ETIK İLKELER VE YAYIN POLITIKASI
ITU Journal of Food Science and Technology (ITU JFST), bilimsel yayıncılıkta etik ilkelere, akademik dürüstlüğe, şeffaflığa ve tarafsızlığa bağlıdır. Dergi; yayın etiği, editoryal süreçler ve yayın sonrası işlemlerde başta COPE (Committee on Publication Ethics) olmak üzere uluslararası kabul görmüş etik yayıncılık ilkelerini esas alır.
1. ETİK KURUL ONAYI VE YASAL İZİNLER
Dergiye gönderilen tüm çalışmaların bilimsel etik kurallara uygun olması zorunludur. İnsan ve hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen tüm deneysel ve klinik çalışmalar için etik kurul onayı alınmalıdır. Bu onay, makalede açık şekilde belirtilmeli ve makale yükleme esnasında sisteme yüklenmelidir.
İnsan katılımcıları içeren çalışmalar, ulusal ve uluslararası etik standartlara uygun olarak yürütülmeli; gerekli durumlarda Helsinki Bildirgesi, ICMJE önerileri ve ilgili kurumsal/ulusal düzenlemeler esas alınmalıdır.
Etik kurul onayı aşağıdaki çalışmalar dahil olmak üzere zorunludur:
Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar
İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dahil) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanıldığı çalışmalar
İnsanlar ve hayvanlar üzerinde yapılan klinik ve deneysel araştırmalar
Retrospektif çalışmalar (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu gereğince bu çalışmalar için ayrı ayrı etik kurul onayı alınmış olmalı, bu onay makalede belirtilmeli ve belgelendirilmelidir.)
Sosyal bilimler dahil olmak üzere etik kurul kararı gerektiren tüm araştırmalar
2. YAZAR SORUMLULUKLARI
Yayınlanan makalelerin bilimsel, etik ve hukuki sorumluluğu tamamen yazarlarına aittir. Yazıların içeriği ve kaynakların doğruluğu yazarlar tarafından garanti edilir. ITU JFST editörleri, yayın ve danışma kurulu üyeleri ve yayıncı, dergide yayımlanan çalışmaların içeriğinden doğabilecek hukuki bir sonuçtan sorumlu tutulamaz.
Yazarlar gönderilen çalışmanın orijinal olduğunu, daha önce yayımlanmadığını, başka bir dergide eşzamanlı olarak değerlendirilmediğini, verilerin dürüst biçimde sunulduğunu, kullanılan tüm kaynakların uygun şekilde gösterildiğini, makalenin tüm içeriği için ortak sorumluluk taşıdıklarını kabul etmiş sayılırlar.
Yazarlık, çalışmaya anlamlı ve doğrudan bilimsel katkı sağlayan kişilerle sınırlı olmalı ve tüm katkı sağlayan bireyler yazar listesinde yer almalıdır. COPE’a göre, katkısı olmayan kişiler yazar olarak listelenmemelidir; bu kişiler Teşekkür bölümünde belirtilmelidir. Yazar sırası ve yazarlık bilgileri başvuru sırasında doğru ve eksiksiz olarak beyan edilmelidir.
Yazarların tam adları, kurum bilgileri ve ORCID iD bilgileri başlık sayfasında yer almalıdır. Sorumlu yazarın geçerli e-posta adresi, telefon bilgisi ve varsa diğer iletişim bilgileri ilk sayfada eksiksiz verilmelidir.
Başkalarına ait ölçek, anket, fotoğraf ve benzeri materyallerin kullanılması durumunda, ilgili hak sahiplerinden gerekli izinler alınması yazarların sorumluluğundadır ve bu tür kullanımlar makalede uygun şekilde belirtilmelidir.
Yazarlar editörün düzeltmelerini yapmakla yükümlüdür.
Gerekli görüldüğünde yazarlar, çalışmaya ait ham verileri sunmak ve belirli bir süre saklamakla yükümlüdür.
Sorumlu yazar, yayımlanmış makalede önemli bir hata, eksiklik veya yanlışlık tespit etmesi halinde editörlüğü gecikmeden bilgilendirmek ve gerekli düzeltme, geri çekme veya diğer editoryal işlemlerde geciktirmeden iş birliği yapmakla yükümlüdür. Değerlendirme sürecini desteklemek amacıyla gerekli veri ve belgeleri sunmaları ve editöryal incelemeye katkı sağlamaları beklenir. Gerekli durumlarda hazırlanan düzeltme metnini onaylamaları istenir.
3. İNTİHAL TARAMASI VE BENZERLİK POLİTİKASI
Dergiye gönderilen tüm makaleler, hakem değerlendirmesine alınmadan önce iThenticate veya benzeri intihal tespit yazılımları aracılığıyla benzerlik taramasından geçirilir.
Genel ilke olarak toplam benzerlik oranının %20’nin altında olması beklenir. Ancak editoryal değerlendirme yalnızca yüzde oranına göre değil, benzerliğin niteliğine, kaynağına, yoğunluğuna ve metin içindeki dağılımına göre yapılır. Düşük benzerlik oranı etik ihlal bulunmadığı anlamına gelmez; yüksek benzerlik oranı da tek başına kesin ihlal anlamına gelmeyebilir. Nihai değerlendirme editörlük tarafından yapılır.
Aşağıdaki durumlar etik ihlal kapsamında değerlendirilir:
Kaynak göstermeden doğrudan metin kopyalama
Uygun atıf yapılmadan önceki çalışmaların yeniden kullanılması
Öz-intihal
Mükerrer yayın veya tekrar yayın
Tek bir çalışmanın anlamlı bilimsel katkı oluşturmadan bölünerek birden fazla yayına dönüştürülmesi
Aşırı öz atıf veya gereksiz atıflarla akademik etkinin yapay biçimde artırılması
İhlallerin başvuru, değerlendirme ya da yayımlama sonrasında tespit edilmesi halinde editörlük, COPE ilkeleri doğrultusunda gerekli işlemleri uygular. Bu işlemler; düzeltme talebi, değerlendirme sürecinin durdurulması, reddetme, yayım sonrası düzeltme, geri çekme veya ilgili kurumlara bildirim gibi sonuçlar doğurabilir.
4. ETİK İHLALLER
Dergi, aşağıda belirtilen etik ihlalleri kabul etmez ve bu tür durumlarda editoryal ve etik işlemleri başlatır.
Aşırı öz atıf veya gereksiz atıflarla akademik etkiyi yapay olarak artırmak.
Önceki çalışmaların uygun atıf yapılmadan yeniden kullanılması.
Tek bir çalışmayı anlamlı katkı sağlamayacak şekilde bölerek birden fazla yayına dönüştürmek.
Gerçek olmayan verileri oluşturmak ve sunmak.
Araştırma sonuçlarını değiştirmek, gizlemek veya yanıltıcı biçimde sunmak.
Haksız yazarlık eklemek veya katkısı olan kişileri dışlamak.
Gereksiz ya da manipülatif atıflarla akademik etkiyi artırmaya çalışmak.
Etik kurul veya izin gerektiren çalışmalarda gerekli onayları almamak.
Hakemlik ve editoryal süreçleri yanıltıcı bilgiyle etkilemeye çalışmak.
5. EDİTÖR SORUMLULUKLARI
Editörler, gönderilen makaleleri yalnızca bilimsel nitelikleri temelinde değerlendirir. Editoryal kararlar şu ölçütlere göre verilir:
Çalışmanın özgünlüğü
Bilimsel katkısı
Yöntemsel yeterliliği ve geçerliliği
Bulguların güvenilirliği
Sunumun açıklığı ve akademik niteliği
Derginin amaç ve kapsamına uygunluğu
Telif hakkı ihlali ve intihal riskleri
Editöryal kararlar; yazarların cinsiyeti, etnik kökeni, dini inancı, siyasi görüşü, vatandaşlığı veya kurumsal aidiyetinden bağımsız olarak verilir.
Editörler:
Makale değerlendirilmesi içim uygun sayıda hakem atamakla ve hakem kimliklerini yazarlarla paylaşmamak
Objektif ve zamanında bir değerlendirme süreci yürütmek
Makaleler için uygun uzmanlık alanına sahip hakemler seçmek
Çıkar çatışmalarını yönetmek
Gönderilen çalışmaların makale yayımlanana kadar gizliliğini korumak
Etik ihlal şüphelerini uygun biçimde incelemek
Gerekli durumlarda COPE rehberlerini esas almak
ile yükümlüdür.
6. HAKEM SORUMLULUKLARI
Hakemler, bir makaleyi değerlendirirken sürecin adil ve doğru yürütülmesini sağlamaktan sorumludur. Hakemler değerlendirdikleri makaleleri gizli belge olarak kabul eder ve editörün izni olmadan üçüncü kişilerle paylaşamaz.
Hakemler;
Değerlendirmelerini nesnel, bilimsel ve yapıcı biçimde yürütmeli,
Kişisel eleştirilerden kaçınmalı,
Profesyonel ve saygılı bir dil kullanmalı,
Yeterli uzmanlığa sahip olmadıklarında veya değerlendirmeyi süresinde tamamlayamayacaklarında editörü bilgilendirmeli,
Herhangi bir çıkar çatışması veya taraflılık riski gördüklerinde görevi kabul etmemeli,
Uygun kaynak gösterimi, önemli benzerlikler veya olası etik ihlaller konusunda editöre bilgi vermeli,
Değerlendirme sırasında elde edilen bilgiler gizli tutulmalı ve makaledeki veriler kendi çalışmalarında kullanılmamalıdır.
Hakemlere, değerlendirme için ilk aşamada 15 gün süre verilir. Gerekli durumlarda ek süre editörlük tarafından değerlendirilebilir.
7. HAKEMLİK VE DEĞERLENDİRME SÜRECİ
Dergi, çift-kör hakemlik sistemini benimser. Bu sistemde yazar ve hakem kimlikleri karşılıklı olarak gizli tutulur.
Ön Editöryal İnceleme: Başvuru sonrasında makale, editörlük tarafından derginin amaç ve kapsamına uygunluk, yazım kuralları, şekilsel yeterlilik, etik ilkelere uyum ve benzerlik durumu açısından ön değerlendirmeye alınır. Uygun bulunmayan makaleler hakem sürecine gönderilmeden yazarlara iade edilebilir veya reddedilebilir.
Hakem Değerlendirmesi: Ön değerlendirmeyi geçen makaleler, alanında uzman en az iki bağımsız hakeme gönderilir. Hakemler, makaleleri bilimsel katkı, yöntemsel yeterlilik, bulguların geçerliliği ve literatüre katkı açısından değerlendirir. Hakemler herhangi bir çıkar çatışması durumunda editörü bilgilendirmekle yükümlüdür. Hakem raporları çelişirse, üçüncü bir hakem atanabilir veya editör COPE ilkelerine uygun olarak nihai kararı verir.
Editoryal Karar: Hakem görüşleri doğrultusunda editör kabul, minör revizyon, majör revizyon veya ret kararlarından birini verir. Minör veya majör revizyon gerektiren makalelerin yazarları, Baş Editör tarafından bilgilendirilir. Gönderilen karar mektubu, hakem ve editör yorumlarını ayrıntılı şekilde sunar ve düzeltilmiş makalenin teslimi için son tarihi içerir.
Revize edilmiş ve kabul edilen makale, yayına hazırlanmak üzere editörlük tarafından son kontrollerden geçirilir; yazarlar, yayımlanmadan önce makaleyi inceleyip onaylar. Makaleler, nihai hâliyle çevrim içi PDF olarak yayımlanır.
8. REVİZYON SÜRECİ
Düzeltme talep edilen makalelerde yazarlar, hakem yorumlarına ayrıntılı yanıt vermekle yükümlüdür. Yapılan değişiklikler açık şekilde belirtilmeli ve düzeltilmiş metinle birlikte sunulmalıdır.
Minör revizyonlar, hakem raporlarının yazara ulaşmasından itibaren en geç 10 gün içinde, majör revizyonlar ise 15 gün içinde DergiPark üzerinden iletilmelidir. Revize edilen makaleler gerekli görülmesi halinde yeniden hakem değerlendirmesine gönderilir. Revize edilmiş ve kabul edilen makale, yayına hazırlık amacıyla editoryal son kontrollerden geçirilir. Yazarlar yayım öncesinde son prova üzerinde kontrol ve onay verir.
Makalede yazar değişiklikleri yalnızca revizyon sürecinde ve ek çalışma gerekçesiyle yapılabilir. Kabul sonrası yazar değişikliği yapılamaz. Herhangi bir yazar değişikliği, yanıtlar kısmında açıkça belirtilmeli ve tüm yazarların onayı alınmalıdır. Sorumlu yazar, revize edilmiş versiyonda yazar sırasındaki değişiklikler de dahil olmak üzere tüm değişikliklerden birincil olarak sorumludur.
9. YAYIN POLİTİKASI
ITU Journal of Food Science and Technology açık erişimli, hakemli bir dergidir ve yılda iki sayı yayımlanır.
Dergi, bilimsel niteliği yüksek, özgün ve alana katkı sağlayan çalışmaları yayımlamayı amaçlar. Tüm süreçlerde etik yayıncılık, editoryal bağımsızlık, bilimsel dürüstlük ve şeffaflık esas alınır.
Dergiye gönderilen makaleler Türkçe veya İngilizce olabilir. Türkçe makalelerde İngilizce özet, İngilizce makalelerde Türkçe özet bulunması zorunludur.
Dergi, makale gönderimi veya yayınlanması için herhangi bir ücret talep etmez. Yayımlanan tüm makaleler ücretsiz olarak erişime açıktır.
10. ÇIKAR ÇATIŞMASI
Yazarlar, hakemler ve editörler; değerlendirme, yorumlama veya yayımlama sürecini etkileyebilecek her türlü mali, kurumsal, akademik veya kişisel çıkar çatışmasını açıklamakla yükümlüdür.
Yazarlar: Yazarlar, çalışmanın tasarımını, yürütülmesini, yorumlanmasını veya sonuçlarını etkileyebilecek her türlü mali destek, sponsor ilişkisi, proje desteği ve kurumsal bağı makalede açıkça belirtmelidir. Sağlanan tüm destekler, ilgili proje numarası ile birlikte Destek veya Teşekkür bölümünde yer almalıdır. Yazarlar, gönderim sırasında en az üç potansiyel hakem önermelidir; bu hakemler yazarın çalışma arkadaşları veya aynı kurum üyeleri olamaz.
Hakemler: Hakemler; yazarlarla, kurumlarla veya çalışma konusu ile ilişkili herhangi bir çıkar çatışması, rekabet, yakın iş birliği veya taraflılık ihtimali bulunduğunda değerlendirmeyi reddetmeli ve editörü bilgilendirmelidir.
Editörler: Editörler, çıkar çatışması bulunan çalışmalarda karar verici konumda yer almamalıdır. Böyle durumlarda makale, tarafsızlığın korunması amacıyla başka bir editöre yönlendirilir. Editörler, hakemlerin tarafsızlığını sağlamak ve önyargıyı en aza indirmek için gerekli önlemleri alır. Editör Kurulu herhangi bir çıkar çatışması fark ederse ilgili makaleyi reddetme hakkına sahiptir. Tüm süreçlerde COPE’un etik ilkeleri ve şeffaf yayıncılık uygulamaları takip edilir.
11. FİNANSAL DESTEK
Çalışma herhangi bir kurum tarafından desteklenmişse, destek bilgileri açıkça belirtilmelidir. “Destek” veya “Teşekkür” başlığında, eğer çalışma bir kurum veya BAP tarafından desteklenmiş ise destek proje numarasıyla birlikte belirtilmelidir. Ayrıca, makalede yazar olarak yer almayıp, araştırmanın veri toplama vb. aşamasında destek olanlar var ise teşekkür edilebilir.
12. YAPAY ZEKA DESTEKLİ TEKNOLOJİLERİN KULLANIMI
Üretken yapay zeka kullanılırken bilimsel etiğe uyulması önemlidir. GenAI'nin amacı ve kapsamı, hipotez geliştirme, tartışma, yorumlama ve uygulama gibi üst düzey beceri, deneyim ve uzmanlık gerektiren araştırma aşamalarını içermemelidir. GenAI, literatür taraması, veri analizi, çeviri veya dil kontrolü, veri etiketleme ve veri kalitesi değerlendirmesinde kullanılabilir, ancak ortaya çıkan metnin bilimsel doğruluğu, tutarlılığı ve tarafsızlığı konusundaki nihai sorumluluk yazar(lar)a aittir. Daha fazla bilgi için YÖK Etik Kılavuzu'na başvurabilirsiniz.
Üretken yapay zeka kullanılıyorsa:
Yazarlar, hangi aracın ve sürümün kullanıldığını ve çalışmanın hangi aşamasında uygulandığını belirtmelidir.
GenAI tarafından oluşturulan içerik, akademik titizlik ve etik standartlar doğrultusunda incelenmeli, kapsamlı bir şekilde kontrol edilmeli ve uygun şekilde belgelenmelidir. İçeriğin doğruluğu yazar(lar)ın sorumluluğundadır.
İçerik eleştirel bir şekilde incelenmeli, GenAI'den kaynaklanan olası önyargılar araştırmacılar tarafından kapsamlı bir şekilde değerlendirilmeli ve onaylanmalıdır. Raporun içeriği, sonuçları ve argümanlarının sorumluluğu yazar(lar)a aittir.
Yazarlar, bu koşulları sağlamaları koşuluyla GenAI araçlarını kullanabilirler, ancak dergi yönetim kuruluna yazılı bir beyan ve bildirim sunmaları gerekmektedir. Editörlük gerekli gördüğü durumlarda yapay zeka kullanımına ilişkin ek açıklama veya belge talep edebilir.
13. YAYIN SONRASI SÜREÇLER
Yayımlama sonrasında ortaya çıkan hatalar veya sorunlar, kapsamına göre uygun editöryal işlemlerle değerlendirilir. Dergi, bilimsel kaydın doğruluğunu ve güvenilirliğini korumayı esas alır.
Düzeltmeler
Çalışmanın sonuçlarını etkilemeyen teknik veya yazımsal hatalar ile doğruluk açısından önemli ancak temel bulguları değiştirmeyen hatalar düzeltilir.
Erratum: Yayıncı veya editörlük kaynaklı hatalar için
Corrigendum: Yazar kaynaklı hatalar için
Tüm düzeltmeler ayrı bir kayıt olarak yayımlanır ve ilgili makale ile açık biçimde ilişkilendirilir. Bu kayıtlar, değişikliğin nedeni, kapsamı ve tarihini açık biçimde içerir. Ayrıca çevrim içi makalelerde yapılan değişiklikler görünür şekilde belirtilir ve güncelleme geçmişi sunulur.
Düzeltme talepleri yalnızca yazarlar tarafından değil; okuyucular, hakemler, editörler veya ilgili kurumlar tarafından da iletilebilir. Düzeltme talebinde bulunmak için makale başlığı ve sorunun kısa açıklaması editörlüğe iletilmelidir. Editörlük, başvuruyu değerlendirdikten sonra gerekli işlemi belirler.
Yayımlanan tüm düzeltme ve bildirimler uygun şekilde kayıt altına alınır, ilgili makale ile ilişkilendirilir ve bütünlüğünü koruyacak şekilde sunulur.
Geri Çekme
Ciddi bilimsel hata, uydurma veya çarpıtılmış veri, intihal veya mükerrer yayın, etik kurul/izin veya onam eksikliği gibi ciddi etik ihlaller, telif hakkı ihlali ve çalışmanın güvenilirliğini ortadan kaldıran diğer durumlarda geri çekme kararı alınabilir.
Geri çekme işlemleri COPE önerileri ve kabul görmüş etik yayıncılık uygulamaları doğrultusunda yürütülür. Geri çekilen makalenin durumu açık biçimde belirtilir; gerekçe şeffaf şekilde kayda geçirilir.
Geri çekme işlemi, bilimsel kaydın doğruluğunu korumak ve okuyucuları yanıltıcı sonuçlardan korumak amacıyla uygulanır. Bu tür durumlarda gerekçeler açık şekilde belirtilir ve ilgili makalenin durumu net olarak ifade edilir.
Geri çekme talebinin yapılabilmesi için, tüm ortak yazarların imzasını taşıyan ve geri çekme gerekçelerini ayrıntılı olarak açıklayan bir dilekçe sunmaları gerekmektedir. Kurul talebi onayladığında, makale resmi olarak geri çekilir ve yazarlar bilgilendirilir.
14. GİZLİLİK
Dergiye gönderilen tüm çalışmalar gizli olarak değerlendirilir ve yayımlanana kadar üçüncü kişilerle paylaşılmaz.
Editörler, yalnızca makaleyi değerlendirmek üzere atanan hakemlerle paylaşabilir; hakemler de aldıkları materyalleri başkalarıyla paylaşamaz veya kullanamaz. Çift-kör hakemlik sistemi uygulanır; bu sistemde hem yazar hem de hakem kimlikleri karşılıklı olarak gizli tutulur.
Hakemler, herhangi bir çıkar çatışması veya taraflılık ihtimali gördüklerinde durumu editöre bildirmelidir. Ayrıca, değerlendirme sırasında tespit ettikleri önemli benzerlikler veya şüpheli etik ihlalleri gizli olarak editöre bildirmeleri beklenir. Şüpheli durumlarda editör, COPE önerilerini takip eder.
15. TELİF HAKKI
Yayım öncesinde, sorumlu yazarın telif hakkı devri formunu imzalayarak editörlüğe göndermesi gerekmektedir. Yazarlar, yayımlanan makalelerini ticari olmayan amaçlarla serbestçe kullanabilir, ancak çalışmanın bütünlüğü korunmalı ve orijinal yazarlar, atıf bilgileri ile yayıncı açıkça belirtilmelidir.
Yayımlanan tüm makaleler, Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) lisansı kapsamında lisanslanmaktadır. Bu lisans, yayınlanan çalışmaların orijinal kaynak belirtilerek ve ticari amaç gütmeksizin herhangi bir ortamda kullanılması, dağıtılması ve çoğaltılmasına izin verir.
Yazarlar, yayımlanan çalışmalarını ticari olmayan amaçlarla serbestçe kullanabilir; ancak çalışmanın bütünlüğü korunmalı ve yazarlar, tam bibliyografik künyesi (yazarları, dergiyi, makale başlığını, cilt, yıl ve sayfa numaralarını içeren) açık biçimde atıf yapılmalıdır. Telif hakkı bildirimleri veya uyarılar kaldırılmamalıdır.
16. ŞİKÂYET VE İTİRAZ POLİTİKASI
Dergi; editoryal kararlar, hakemlik süreci, etik ihlal iddiaları veya yayın politikalarına ilişkin şikâyet ve itirazların adil, tarafsız ve zamanında değerlendirilmesini taahhüt eder.
Yazarlar, editoryal karara ilişkin itirazlarını gerekçeli bir açıklama ile editörlüğe yazılı olarak iletebilir. İtiraz başvurusunda, kararın neden yeniden değerlendirilmesi gerektiği açık biçimde belirtilmelidir. Gerekli görüldüğünde ek belge veya açıklama istenebilir.
Etik şikâyetler, intihal iddiaları, çıkar çatışması beyanları veya editoryal süreçlere ilişkin bildirimler de editörlük tarafından incelenir. Başvurular gerekli görüldüğünde editör kurulu tarafından değerlendirilir; uygun durumlarda bağımsız görüş alınabilir ve COPE prosedürleri izlenebilir.
Şikâyet ve itiraz süreçleri, editoryal tarafsızlığı ve bilimsel kaydın bütünlüğünü koruyacak şekilde yürütülür.
17. ARŞİVLEME VE DİJİTAL KORUMA POLİTİKASI
Dergi, yayımlanan içeriklerin uzun dönemli korunmasını ve sürekli erişilebilirliğini önemser. Dergide yayımlanan tüm makaleler DergiPark/OJS altyapısı üzerinden erişime sunulur ve platformun sağladığı dijital koruma ve arşivleme olanaklarından yararlanılır.