The Use of Seafood in Gastronomy and its İmportance in Nutrition

Öz

This review offers a multidimensional examination of the role of aquatic food resources within the discipline of gastronomy. Since antiquity, seafood has stood out as one of the most widely consumed food groups, owing to its accessibility and high nutritional value. With their rich nutrient profile, deep-rooted presence in cultural heritage, and creative potential in the culinary arts, seafood occupies a prominent position in gastronomy. The study explores, in detail, the historical evolution of seafood, its place in regional cuisine and diverse cultural contexts, its nutritional attributes, and its applications ranging from traditional preparations to contemporary culinary practices. Furthermore, the significance of seafood is underscored within the framework of sustainable food systems, while its use in innovative approaches such as fusion cuisine and molecular gastronomy is critically assessed.. As a result, the study reveals the position of seafood in the field of gastronomy from a holistic perspective and aims to shed light on future applications and research.

Anahtar Kelimeler

• Seafood
• Gastronomy
• Nutrition
• Fusion Cuisine
• Molecular Gastronomy

Gastronomide Su Ürünlerinin Kullanımı ve Beslenmedeki Önemi

Öz

Bu derleme çalışmada, su ürünlerinin gastronomi disiplinindeki yeri çok boyutlu bir bakış açısıyla ele alınmıştır. İlk çağlardan bu yana kolay ulaşılabilir olmaları ve yüksek besin değerleriyle öne çıkan su ürünleri, en çok tüketilen gıda gruplarından biri olmuştur. Sahip oldukları besleyici nitelikler, kültürel miras içindeki köklü geçmişleri ve mutfak sanatlarındaki yaratıcı kullanım potansiyelleriyle gastronomi alanında önemli bir yere sahiptir. Çalışma kapsamında, su ürünlerinin tarihsel süreçteki gelişimi, yöresel mutfak ve farklı kültürlerdeki yeri, besleyici özellikleri ve gelenekselden modern mutfaklara uzanan kullanım biçimleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ayrıca sürdürülebilir gıda sistemleri çerçevesinde su ürünlerinin önemi vurgulanmış; çağdaş gastronomideki füzyon mutfak ve moleküler gastronomi gibi yenilikçi yaklaşımlardaki kullanımları değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, su ürünlerinin gastronomi alanındaki konumunu bütüncül bir perspektifle ortaya koymakta ve gelecekteki uygulamalar ile araştırmalara ışık tutmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Su Ürünleri
• Gastronomi
• Füzyon Mutfak
• Moleküler Gastronomi

Kaynakça

1. Acar, İ. (2021). Tütsüleme tekniğinde kullanılan farklı katkı maddelerinin duyusal özelliklere ve tüketici beğenisine etkisi: Somon fileto örneği. [Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://tezara.org/theses/676584
2. Aguirre-Sosa, J., Dextre, M. L., & Vargas-Merino, J. A. (2025). Peruvian ceviche: Cultural heritage of humanity and its socio cultural significance. Journal of Ethnic Foods, 12(1), Article 13. https://doi.org/10.1186/s42779-025-00273-7.
3. Aksoy, M., & Üner E. H. (2016). Rafine mutfağın doğuşu ve rafine mutfağı şekillendiren yenilikçi mutfak akımlarının yiyecek içecek işletmelerine etkileri. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 1-17.
4. Aktaş, E. (2017). Moleküler gastronomi. In H. Kurgun (Ed.) Gastronomi trendleri: Milenyum ve ötesi (s. 3–22). Detay Yayıncılık.
5. Akyurt, N. (2024). Gastronomi eğitiminde deniz ürünlerinin işlenmesi. In E. Ültay & H. Akyurt (Eds.). Sürdürülebilir eğitim: Turizmde güncel eğitimler ve yeni yaklaşımlar (s. 194-215). Bidge Yayınları.
