Gazi University Journal of Science Part B: Art, Humanities, Design and Planning (GUJSPB), bilimsel yayıncılıkta şeffaflık, akademik dürüstlük, araştırma etiği ve yazar sorumluluğunu temel ilkeler olarak benimser. Üretken yapay zekâ (Generative Artificial Intelligence – GenAI) ve yapay zekâ destekli araçların araştırma ve makale hazırlama süreçlerinde kullanılması durumunda, bu kullanımın bilimsel çalışmanın özgünlüğünü, güvenilirliğini ve araştırmacının akademik sorumluluğunu zedelememesi esastır.
Bu kapsamda yazarların yapay zekâ araçlarının kullanımında aşağıdaki ilkelere uymaları gerekmektedir.
Şeffaflık ve Beyan Zorunluluğu
Yazarlar, araştırma ve/veya makale hazırlama sürecinde üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araçların kullanılıp kullanılmadığını açıkça beyan etmekle yükümlüdür.
Tüm yazarların, makale başvurusu sırasında dergi tarafından sunulan Yapay Zekâ Kullanım Beyan Formunu doldurarak başvuru sistemine yüklemeleri zorunludur. Yapay zekâ aracı kullanılmamış olması durumunda da bu durum ilgili form üzerinde açıkça beyan edilmelidir.
Yapay zekâ kullanılmışsa kullanılan aracın adı, mümkün olduğu durumlarda sürümü ve kullanım amacı/kapsamı (ör. dil düzenleme, çeviri, literatür taramasına destek, veri işleme veya analizi, kodlama, görsel üretimi/düzenleme ya da metin üretimine destek) beyan formunda açıkça belirtilmelidir.
Yapay zekâ kullanımının çalışmanın bilimsel içeriğine veya araştırma yöntemine doğrudan katkıda bulunduğu durumlarda, kullanım biçimi makalenin ilgili bölümünde de açıklanmalıdır. Örneğin araştırma verilerinin işlenmesi veya analizinde kullanılan yapay zekâ araçları Yöntem bölümünde; yalnızca dil ve yazım desteği amacıyla kullanılan araçlar ise uygun olduğu durumlarda Teşekkür veya ilgili beyan bölümünde belirtilebilir.
İnsan Denetimi, Yazarlık ve Sorumluluk
Yapay zekâ araçları yalnızca yazarların denetimi ve kontrolü altında yardımcı araçlar olarak kullanılabilir. Bu araçlar yazarların özgün bilimsel düşüncesinin, eleştirel değerlendirmesinin, analizinin, yorumunun veya akademik sorumluluğunun yerine geçemez.
Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez ve yazarlığa ilişkin sorumlulukları üstlenemez. Çalışmanın bilimsel doğruluğu, özgünlüğü, bütünlüğü, kullanılan kaynakların doğruluğu, etik uygunluğu ve yayımlanan tüm içeriği konusunda nihai sorumluluk yazarlara aittir.
Yazarlar, yapay zekâ tarafından üretilen veya yapay zekâ desteğiyle oluşturulan içeriği incelemek, doğrulamak ve gerekli düzeltmeleri yapmakla yükümlüdür.
Doğruluk, Kaynak Kullanımı ve Bilimsel Güvenilirlik
Yazarlar, yapay zekâ tarafından oluşturulan veya yapay zekâ desteğiyle elde edilen bilgilerin doğruluğunu, bütünlüğünü, güvenilirliğini ve tarafsızlığını bağımsız olarak kontrol etmelidir.
Özellikle yapay zekâ araçları tarafından önerilen veya oluşturulan kaynaklar, bibliyografik bilgiler, doğrudan alıntılar, DOI numaraları, veriler ve diğer bilimsel bilgiler özgün ve güvenilir kaynaklardan doğrulanmalıdır. Var olmayan, hatalı veya doğrulanamayan kaynakların ve bilgilerin kullanılmasından yazarlar sorumludur.
Yapay zekâ tarafından oluşturulan içerik, bilimsel kanıt veya birincil kaynak olarak kabul edilmemeli; doğrulanabilir akademik kaynakların yerine kullanılmamalıdır.
Görsel, Veri ve Araştırma Materyallerinde Yapay Zekâ Kullanımı
Araştırma verilerinin, görsellerin, şekillerin, diyagramların veya diğer araştırma materyallerinin oluşturulması ya da değiştirilmesinde yapay zekâ kullanılması hâlinde bu kullanım açıkça beyan edilmelidir.
Yapay zekâ kullanımı araştırma verilerinin veya bulguların yanıltıcı biçimde üretilmesine, değiştirilmesine, manipüle edilmesine veya gerçekte var olmayan bilimsel kanıtların oluşturulmasına yol açamaz.
