The Mediating and Moderating Role of Teaching-Learning Process Competencies in Curriculum Literacy and Curriculum Fidelity

Yıl 2026, Cilt: 63 Sayı: 63, 62 - 81, 27.01.2026

Mustafa Kahyaoğlu , Rıdvan Kenanoğlu

https://doi.org/10.15285/maruaebd.1599828

https://izlik.org/JA49TN35PR

Öz

The present study examines the mediating and moderating roles of teaching–learning process competence in the relationship between curriculum literacy and commitment to the curriculum. A predictive correlational design was adopted. The participants of the study consisted of 239 pedagogical formation students enrolled in a state university in the Southeastern Anatolia Region of Turkey, who were selected by convenient sampling method, one of the non-probability sampling methods. Data were collected from the curriculum literacy scale, curriculum fidelity scale and teaching-learning process competencies scale. The mediating role of the teaching-learning process between curriculum literacy and fidelity was investigated via structural equation modelling, and the moderator role was investigated via hierarchical regression analysis. As a result of the study, teaching–learning process competence was found to partially mediate the relationship between curriculum literacy and curriculum fidelity, accounting for 23% of the variance in curriculum fidelity. The hierarchical regression analysis indicated that the interaction of curriculum literacy and teaching-learning process competence did not have a moderating role in curriculum fidelity.

Anahtar Kelimeler

teaching and learning competence , curriculum fidelity , curriculum literacy , curriculum

Program Okuryazarlığı ve Programa Bağlılıkta Öğretme ve Öğrenme Süreci Yeterliklerinin Aracı ve Farklılaştırıcı Rolü

https://izlik.org/JA49TN35PR

Öz

Araştırmanın amacı, program okuryazarlığı ile programa bağlılık arasındaki ilişkide öğretme öğrenme süreci yeterliğinin aracı ve farklılaştırıcı rolünü ortaya koymaktır. Araştırma yordayıcı korelasyonel araştırma deseniyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, olasılıklı olmayan örnekleme yöntemlerinden uygun örnekleme yöntemiyle belirlen, Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan bir devlet üniversitesinde öğrenim gören toplam 239 pedagojik formasyon öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmada veriler, program okuryazarlığı ölçeği, programa bağlılık ölçeği, öğretme öğrenme süreci yeterliği ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada öğretme ve öğrenme süreci yeterliğinin program okuryazarlığı ve programa bağlılık arasındaki aracı rolü yapısal eşitlik modeli, farklılaştırıcı rolü ise hiyerarşik regresyon analiziyle incelenmiştir. Araştırma sonucunda, öğretme öğrenme süreci yeterliğinin program okuryazarlığı ve programa bağlılık arasında kısmi aracı rolü olduğu ve programa bağlılık varyansın %23'ünü açıkladığı tespit edilmiştir. Yapılan hiyerarşik regresyon analizi sonucunda ise program okuryazarlığı ile öğretme öğrenme süreci yeterliği etkileşiminin programa bağlılıkta farklılaştırıcı bir rolü olmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

öğretme öğrenme yeterliği , programa bağlılık , program okuryazarlığı , eğitim programı