6. Akyüz, S., Güneşer, O., & Esen, B. N. (2020). Farklı marinasyon formülasyonları ile hazırlanmış hindi göğüs etlerinin bazı fiziksel, kimyasal ve duyusal özellikleri. Journal of Advanced Research in Natural and Applied Sciences, 6(2), 190-205. https://doi.org/10.28979/jarnas.844750
7. Al Khafif, G. D., & El Banna, R. (2015). Reconstructing ancient Egyptian diet through bone elemental analysis using LIBS (Qubbet el Hawa Cemetery). BioMed Research International, Article 281056. https://doi.org/10.1155/2015/281056
8. Alak, G., Atamanalp, M., Parlak, V., & Uçar, A. (2023). Recent insight into nanotechnology in fish processing: A knowledge gap analysis. Nanotechnology, 34(38), Article 382001. https://doi.org/10.1088/1361-6528/acda9e

9. Ali, A., Wei, S., Ali, A., Khan, I., Sun, Q., Xia, Q., Wang, Z., Han, Z., Liu, Y., & Liu, S. (2022). Research progress on nutritional value, preservation and processing of fish—A review. Foods, 11(22), Article 3669. https://doi.org/10.3390/foods11223669
10. Almeida, C., Karadzic, V., & Vaz, S. (2015). The seafood market in Portugal: Driving forces and consequences. Marine Policy, 61, 87–94. http://dx.doi.org/10.1016/j.marpol.2015.07.012
11. Altıok, S., Galli, A., & Murthy, A. (2021). Reducing Mediterranean seafood footprints: The role of consumer attitudes. Ocean & Coastal Management, 214, Article 105915. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2021.105915
12. Areche, F. O., Dominguez, J. A. J., Huaman, J. T., Yapias, R. J. M., Rivera, T. J. C., Perales, L. D. M., Quispe, J. D. D. H. T., Zea, C. Y. H., Galarza, C. R. C., Rodríguez, A. R., & Mansilla, D. Y. A. (2024). Maximizing the Potential of Marine Resources: A Sustainable Approach to High-Value Product Development from Seafood By-Products and Waste. Current Research in Nutrition and Food Science, 12(3), 1062-1080. http://dx.doi.org/10.12944/CRNFSJ.12.3.7
13. Arshad, N., Samat, N., & Lee, L. K. (2022). Insight into the relation between nutritional benefits of aquaculture products and its consumption hazards: A global viewpoint. Frontiers in Marine Science, 9. https://doi.org/10.3389/fmars.2022.925463
14. Arslan, G., & Yıldız, P. O. (2021). Türkiye su ürünleri sektörüne genel bakış. Memba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 46-57.
15. Atar, H. H., & Alçiçek, Z. (2009). Su ürünleri tüketimi ve sağlık. TAF Preventive Medicine Bulletin, 8(2), 173-176.
16. Aydın, H., Dilek, M. K., & Aydin, K. (2011). Trends in fish and fishery products consumption in Turkey. Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 11(3), 499‑506. https://doi.org/10.4194/trjfas.2011.0318
17. Bağıran Özşeker, D. (2016). Gastronomi kavramı: Tanımı ve gelişimi. In H. Kurgun & D. Bağıran Özşeker (Eds.) Gastronomi ve Turizm (s. 3-18). Detay Yayıncılık.
18. Bağıran Özşeker, D. (2017). Füzyon mutfağı. In H. Kurgun (Ed.) Gastronomi trendleri: Milenyum ve ötesi (s. 129–144). Detay Yayıncılık.
19. Baysal, A. (1996). Sağlıklı beslenme ve Akdeniz diyeti. Beslenme ve Diyet Dergisi, 25(1), 21-29.
20. Baysal, A. (2014). Beslenme. (15. Baskı). Hatipoğlu Basım ve Yayım San. Tic. Ltd. Şti.
21. Bektaş, H. (2009). Lise 1. sınıf öğrencilerinin balık tüketimi konusunda görüşleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=uQkCKOgkS7Iv0vxsZ-l4LQ&utm_source=chatgpt.com
22. Beyter, N. (2020). Deniz ürünlerinin sağlık açısından önemi ve gastronomideki yeri. Antalya Bilim Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 47-61.
23. Bozbayır, U., Sürme, M., & Olcay, A. (2023). Aşçıların inovasyon davranışı düzeylerinin füzyon mutfağa bakış açılarına etkisi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(4), 2940-2962.
24. Bregazzi, A. (2020). Locative food: The future of food is a peach. Dublin Gastronomy Symposium 2020 – Food and Disruption.
25. Can, A., Sünnetçioğlu, S. & Durlu Özkaya, F. (2012). Füzyon mutfağı uygulamalarının gastronomi turizminin gelişimine katkısı. 13. Ulusal Turizm Kongresi, (6-9 Aralık, Antalya) (s. 873-882).
26. Cebirbay, M. A. (2022). Fonksiyonel besin kaynaklarına farklı bir bakış: Su yosunları. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 5(3), 40–47. https://doi.org/10.51536/tusbad.1110298
27. Cömert, M., & Çavuş, S. (2016). Moleküler gastronomi kavramı. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(2), 3–13. https://doi.org/10.21325/jotags.2016.52
28. Cracknell, H., & Kaufmann, R. J. (1999). Practical professional cookery (3rd ed.). Cengage Learning EMEA.
29. De Solier, I. (2010). Liquid nitrogen pistachios: Molecular gastronomy, el Bulli and foodies. European Journal of Cultural Studies, 13(2), 155–170. https://doi.org/10.1177/1367549409352275
30. Demirgül, F. (2018). Çadırdan saraya Türk mutfağı. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(1), 105-125.
31. Dikel, Ç. (2022). Gastronomi ve yemek olarak su ürünleri. In S. Dikel & İ. Demirkale (Eds.) Sorular ile su ürünleri yetiştiriciliği (s. 315-333). İksad Yayınevi.
32. Dikel, S., & Demirkale, İ. (2019). Su ürünlerinde gastronomi. In International Science and Research Congress (SR Congress), 24-30.
33. Dilek, A. M. (2017). Bizans İmparatorluğu’nda yemek ve mutfak kültürü. [Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
34. Doğan, M. (2025). The effects and contributions of Byzantine cuisine to modern Istanbul cuisine. Discover Food, 5, Article 187. https://doi.org/10.1007/s44187-025-00486-4
35. Durazzo, A., Di Lena, G., Gabrielli, P., Santini, A., Lombardi-Boccia, G., & Lucarini, M. (2022). Nutrients and bioactive compounds in seafood: Quantitative literature research analysis. Fishes, 7(3), Article 132. https://doi.org/10.3390/fishes7030132
36. Durlu Özkaya, F., Aksoy, M., Özel, K. & Sezgi, G. (2018). Moleküler gastronomi. Detay Yayıncılık.
37. Egelhoff, R. (2025, Ekim 30). Mexico’s wild reinvention of sushi is spicy, cheesy, and totally delicious. Serious Eats. https://www.seriouseats.com/history-of-sinaloan-sushi-article-11753171
38. Emenike, E. C., Iwuozor, K. O., & Anidiobi, S. U. (2022). Heavy metal pollution in aquaculture: Sources, impacts and mitigation techniques. Biological Trace Element Research, 200, 4476–4492. https://doi.org/10.1007/s12011-021-03037-x
39. Eraslan, N. (2012). Pişirme yöntemleri. Detay Yayıncılık. Erdem, M. E., Bilgin, S., & Çağlak, E. (2005). Tuzlama ve marinasyon yöntemleri ile işlenmiş İstavrit Balığı’nın muhafazası sırasındaki kalite değişimleri. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 20(3), 1-6.
40. Erdoğan, B. E., Mol, S., & Cosansu, S. (2011). Factors influencing the consumption of seafood in Istanbul, Turkey. Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 11(4), 631-639.
41. Espinasse, M., Mikkelsen, E., Falk-Andersson, J., Sørbye, S. H., Fauchald, P., & Skern-Mauritzen, M. (2023). Seafood production in Northern Norway: Analyzing variation and co-development in aquaculture and coastal fisheries. Marine Policy, 155, Article 105777. https://doi.org/10.1016/j.marpol.2023.105777
42. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2024). The state of world fisheries and aquaculture 2024: Blue transformation in action. Food and Agriculture Organization of the United Nations.. https://doi.org/10.4060/cd0683en
43. Food and Agriculture Organization of the United Nations FAO. (2023). Fishery and aquaculture statistics – Yearbook 2020. FAO yearbook of fishery and aquaculture statistics. FAO. https://doi.org/10.4060/cc7493en
44. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2016). The state of world fisheries and aquaculture 2016: Contributing to food security and nutrition for all. FAO. https://www.fao.org/publications/sofia/en
45. Gephart, J. & Pace, M., L. (2015). Structure and evolution of the global seafood trade network. Environmental Research Letters, 10(12), Article 125014. https://doi.org/10.1088/1748-9326/10/12/125014
46. Gisslen, W. (2021). Profesyonel aşçılık (Ciltli ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
47. Golden, C. D., Koehn, J. Z., Shepon, A., Passarelli, S., Free, C. M., Viana, D. F., Matthey, H., Eurich, J. G., Gephart, J. A., Fluet Chouinard, E., Nyboer, E. A., Lynch, A. J., Kjellevold, M., Bromage, S., Charlebois, P., Barange, M., Vannuccini, S., Cao, L., Kleisner, K. M., Rimm, E. B., … Thilsted, S. H. (2021). Aquatic foods to nourish nations. Nature, 598(7880), 315 320. https://doi.org/10.1038/s41586-021-03917-1
48. Govzman, S., Looby, S., Wang, X., Butler, F., Gibney, E. R., & Timon, C. M. (2020). A systematic review of the determinants of seafood consumption. British Journal of Nutrition, 126(1), 66–80. https://doi.org/10.1017/S0007114520003773
49. Güler, S. (2010). Türk mutfak kültürü ve yeme içme alışkanlıkları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 24-30.
50. Gündoğdu, E., & Buyruk, L. (2021). Tüketicilerin deniz ürünleri tercihleri ile restoran menülerinin karşılaştırılması: Bandırma Örneği. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 5(2), 252-276. https://doi.org/10.32958/gastoria.929510
51. Gürsoy, D. (2011). Kuzeyden güneye doğudan batıya yöresel mutfağımız. Oğlak Yayınları.
52. Gürsoy, D. (2014). Gastronomi tarihi. Oğlak Yayınları.
53. Halawa, A. (2023). Influence of the traditional food culture of Ancient Egypt on the transition of cuisine and food culture of contemporary Egypt. Journal of Ethnic Foods, 10(1), Article 11. https://doi.org/10.1186/s42779-023-00177-4.
54. Henning, S., Matika, S., & Oyenihi, A. B. (2025). Proximate and fatty acid compositions of smoked underutilised South African mussel Choromytilus meridionalis. South African Journal of Science, 121(7/8), Article 21022. https://doi.org/10.17159/sajs.2025/21022
55. Hınıslıoğlu, K. N., Aslanyavrusu, G., Başkan, S. & Kocatepe, D. (2024). Su ürünleri tüketimi, diyet listelerindeki yeri ve önemi. Doğu Karadeniz Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 106-118. https://doi.org/10.59312/ebshealth.1460337.
56. Hosomi, R., Yoshida, M., & Fukunaga, K. (2012). Seafood consumption and components for health. Global Journal of Health Science, 4(3), 72-86. https://doi.org/10.5539/gjhs.v4n3p72.
57. Işın, P. M. (2018). Avcılıktan gurmeliğe: Yemeğin kültürel tarihi (3. baskı). Yapı Kredi Yayınları.
58. Kapka, E. (2022). Antik Roma yemek kültürü. [Yayınlanmamış doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
59. Karabulut, A. H. & Yandı, İ. (2006). Su ürünlerindeki Omega- 3 yağ asitlerinin önemi ve sağlık üzerine etkisi. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi, 23(3), 339-342.
60. Kardeş, M., & Baycar, A. (2021). Liquid nitrogen applications in molecular gastronomy. Journal of Applied Tourism Research, 2(2), 169–176.
61. Kaya, Y., Duyar, H. A. & Erdem, M. E. (2004). Balık yağ asitlerinin insan sağlığı için önemi. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi, 21(3-4), 365-370.
62. Kayran, M. F., & Atçı, D. (2024). Geçmişten günümüze gastronomi akımlarının toplumsal değişimler açısından değerlendirilmesi. Toros University Journal of Food, Nutrition and Gastronomy, 3(1), 69-81. https://doi.org/10.58625/jfng-2476
63. Kılıçhan, R. (2016). Türkiye’ye gelen ziyaretçilerin gastronomik akımlara yönelik gıda tüketim eğilimlerinin değerlendirilmesi. [Yayımlanmış Doktora Tezi, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
64. Kızıldemir, Ö., Öztürk, E. & Sarıışık, M. (2014). Türk mutfak kültürünün tarihsel gelişiminde yaşanan değişimler. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(14), 191-210.
65. Kim. (2023, August 22). 25 fusion food recipes that will blow your mind. Insanely Good Recipes. https://insanelygoodrecipes.com/fusion-foods/
66. Kingwascharapong, P., Janthueng, J., Kongsorn, P., Sanprasert, S., Pansawat, N., Wannawisan, N., Hunsakul, K., Ali, A. M. M., Grossmann, L., Sai-ute, S., Pongsetkul, J., Phongthai, S., Zhang, W., & Rawdkuen, S. (2024). Development of seasoned green mussel (Perna viridis) with sodium reduction using stealth reduction approaches. Future Foods, 10, Article 100441. https://doi.org/10.1016/j.fufo.2024.100441
67. Kurgun, O. A. (2017). Gastronomi trendlerinin genel değerlendirmesi. In H. Kurgun (Ed.) Gastronomi trendleri: Milenyum ve ötesi (s. 3–22). Detay Yayıncılık.
68. Kurgun, O., A. (2016). Gastronomide trendler. In H. Kurgun & D. Bağıran Özşeker (Eds.) Gastronomi ve Turizm (s. 85-106). Detay Yayıncılık.
69. Kuşoğlu Gültekin, S. (2020). Deniz ürünleri kaynaklı paralitik zehirlenme. Memba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 6(2), 95-99.
70. Presenza, L., Nogueira, W. V., Menegardo, S. B., Sant’ana, D. A., Spago, F. R., & Minozzo, M. (2022). Influence of different oatmeal concentrations on Atlantic salmon (Salmo salar) fish burger: Effects on physicochemical, technological, and sensory properties. Journal of Aquatic Food Product Technology, 31(8), 842–852. https://doi.org/10.1080/10498850.2022.2108358
71. Lovano, M. (2019). The world of ancient Greece. ABC-CLIO.
72. Mac Con Iomaire, M. (2004). The history of seafood in Irish cuisine and culture. History Studies, 5, 61–76.
73. Maulu, S., Nawanzi, K., Abdel-Tawwab, M., & Khalil, H. S. (2021). Fish nutritional value as an approach to children’s nutrition. Frontiers in Nutrition, 8, Article 780844. https://doi.org/10.3389/fnut.2021.780844
74. McNeilly, C. (2017, October 30). The fusion cuisine you didn’t know you needed. Vogue. https://www.vogue.com/article/nikkei-cuisine-japanese-peruvian-fusion?
75. Mehdawy, M., & Hussein, A. (2010). The Pharaoh’s kitchen: Recipes from ancient Egypt’s enduring food traditions. The American University in Cairo Press.
76. Mesci, Z. (2024). Moleküler gastronominin Türk mutfak kültürü açısından değerlendirilmesi. Journal of Gastronomy and Culture, 8(2), 45–62. https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1488
77. Mohammed, A. J., & Bostan, K. (2018). Potential seafood safety hazard: Vibro vulnificus. Aydın Gastronomy, 2(2), 61-72
78. Murillo, S., Ardoin, R., & Prinyawiwatkul, W. (2023). Factors influencing consumers’ willingness-to-try seafood byproducts. Foods, 12(6), Article 1313. https://doi.org/10.3390/foods12061313
79. Musul, G. (2020). Orta çağ tarihi. Tarih Kritik Dergisi, 6(2), 140-146.
80. Noreen, S., Hashmi, B., Aja, P. M., & Atoki, A. V. (2025). Health benefits of fish and fish byproducts—a nutritional and functional perspective. Frontiers in Nutrition, 12, Article 1564315. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1564315
81. OECD/FAO. (2025). OECD–FAO agricultural outlook 2025–2034. OECD Publishing / Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://doi.org/10.1787/601276cd-en
82. Öksüz, A., Alkan, Ş., B., Taşkın, H. & Ayrancı, M. (2018). Yaşam boyu sağlıklı ve dengeli beslenme için balık tüketiminin önemi. Food and Health, 4(1), 43-62.
83. Önçel, S. (2015). Türk mutfağı ve geleceğine ilişkin değerlendirmeler. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(4), 33-44.
84. Özbay, G. (2019). Dünden bugüne gastronomi. In M. Sarıışık (Ed.) Tüm yönleriyle gastronomi bilimi (s. 1-35). Detay Yayıncılık.
85. Özerol, A., & Özkanlı, O. (2023). Sosyo-kültürel özelliklerin deniz ürünleri tüketimine etkisinin ölçülmesi: Gaziantep Örneği. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 7(1), 55-76. https://doi.org/10.32958/gastoria.1106669
86. Özgen, I. (2019). Moleküler gastronomi. In M. Sarıışık (Ed.) Tüm yönleriyle gastronomi bilimi (s. 41-64). Detay Yayıncılık.
87. Özkale, E., A. (2021). Füzyon mutfağına yönelik restoran deneyimi şikâyetlerinin içerik analizi yöntemi ile incelenmesi: Tripadvisor-İstanbul örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 9(2), 1250-1270.
88. Pais-Costa, A. J., Marques, A., Oliveira, H., Gonçalves, A., Camacho, C., Augusto, H. C., & Nunes, M. L. (2025). New perspectives on canned fish quality and safety on the road to sustainability. Foods, 14(1), 99. https://doi.org/10.3390/foods14010099
89. Pateiro, M., Domínguez, R., Munekata, P. E. S., Echegaray, N., Agregán, R., & Lorenzo, J. M. (2022). Marine sources: Fish, shellfish, and algae. In Food lipids: Sources, health implications, and future trends (pp. 51-68). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-823371-9.00003-4
90. Pérez Lloréns, J. L., Acosta, Y., & Brun, F. G. (2021). Seafood in Mediterranean countries: A culinary journey through history. International Journal of Gastronomy and Food Science, 26, Article 100437. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2021.100437
91. Pesce, F., Parafati, L., Fallico, B., & Palmeri, R. (2025). Use of liquid nitrogen in food products: A review. Food Frontiers, 6(4), 1617–1644. https://doi.org/10.1002/fft2.70035
92. Petkoska, A. T., Ognenoska, V., & Trajkovska Broach, A. (2025). Mediterranean diet: From ancient traditions to modern science—A sustainable way towards better health, wellness, longevity, and personalized nutrition. Sustainability, 17(9), Article 4187. https://doi.org/10.3390/su17094187
93. Phogat, S., Dahiya, T., Jangra, M., Kumari, A., & Kumar, A. (2022). Nutritional benefits of fish consumption for humans: A review. International Journal of Environment and Climate Change, 12(12), 1443–1457. https://doi.org/10.9734/IJECC/2022/v12i121585 Radd-Vagenas, S., Kouris-Blazos, A., Singh, M. F., & Flood, V. M. (2017). Evolution of Mediterranean diets and cuisine: Concepts and definitions. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 26(5), 749–763.
94. Ragia, E. (2018). The circulation, distribution and consumption of marine products in Byzantium: Some considerations. Journal of Maritime Archaeology, 13, 449–466. https://doi.org/10.1007/s11457-018-9213-3
95. Rey Castillo-Villar, F. (2020). Destination image restoration through local gastronomy: The rise of Baja Med cuisine in Tijuana. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 14(4), 507–523.
96. Saatcı, G. (2016). Kültürel miras olarak gastronomi. In H. Yılmaz (Ed.) Bir iletişim biçimi olarak gastronomi (s. 1-19). Detay Yayıncılık.