Yapay zekâ ile oluşturulan veya önemli ölçüde değiştirilen görsel materyallerin kullanılması durumunda, yazarlar ilgili telif hakkı, lisanslama, araştırma etiği ve bilimsel bütünlük hükümlerine uygunluğu sağlamakla yükümlüdür.
Gizlilik, Kişisel Veriler ve Fikrî Mülkiyet
Yazarlar, yapay zekâ araçlarını kullanırken araştırma verilerinin, yayınlanmamış çalışmaların ve diğer gizli bilgilerin korunmasından sorumludur. Kullanılan yapay zekâ aracının kullanım koşulları ve veri işleme politikaları dikkate alınmalıdır.
Etik veya hukuki açıdan paylaşılması uygun olmayan kişisel veya hassas veriler, gizli araştırma verileri, izin alınmamış üçüncü taraf içerikleri veya telif hakkıyla korunan materyaller gerekli izinler ve uygun hukuki dayanak olmaksızın yapay zekâ sistemlerine yüklenmemelidir.
Yapay zekâ kullanımı, yazarların telif hakkı, kişisel verilerin korunması, gizlilik ve araştırma etiğine ilişkin yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Editoryal Değerlendirme ve Yaptırımlar
Editörlük, makalede beyan edilmemiş, yanıltıcı veya derginin yayın etiği ilkeleriyle bağdaşmayan yapay zekâ kullanımı konusunda şüphe oluşması hâlinde yazarlardan ek bilgi, açıklama veya belge talep edebilir.
Yapay zekâ kullanımının beyan edilmemesi, yanlış veya eksik beyan edilmesi ya da yapay zekânın bilimsel bütünlüğü, özgünlüğü veya yayın etiğini ihlal edecek biçimde kullanıldığının tespit edilmesi durumunda Editörlük, makaleyi yazara iade etme, değerlendirme sürecini durdurma veya makaleyi reddetme hakkına sahiptir. Yayımlanmış makalelerde sonradan tespit edilen ihlaller, derginin yayın etiği ve düzeltme/geri çekme politikaları doğrultusunda değerlendirilir.
Yapay zekâ kullanımının beyan edilmiş olması, ilgili içeriğin etik ve bilimsel açıdan otomatik olarak uygun kabul edildiği anlamına gelmez. Editörlük, beyan edilen kullanımın çalışmanın bilimsel güvenilirliği ve derginin yayın politikaları açısından uygunluğunu değerlendirme hakkını saklı tutar.
Temel İlke
GUJSPB, yapay zekâ araçlarının bilimsel araştırma ve akademik yazım süreçlerinde yardımcı araçlar olarak kullanılabileceğini kabul etmekle birlikte, şeffaflık, insan denetimi, bilimsel doğruluk, özgünlük ve yazar sorumluluğunu yapay zekâ kullanımının temel koşulları olarak benimser.
Yapay zekâ kullanımı, yazarın bilimsel ve etik sorumluluğunu hiçbir şekilde azaltmaz veya yapay zekâ aracına devretmez. Makalenin gönderilmesiyle birlikte yazarlar, çalışmanın tüm içeriğinin bilimsel ve etik sorumluluğunu kabul etmiş sayılır.
GUJSPB'nin yapay zekâ kullanımına ilişkin yaklaşımı, bilimsel yayıncılıkta yapay zekânın sorumlu ve şeffaf kullanımına yönelik güncel ulusal ve uluslararası etik ilkeler ve yayın etiği standartları doğrultusunda yürütülür.
Dayanak Alınan Rehberler ve Standartlar
GUJSPB, bilimsel araştırma ve yayın süreçlerinde yapay zekâ araçlarının sorumlu, şeffaf ve etik kullanımına ilişkin politikasını oluştururken ulusal ve uluslararası güncel yayın etiği ilkelerini ve rehberlerini dikkate alır.
Bu kapsamda dergi, özellikle TÜBİTAK tarafından yayımlanan “Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi” ile Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan yapay zekâ araçları, yazarlık ve yayın etiğine ilişkin ilke ve önerileri esas alır.
Bu rehberler doğrultusunda GUJSPB; yapay zekâ araçlarının yazar olarak kabul edilemeyeceğini, yapay zekâ kullanımının uygun durumlarda şeffaf biçimde beyan edilmesi gerektiğini, üretilen içeriğin doğruluğu ve bilimsel bütünlüğüne ilişkin sorumluluğun yazarlara ait olduğunu ve yapay zekâ kullanımının insan denetimi ile akademik sorumluluğun yerine geçemeyeceğini kabul eder.
Yapay zekâ teknolojileri ve bunlara ilişkin araştırma ve yayın etiği standartlarının gelişmeye devam etmesi nedeniyle GUJSPB, Yapay Zekâ Kullanım Politikasını ulusal ve uluslararası rehberlerdeki güncellemeler doğrultusunda gözden geçirme ve gerektiğinde güncelleme hakkını saklı tutar.
Başlıca rehber ve standartlar: