Araştırma Makalesi

Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi

Cilt: 15 23 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi

Öz

Bu çalışma kapsamında 103 Numaralı Manastır Şer‘iyye Sicili’nde kayıtlı toplam 88 adet tereke kaydı ayrıntılı biçimde incelenmiştir. İncelenen terekelerin 67’si Müslüman erkeklere, 17’si Müslüman kadınlara ve 4’ü gayrimüslim bireylere aittir. Kadı tarafından düzenlenen muhâllefat (tereke) kayıtları; vefat eden kişilerin medeni durumları, ikamet ettikleri mahalle ve kazalar, meslek grupları, aile yapıları, mirasçı profilleri, sahip olunan taşınır ve taşınmaz mallar ile varislere düşen miras hisseleri hakkında ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Bu yönüyle tereke defterleri, Osmanlı toplumunun ekonomik, sosyal ve kültürel yapısını analiz edebilme imkânı veren en önemli kaynak grupları arasında yer almaktadır. Araştırma, Rumeli Eyaleti’ne bağlı Paşa Sancağı olarak kayıtlarda geçen Manastır Sancağı’nda ikamet eden bireylerin sosyo-kültürel yapısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tereke kayıtları üzerinden servet dağılımı, maddî kültür unsurları, toplumsal gruplar, cinsiyet ve din temelli farklılaşmalar bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Gayrimenkuller, nakit varlığı ve mücevherat, giysi ve ev eşyaları, mutfak ve sofra donanımı, ilmî eserler, savaş aletleri ve hayvan varlığına ilişkin veriler, Manastır’da gündelik yaşamın ve ekonomik faaliyetlerin çok boyutlu ve dinamik bir yapı sergilediğini göstermektedir. Bu çerçevede çalışma, Osmanlı taşra kentlerinde maddî kültürün ve toplumsal yapının tereke kayıtları aracılığıyla analiz edilebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Manastır, Tereke Kayıtları, Şer‘iyye Sicilleri, Osmanlı Maddî Kültürü, Sosyo-Kültürel Yapı, Servet Dağılımı.

Kaynakça

  1. 1.Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Manastır Şer’iyye Sicili, (MŞS), Defter No:103.
  3. 2.Araştırma-İnceleme Eserler
  4. Akpınar, D., & Birol, N. (2015). XIX. yüzyıl sonlarında Manastır Vilâyeti ve Vali Halil Rıfat Paşa’nın faaliyetleri (1887– 1889). ASOS Journal, 3(14), 139–156.
  5. Aktan, H., (2020), Miras. Türkiya Diyanet Vakfı İslam ansiklopedisi (Vol. 30, pp. 143-145). TDV.
  6. Alan, E. (2016). Yeni bir belgeye göre XVI. yüzyılın ilk yarısında Rumeli sancakları, kazaları ve kadılar. ASOS Journal, 4(33), 337–377.
  7. Alimoski, S. (2005). Temettuat defterlerine göre Manastır merkez kazasının sosyo-ekonomik durumu (1844–1845), Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  8. Barkan, Ö.L., (1966), Edirne Askeri Kassamı’na Ait Tereke Defterleri (1545-1659), Türk Tarih Belgeleri Dergisi, 3(5-6), 491.
  9. Bozkurt, F. (2011). Tereke defterleri ve Osmanlı maddî kültüründe değişim, Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
  10. Bozkurt, F. (2013). Osmanlı dönemi tereke defterleri ve tereke çalışmaları. Türkiyat Araştırmaları Literatür Dergisi, 11(22), 193–229.

Kaynak Göster

APA
Coşkun, Z., & Doğan, O. (2026). Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 1-23. https://doi.org/10.54282/inijoss.1864026
AMA
1.Coşkun Z, Doğan O. Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi. INIJOSS. 2026;15:1-23. doi:10.54282/inijoss.1864026
Chicago
Coşkun, Zeynep, ve Orhan Doğan. 2026. “Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 (Temmuz): 1-23. https://doi.org/10.54282/inijoss.1864026.
EndNote
Coşkun Z, Doğan O (01 Temmuz 2026) Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 1–23.
IEEE
[1]Z. Coşkun ve O. Doğan, “Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi”, INIJOSS, c. 15, ss. 1–23, Tem. 2026, doi: 10.54282/inijoss.1864026.
ISNAD
Coşkun, Zeynep - Doğan, Orhan. “Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 (01 Temmuz 2026): 1-23. https://doi.org/10.54282/inijoss.1864026.
JAMA
1.Coşkun Z, Doğan O. Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi. INIJOSS. 2026;15:1–23.
MLA
Coşkun, Zeynep, ve Orhan Doğan. “Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, c. 15, Temmuz 2026, ss. 1-23, doi:10.54282/inijoss.1864026.
Vancouver
1.Zeynep Coşkun, Orhan Doğan. Manastır Örneğinde Toplumsal Yapı ve Maddî Kültürün Tereke Kayıtları Üzerinden İncelenmesi. INIJOSS. 01 Temmuz 2026;15:1-23. doi:10.54282/inijoss.1864026