97. Saçılık, M. Y., & Çevik, S. (2020). Yenilik davranışı ve yenilikçi mutfak akımlarının yerel yemek tüketimine etkisi. Journal Of Tourism And Management, 1(1), 75-91. https://doi.org/10.29329/jtm.2020.289.5
98. Samancı, Ö. (2008) Değişimin merkezinde seçkin Osmanlı Mutfağı; İmparatorluğun son döneminde İstanbul ve Osmanlı saray mutfak kültürü. « İmparatorluğun son döneminde İstanbul ve Osmanlı saray mutfak kültürü ». Türk mutfağı (s. 199- 219). Kültür ve Turizm Bakanlığı.
99. Samuel, D. W. (1997). Cereal foods and nutrition in ancient Egypt. Nutrition, 13(6), 579–580. https://doi.org/10.1016/S0899-9007(97)00027-0
100. Sarıoğlan, M. (2013). Industrial provision of practice skills of student training gastronomy education (case of Turkey). International Journal on New Trends in Education and Their Implication, 4 (4), 216-220.
101. Sarıoğlan, M. (2014). Fusion cuisine education and ıts relation with molecular gastronomy education (comparative course content analysis). Online Submission, 5(3), 64-70.
102. Sereçoğlu, N. (2022). Tarih öncesi çağlarda yemek kültürü. In N. Sereçoğlu (Ed.), Yemek, kültür ve toplum (s. 27-57). Nobel Yayıncılık.
103. Solmaz, Y., & Dülger Altıner, D. (2018). Türk mutfak kültürü ve beslenme alışkanlıkları üzerine bir değerlendirme. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(3), 108-124.
104. Sruthi, N. U., Low, C. J., Chaklader, M. R., Coorey, R., & Howieson, J. R. (2026). Comparative analysis of physico-chemical and microbiological parameters in shelf-life evaluation of three cooked Australian prawns. Food Control, 180, Article 111675. https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2025.111675
105. Sürücüoğlu, M. S., & Özçelik, A. Ö. (2008). Türk mutfak ve beslenme kültürünün tarihsel gelişimi. In 38. ICANAS Kongresi Bildirileri (s. 1289-1310). 10–15 Eylül, Ankara.
106. Süssmann, J., Rohn, S., Krause, T., Fritsche, J., Fischer, E. K., Walz, E., & Greiner, R. (2026). Microplastics in fresh and processed seafood – A survey of products sold in Germany. Food Control, 179, Article 111565. https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2025.111565
107. Şengör, G. F. Ü., & Ceylan, Z. (2018) Türk mutfağında su ürünleri kültürü ve önemi. Acta Aquatica Turcica, 14 (4), 386-398. https://doi.org/10.22392/egirdir.414488.
108. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2011). Balıklar ve su ürünleri [Eğitim modülü]. Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü. https://megep.meb.gov.tr
109. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Füzyon mutfağı. [Eğitim modülü]. Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü. https://megep.meb.gov.tr Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Ekonomisi Politikaları Geliştirme Enstitüsü. (2024). Su ürünleri ürün raporu 2024 (Yayın No: 403). TEPGE.
110. Taş, S., & Günay, E. (2015). Antik çağ toplumlarının özellikleri, geleneksel statüleri ve iktisadi yapıyı belirleyen kurumları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 141–166.
111. Trentacoste, A., Nicholson, R., & Mylona, D. (2018). The bountiful sea: Fish processing and consumption in Mediterranean antiquity. Journal of Maritime Archaeology, 13(3), 207–217. https://doi.org/10.1007/s11457-018-9215-1
112. Tufail, T., Ikram, A., Bader Ul Ain, H., Ashraf, J., Mahmood, S., Noreen, S., Ijaz, A., Arshad, M. T., & Abdullahi, M. A. (2025). Bioactive compounds in seafood: Implications for health and nutrition. Food Science & Nutrition, 13(4), e70181. https://doi.org/10.1002/fsn3.70181
113. Turan, H., Kaya, Y. & Sönmez, G. (2006). Balık etinin besin değeri ve insan sağlığındaki yeri. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi, 23(1/3), 505-508.
