Araştırma Makalesi

Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması

Cilt: 15 5 Ekim 2026
PDF İndir
EN TR

Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması

Öz

İklim değişikliği, merkez bankalarının geleneksel fiyat ve finansal istikrar görevlerini yeniden tanımlamasını gerektiren köklü bir dönüşüme yol açmıştır. Bu çalışma, merkez bankacılığındaki paradigma değişimini yasal yetki alanları, varlık alım programları, teminat çerçeveleri ve seçici kredi mekanizmaları olmak üzere dört operasyonel gösterge üzerinden Avrupa Merkez Bankası (ECB), İngiltere Merkez Bankası (BoE) ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) örnekleriyle karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Yöntem olarak literatür taraması ve kavramsal sentez kullanılmıştır. Politika metinleri ve ampirik literatür incelendiğinde, gelişmiş ülke merkez bankaları ECB ve BoE’nin iklim risklerini başlangıçta finansal sistemi koruma odaklı savunmacı bir yaklaşımla ele aldığı; iklim stres testleri, ÇSY raporlama standartları ve varlık alımlarının yeşil eğilmesiyle sistemik riski azaltmayı hedefledikleri görülmüştür. 2021’den itibaren ise yasal yetki genişlemeleriyle bu bankaların yeşil dönüşümü aktif destekleyen daha ilerlemeci bir role evrildiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, merkez bankalarının iklim politikası tutumlarının ekonomik gelişmişlik düzeyi ve ulusal yapısal kısıtlara göre farklılaştığını ortaya koyarak literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yeşil Para Politikası, TCMB, ECB, BoE, İklim Riskleri

Kaynakça

  1. Aguila, N., & Wullweber, J. (2024). Greener and cheaper: Green monetary policy in the era of inflation and high interest rates. Eurasian Economic Review, 14(1), 39–60. https://doi.org/10.1007/s40822-024-00266-y
  2. Andersson, M., Baccianti, C., & Morgan, J. (2020). Climate change and the macro economy (Occasional Paper No. 243). European Central Bank. https://doi.org/10.2866/83282
  3. Bank of England. (2021). Annual report and accounts: 1 March 2020 to 28 February 2021. https://www.bankofengland.co.uk/annualreport/2021
  4. Batsaikhan, U., & Jourdan, S. (2021). Money looking for a home: How to make the European Central Bank’s negative interest rates pay for building renovations. Positive Money Europe. https://www.positivemoney.eu
  5. Battiston, S., Mandel, A., Monasterolo, I., Schütze, F., & Visentin, G. (2017). A climate stress-test of the financial system. Nature Climate Change, 7(4), 283-288. https://doi.org/10.1038/nclimate3255
  6. Bolton, P., Després, M., Pereira da Silva, L. A., Samama, F., & Svartzman, R. (2020). The green swan: Central banking and financial stability in the age of climate change. Bank for International Settlements. https://www.bis.org/publications/green-swan
  7. Bölükbaş, M. (2024). İklim değişikliği ve para politikası arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Journal of Economics and Financial Researches, 6(2), 157-171. https://doi.org/10.56668/jefr.1580578
  8. Campiglio, E. (2016). Beyond carbon pricing: The role of banking and monetary policy in financing the transition to a low-carbon economy. Ecological Economics, 121, 220-230. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2015.03.020
  9. Campiglio, E., Dafermos, Y., Monnin, P., Ryan-Collins, J., Schotten, G., & Tanaka, M. (2018). Climate change challenges for central banks and financial regulators. Nature Climate Change, 8(6), 462-468. https://doi.org/10.1038/s41558-018-0175-0
  10. Carney, M. (2015). Breaking the tragedy of the horizon – climate change and financial stability [Konuşma]. Lloyd’s of London, Londra. https://www.bankofengland.co.uk/speech/2015/breaking-the-tragedy-of-the-horizon-climate-change-and-financial-stability

Kaynak Göster

APA
Koç, S. (2026). Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 1-24. https://doi.org/10.54282/inijoss.1911895
AMA
1.Koç S. Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması. INIJOSS. 2026;15:1-24. doi:10.54282/inijoss.1911895
Chicago
Koç, Sebahattin. 2026. “Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 (Ekim): 1-24. https://doi.org/10.54282/inijoss.1911895.
EndNote
Koç S (01 Ekim 2026) Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 1–24.
IEEE
[1]S. Koç, “Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması”, INIJOSS, c. 15, ss. 1–24, Eki. 2026, doi: 10.54282/inijoss.1911895.
ISNAD
Koç, Sebahattin. “Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 15 (01 Ekim 2026): 1-24. https://doi.org/10.54282/inijoss.1911895.
JAMA
1.Koç S. Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması. INIJOSS. 2026;15:1–24.
MLA
Koç, Sebahattin. “Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması”. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, c. 15, Ekim 2026, ss. 1-24, doi:10.54282/inijoss.1911895.
Vancouver
1.Sebahattin Koç. Merkez Bankacılığında Paradigma Değişimi: Yeşil Para Politikası Uygulamaları ve ECB, BOE, TCMB Karşılaştırması. INIJOSS. 01 Ekim 2026;15:1-24. doi:10.54282/inijoss.1911895