Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı Bağlamında Öğretmenlerin Sosyal Medya Kullanım Amaçları: Gaziantep İli Örneği

Öz

Bu çalışmada Gaziantep ilinde görev yapan öğretmenlerin sosyal medya kullanım amaçları incelenmiş ve bu amaçların bazı demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı değerlendirilmiştir. Çalışma nicel araştırma yaklaşımı kapsamında kesitsel tarama deseni ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada örneklem, Gaziantep ilinde görev yapmakta olan ve çalışmaya gönüllülük esasına dayalı biçimde katılım gösteren toplam 1092 öğretmenden oluşmaktadır. Veriler çevrim içi ortamda toplanmış; çalışmada veri elde etmek amacıyla Katılımcı Bilgi Formu ve Sosyal Medya Kullanım Amaçları Ölçeğinden yararlanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Mann–Whitney U testi ve Kruskal–Wallis H testi kullanılmış; anlamlı farklılık bulunan durumlarda Dunn testi ve Holm düzeltmesi uygulanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin sosyal medyayı en çok bilgiye erişim ve gündemi takip etme amacıyla kullandıklarını göstermektedir. En sık kullanılan sosyal medya platformlarının ise WhatsApp, Instagram ve YouTube olduğu belirlenmiştir. Analiz sonuçları, sosyal medya kullanım amaçlarının bazı maddelerde cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiğini, ancak etki büyüklüklerinin düşük olduğunu ortaya koymaktadır. Yaş değişkenine göre özellikle eğlenme ve boş zamanı değerlendirme amaçlarında farklılık görülürken, en belirgin farklılıkların günlük sosyal medya kullanım süresine göre ortaya çıktığı belirlenmiştir. Sosyal medyayı daha uzun süre kullanan bireylerin özellikle eğlenme ve boş zamanı değerlendirme amaçlarına daha yüksek düzeyde yöneldikleri görülmüştür. Bulgular, sosyal medya kullanımının öğretmenler açısından hem bilgi edinme hem de eğlence ve zaman geçirme amaçlarını içeren çok yönlü bir kullanım biçimi sergilediğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal medya kullanım amaçları
• Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı
• öğretmenler
• sosyal medya kullanımı
• dijital medya

PURPOSES OF SOCIAL MEDIA USE AMONG TEACHERS WITHIN THE FRAMEWORK OF USES AND GRATIFICATIONS THEORY: THE CASE OF GAZIANTEP

Öz

This study focuses on the social media use purposes of teachers working in Gaziantep province and examines whether these purposes vary across selected demographic variables. A quantitative approach was adopted, and the study was designed as a cross-sectional survey. The study group includes 1092 teachers employed in Gaziantep who took part in the research voluntarily. Data were gathered through an online questionnaire consisting of a Participant Information Form and the Social Media Use Purposes Scale. For data analysis, descriptive statistics along with Mann–Whitney U and Kruskal–Wallis H tests were employed. When significant differences were identified, Dunn’s test combined with Holm correction was applied. Results indicate that teachers mainly use social media to obtain information and keep up with current developments. WhatsApp, Instagram, and YouTube emerged as the most commonly preferred platforms. Although certain items showed statistically significant gender-based differences, the corresponding effect sizes were found to be low. Differences related to age were more evident in entertainment and leisure-oriented purposes, whereas the most pronounced variations were associated with daily social media usage time. Teachers who spend more time on social media tend to engage more in entertainment and leisure-related purposes. Overall, the findings suggest that social media use among teachers reflects a multidimensional pattern involving both informational and recreational purposes.

Anahtar Kelimeler

• Social media use purposes
• Uses and Gratifications Theory
• teachers
• social media use
• digital media

Kaynakça

1. Akgün, F. (2016). Öğretmenlerin ve Öğretim Elemanlarının Sosyal Ağların Eğitimsel Açıdan Kullanımına İlişkin Görüşleri. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 75–100. https://izlik.org/JA88HT92XK Akdağ, A., & İş, E. (2023). Öğretmenlerin sosyal medya kullanım deneyimlerinin incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(143), 209–219. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.70411
2. Aksoy, E., & Allahverdi, F. Z. (2025). Social media use motives explained by uses and gratifications theory. Kültür ve İletişim, 28(1), 231–253. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1596623
3. Alhabash, S., & Ma, M. (2017). A tale of four platforms: Motivations and uses of Facebook, Twitter, Instagram, and Snapchat among college students. Social Media + Society, 3(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/2056305117691544
4. Appel, G., Grewal, L., Hadi, R., & Stephen, A. T. (2020). The future of social media in marketing. Journal of the Academy of Marketing Science, 48(1), 79–95. https://doi.org/10.1007/s11747-019-00695-1
5. Avcı, F. (2020). Öğretmenlerin sosyal medya kullanımları ve sosyal medya kavramına ilişkin metaforik algıları. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(2), 769–788. https://doi.org/10.46442/intjcss.808818
6. Baran, A. (1997). İletişim Sosyolojisi. Afşaroğlu Matbaası.
7. Bayram, F. (2007). Bireylerin Gazete Okuma Alışkanlıkları: Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımına Göre Okuyucu Davranışları, Tercihleri ve Nedenleri Üzerine Bir Uygulama. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
8. Carpenter, J. P., & Krutka, D. G. (2014). How and why educators use Twitter: A survey of the field. Journal of Research on Technology in Education, 46(4), 414–434. https://doi.org/10.1080/15391523.2014.925701

9. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
10. Çömlekçi, M. F., & Başol, O. (2019). Gençlerin Sosyal Medya Kullanım Amaçları ile Sosyal Medya Bağımlılığı İlişkisinin İncelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 173-188. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.525652
11. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları (3. Baskı). (Çev. S. B. Demir). Eğiten Kitap.
12. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2023). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). SAGE Publications.
13. DataReportal. (2024). Digital 2024: Turkey. https://datareportal.com/reports/digital-2024-turkey
14. Erdoğan, İ., & Alemdar, K. (2010). Öteki Kuram: Kitle İletişim Kuram ve Araştırmalarının Tarihsel ve Eleştirel Bir Değerlendirmesi. ERK Yayınevi.
15. Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3rd ed.). Sage Publications.
16. Fiske, J. (2017). İletişim Çalışmalarına Giriş (5. Baskı). (Çev. İ. Süleyman). Pharmakon Yayınevi.
17. Fuchs, C. (2021). Social media: A critical introduction (3rd ed.). Sage.
18. Greenhow, C., Galvin, S., & Staudt Willet, K. B. (2020). Teachers’ social media use and the social media policies of the largest US districts. Learning, Media and Technology, 45(4), 424–438. https://doi.org/10.1080/17439884.2020.1809458
19. Güngör, N. (2011). İletişime Giriş. Siyasal Kitabevi.
20. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2018). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
21. Holm, S. (1979). A simple sequentially rejective multiple test procedure. Scandinavian Journal of Statistics, 6(2), 65–70.
22. Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 59–68. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2009.09.003
23. Katz, E., Blumler, J. G., & Gurevitch, M. (1974). Utilization of mass communication by the individual. In J. G. Blumler & E. Katz (Eds.), The uses of mass communications: Current perspectives on gratifications research (pp. 19–32). Sage.
24. Kimmons, R., & Veletsianos, G. (2015). Teacher professionalization in the age of social networking sites. Learning, Media and Technology, 40(4), 480–501. https://doi.org/10.1080/17439884.2014.933846
25. Kircaburun, K., Alhabash, S., Tosuntaş, Ş. B., & Griffiths, M. D. (2020). Uses and gratifications of problematic social media use among university students. International Journal of Mental Health and Addiction, 18, 525–547. https://doi.org/10.1007/s11469-018-9940-6
26. Mayfield, A. (2008). What is social media? iCrossing.
27. McQuail, D., & Windahl, S. (2010). İletişim Modelleri. (K. Yumlu, Çev.). İmge Kitabevi.
28. Norman, G. (2010). Likert scales, levels of measurement and the “laws” of statistics. Advances in Health Sciences Education, 15(5), 625–632. https://doi.org/10.1007/s10459-010-9222-y
29. Omar, B., & Dequan, W. (2020). Watch, share or create: The influence of personality traits and user motivation on TikTok mobile video usage. International Journal of Interactive Mobile Technologies, 14(16), 121–137. https://doi.org/10.3991/ijim.v14i04.12429
30. Pantic, M. (2020). Gratifications of digital media: What motivates users to consume live blogs. Media Practice and Education, 21(2), 148–163. https://doi.org/10.1080/25741136.2019.1608104
31. Pertegal, M. A., Oliva, A., & Rodríguez-Meirinhos, A. (2019). Development and validation of the scale of motives for using social networking sites (SMU-SNS) for adolescents and youths. PLOS ONE, 14(12), e0225781. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0225781
32. Solmaz, B., Tekin, G., Herzem, Z., & Demir, M. (2013). İnternet ve sosyal medya kullanımı üzerine bir uygulama. Selçuk İletişim, 7(4), 23–32. https://doi.org/10.18094/si.92009
33. Sundar, S. S., & Limperos, A. M. (2013). Uses and grats 2.0: New gratifications for new media. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 57(4), 504–525. https://doi.org/10.1080/08838151.2013.845827
34. Tekinalp, Ş., & Uzun, R. (2013). İletişim Araştırmaları ve Kuramları. BETA Basım Yayım.
35. Tomczak, M., & Tomczak, E. (2014). The need to report effect size estimates revisited: An overview of some recommended measures of effect size. Trends in Sport Sciences, 1(21), 19–25.
36. Trust, T., Carpenter, J. P., & Krutka, D. G. (2018). Leading by learning: Exploring the professional learning networks of instructional leaders on Twitter. Professional Development in Education, 44(1), 8–20. https://doi.org/10.1080/19415257.2017.1280524
37. Whiting, A., & Williams, D. (2013). Why people use social media: A uses and gratifications approach. Qualitative Market Research: An International Journal, 16(4), 362–369. https://doi.org/10.1108/QMR-06-2013-0041
38. Yaylagül, L. (2010). Kitle İletişim Kuramları Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar. Dipnot Yayınları.
39. Yolcu, P., & Çiftçi, H. (2023). Sosyal medya kullanım alışkanlıkları ve motivasyonları karşılaştırılması: Üniversite öğrencileri üzerine bir inceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (60), 151–173. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1243079