Kaynakça

• Adem, S. (2023). Branş öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 4(1), 14-20. https://doi.org/10.59062/ijpes.1267978
• Akkaya, T. (2023). Öğretmenlerin öğretim programına bağlılıklarının incelenmesi. Premium E-Journal of Social Sciences (Pejoss), 7(28), 288-294. http://dx.doi.org/10.37242/pejoss.4375
• Aksoy, G. & Taşkın, G. (2019). Öğretim programlarının değişmesini etkileyen faktörlerin, sosyal bilgiler ve fen bilimleri dersi müfredatlarını etkileme boyutu. Milli Eğitim Dergisi, 48(224), 75-99. https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/50252/648739
• Akyıldız, S. (2020). Eğitim programı okuryazarlığı kavramının kavramsal yönden analizi: bir ölçek geliştirme çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 315-332. https://doi.org/10.17755/esosder.554205
• Almquist, Y.B., Kvart, S., & Brännström L. (2019). A Practical guide to quantitative methods with SPSS. Research Reports in Public Health Sciences, Stockholm University, no:2019:2.
• Arslan Çelik, F. M. (2020). Ortaokul İngilizce öğretmenlerinin öğretim programına bağlılıklarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara
• Aslan, M. & Erden, R.Z. (2020). Ortaokul öğretmenlerinin öğretim programına bağlılıklarının incelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1),175-199. https://doi.org/10.33711/yyuefd.691525
• Aslan, O. (2019). İlk ve ortaokul yöneticilerinin program okuryazarlığına ilişkin algılarının çeşitli değişkenlere göre analizi (Yüksek lisans tezi). Harran Üniversitesi, Şanlıurfa
• Aslan, S., & Gürlen, E. (2019). Ortaokul öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeyleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 171-186. https://doi.org/10.29299/kefad.2018.20.01.006
• Atlı, K., Kara, Ö., & Mirzeoğlu, A. D. (2021). Beden eğitimi öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerine yönelik algılarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 26(2), 281-299. https://dergipark.org.tr/en/pub/gbesbd/issue/61222/837824
• Aynas, N. (2023). Sınıf öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeyleri ve programa bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 57, 1426-1445. https://doi.org/10.53444/deubefd.1270292
• Bandura, A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of human behavior, 4, 71-81. New York: Academic Press.
• Barber, M. & Mourshed, M. (2007). How the world’s best-performing school systems com out on top. London: McKinsey and Company.
• Bas, G., & Sentürk, C. (2019). Teaching learning conceptions and curriculum fidelity: a relational research. International Journal of Curriculum and Instruction, 11(2), 163-180. https://ijci.net/index.php/IJCI/article/view/273
• Bolat, Y. (2017). Eğitim programı okuryazarlığı kavramı ve eğitim program okuryazarlığı ölçeği. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish, 12(18), 121-138. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12103
• Bolat, Y., & Baş, M. (2023). İki önemli öğretmenlik mesleği yeterliği: Eğitim programı okuryazarlığı ve eğitim programı liderliği. Yaşadıkça Eğitim, 37(2), 294-330. https://doi.org/10.33308/26674874.2023372541
• Boncuk, A. (2021). Öğretmenlerin program okuryazarlıkları ile öğretim programına bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 3(1), 88–108. https://anadoluturkegitim.com/makale/3800
• Bümen, N. T., Çakar, E. & Yıldız, D. G. (2014). Türkiye’de öğretim programına bağlılık ve bağlılığı etkileyen etkenler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(1), 203-228. DOI: 10.12738/estp.2014.1.2020
• Bütün, M., & Gültepe, T. (2016). Ortaokul matematik dersi öğretim programının uygulamaya yansıtılması ile ilgili öğretmen görüşleri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(10), 80-89. http://www.jret.org/FileUpload/ks281142/File/10.mesut_butun.pdf
• Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24 Baskı). Ankara: Pegem Akademi
• Çelik, C. K., & Sezgin, F. (2022). Okul yöneticilerinin öğrenme merkezli liderliği ile program okuryazarlığı arasındaki ilişki. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2757-2791. https://doi.org/10.17152/gefad.1195952
• Çetinkaya, S., & Tabak, S. (2019). Öğretmen adaylarının eğitim programı okuryazarlık yeterlilikleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 296-309. https://doi.org/10.7822/omuefd.535482
• Dedebal, N.C., Kubat, U., & Dursun, F. (2018). Hiçbir eğitim sisteminin kalitesi öğretmen kalitesini aşamaz. Turkish Studies Educational Sciences. 13(27), 531-546. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14582
• Demir, B., Yücesoy, Y., & Serttaş, Z. (2020). Öğretmen adaylarının program okuryazarlık seviyeleri: KKTC Örneği. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 28-37. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turksosbilder/issue/58519/825663
• Demir, E., & Toraman, Ç. (2021). Öğretmenlerin eğitim program okuryazarlığı düzeyleri. Trakya Eğitim Dergisi, 11(3), 1516-1528. https://doi.org/10.24315/tred.858813
• Demirdağ, C. & Taşgın, M.A. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin program okuryazarlığı ve öğretim programı farkındalıkları arasındaki ilişki. International Journal of Turkish Literature, Culture, Education, 13(3), 1035-1052. https://doi.org/10.7884/teke.1508003