114. Türk Dil Kurumu (TDK) (2025). Füzyon. Erişim: 16.07.2025, https://sozluk.gov.tr/
115. Uygun, A., İ. (2020). Mutfakta yeni trend: Moleküler gastronomi. Turizm Çalışmaları Dergisi, 2(2), 15-20.
116. Vaizoğullar, S. (2021). Su ürünleri tüketiminde tüketici davranışlarının yerleşim yeri açısından karşılaştırmalı olarak araştırılmasında Mersin örneği. [Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü].
117. Van Aken, N. (2013). No experience necessary: The culinary odyssey of Chef Norman Van Aken. Taylor Trade Publishing.
118. Van Aken, N. (2019). On culture and cuisine and the origins of fusion. Norman Van Aken. Erişim: 29 Ekim 2025, https://normanvanaken.com/treasure-books/on-culture-and-cuisine-and-the-origins-of-fusion/
119. Varlık, C., Erkan, N., Özden, Ö., Mol, S. & Baygar, T. (2004). Su ürünleri işleme teknolojisi. (Yayın No. 4465, Su Ürünleri Fakültesi Yayın No. 7). İstanbul Üniversitesi Yayınları.
120. Vartiainen, J., Aksela, M. & Hopia, A. (2013). Introduction to molecular gastronomy and to its applications in science education. Lumat, 1(2), 143-150. https://doi.org/10.31129/lumat.v1i2.1109
121. Verza, M., Camanzi, L., Rota, C., Cerjak, M., Mulazzani, L., & Malorgio, G. (2023). Consumer sentiments and emotions in new seafood product concept development: A co-creation approach using online discussion rooms in Croatia, Italy and Spain. Foods, 12(8), Article 1729. https://doi.org/10.3390/foods12081729
122. Willett, W., Rockström, J., Loken, B., Springmann, M., Lang, T., Vermeulen, S., Garnett, T., Tilman, D., DeClerck, F., Wood, A., Jonell, M., Clark, M., Gordon, L. J., Fanzo, J., Hawkes, C., Zurayk, R., Rivera, J. A., De Vries, W., Majele Sibanda, L., ... Murray, C. J. L. (2019). Food in the Anthropocene: The EAT–Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems. The Lancet, 393(10170), 447–492. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31788-4
123. Woolgar, C. M. (2010). Food and the Middle Ages. Journal of Medieval History, 36(1), 1–19. https://doi.org/10.1016/j.jmedhist.2009.12.001
124. Yalçın, E., & Yaman, M. (2019). Yazılı kaynaklara göre Sümer mutfağının günümüze yansımaları. Journal of International Social Research, 12(67), 536–542. https://doi.org/10.17719/jisr.2019.3741
125. Yan, A., Guo, R., Wang, Q., Liu, Y., Fu, X., & Yin, Q. (2025). The development of Chinese land-raised seafood industry under Japanese nuclear wastewater discharge into the sea: Considering the effects of government subsidy, consumer preference and product safety. Ocean and Coastal Management, 266, Article 107687. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2025.107687
126. Yerli, C., Çakmakcı, T., Şahin, Ü., & Tüfenkçi, Ş. (2020). Ağır metallerin toprak, bitki, su ve insan sağlığına etkileri. Türk Doğa ve Fen Dergisi, 9(Özel Sayı), 103–114. https://doi.org/10.46810/tdfd.718449
127. Yıldırım, Y. S. (2010). Metropolis buluntuları ışığında Batı Anadolu’daki Hellenistik-Roma dönemi mutfak kültürü. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
128. Yılmaz, H. (2016). Bir iletişim biçimi olarak gastronomi. Detay Yayıncılık.
129. Yılmaz, H., & Şenel, P. (2016). Kitle iletişiminde gastronomi. In H. Yılmaz (Ed.) Bir iletişim biçimi olarak gastronomi (s. 43–61). Detay Yayıncılık.
130. Yüzüncüyıl, K. S. (2019). Gıda çalışmaları ve gastronomi bilimi. In M. Sarıışık (Ed.) Tüm yönleriyle gastronomi bilimi (s. 285–314). Detay Yayıncılık.
131. Zavadlav, S., Blažić, M., Smole Možina, S., & Kovač, B. (2020). Sous-vide as a technique for preparing healthy and high-quality vegetable and seafood products. Foods, 9(11), Article 1537. https://doi.org/10.3390/foods9111537.