• George, D. & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: a simple guide and reference. Boston: Pearson.
• Göl, H. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin program okuryazarlığı, öz yeterlilik inançları ve öğretim programına bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Mardin Artuklu Üniversitesi, Mardin.
• Güleş, E., & Kılınç, H. H. (2024). İlkokul ve ortaokul öğretmenlerinin program okuryazarlıkları ve öğretim programına bağlılıklarının incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14(1), 183-202. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1413385
• Gültekin, M. (2020). Değişen toplumda eğitim ve öğretmen niteliği. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 10(1), 654-700. https://doi.org/10.18039/ajesi.682130
• Işıkgöz, M.E. (2022). Beden eğitimi öğretmen adaylarının eğitim programı okuryazarlık düzeylerini etkileyen yordayıcıların incelenmesi. The Journal of International Educational Sciences, 9(31), 21-37. http://dx.doi.org/10.29228/INESJOURNAL.62595
• Kahramanoğlu, R. (2019). Öğretmenlerin öğretim programı okuryazarlığına yönelik yeterlik düzeyleri üzerine bir inceleme. Journal of International Social Research, 12(65), 178-187. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jier/issue/67379/1011656
• Karakuyu, A. (2023). The contribution of teachers’ curriculum literacy on their curriculum fidelity: curriculum literacy-curriculum fidelity. International Journal of Curriculum And Instruction, 15(3), 1785-1800. https://ijci.net/index.php/IJCI/article/view/1381/673
• Karasar, N. (2009). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Nobel Yayın Dağıtım.
• Kayan, F.M. ve Adıgüzel, A. (2017). Türkiye’de öğretmen eğitimi program standartları ve akreditasyonuna ilişkin ulusal düzeyde yapılan çalışma sonuçlarının incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies. 62, 85-102. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7276
• Kılınçoğlu, C. (2023). Öğretmenlerin örgütsel yabancılaşma, duygusal emek ve öğretme öğrenme sürecindeki davranışları arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Düzce Üniversitesi, Düzce
• Kubat, U. (2015). Fen Bilgisi Öğretmen adaylarının öğretme ve öğrenme sürecine yönelik yeterlikleri. Electronic Turkish Studies, 10(15), 601-614. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8939
• Mansuroğlu, C. (2019). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlıkları ile yansıtıcı düşünme eğilimlerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2017). Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_12/11115355_YYRETMENLYK_MESLEYY_GENEL_YETERLYKLERY.pdf Erişim Tarihi: 15 Ekim 2023
• Northcote, M. & Lim, C.P. (2009). The state of pre-service teacher education in the Asia-Pacific region. In C.P., Lim, K., Cock, G., Lock, & C., Brook (Eds.), Innovative Practices in Pre-Service Teacher Education: An Asia-Pacific Perspective (pp.23-28). Netherlands: Sense Publishers.
• Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim surecinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye Deneyimi. Bilgi Dünyası, 11(1), 101-121. https://doi.org/10.15612/BD.2010.258
• Pallant, J. (2020). SPSS kullanma klavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi (S. Balcı ve B. Ahi, Çev.). Ankara: Anı Yayıncılık.
• Pence, K. L., Justice, L. M. &Wiggins, A. K. (2008). Preschool teachers' fidelity in implementing a comprehensive language rich curriculum. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 39, 329-341. https://doi.org/10.1044/0161-1461(2008/031)
• Saracaloğlu, A. S., & Çetin, İ. G. (2023). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlığı ve mesleki öz-yeterlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 61-74. https://doi.org/10.17539/amauefd.1243057
• Sarıca, R. (2021). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlıkları üzerine bir çalışma. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 132-170. https://doi.org/10.29299/kefad.776214
• Schermelleh-Engel, K. ve Moosbrugger, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness of fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23-74. https://doi.org/10.23668/psycharchives.12784
• Schumacker, R. E. ve Lomax, R. G. (2004). A beginner’s guide to structural equation modeling. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
• Süral, S., & Dedebali, N. C. (2018). Study of curriculum literacy and ınformation literacy levels of teacher candidates in department of social sciences education. European Journal of Educational Research, 7(2), 303-317. https://doi.org/10.12973/eu-jer.7.2.303
• Sweller, J., (1988). Cognitive load during problem solving: effects on learning. Cognitive Science, 12, 257-285. https://doi.org/10.1016/0364-0213(88)90023-7
• Şahan, H.H. & Zöğ, H. (2017). Öğretmen adaylarının mesleğe yönelik tutumları ile öğretme-öğrenme süreci yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Pegem Eğitim-Öğretim Dergisi, 7(4), 583-610. http://dx.doi.org/10.14527/pegegog.2017.021
• Şahan, H.H. (2020). The relationship of prospective teachers' educational philosophy and life long learning tendencies to their teaching-learning process competencies. Pegem Journal of Education and Instruction, 10(4), 1325-1367. https://doi.org/10.14527/pegegog.2020.040
• Şahin, A. İ., & Tekkol, İ. A. (2023). Sınıf öğretmeni adaylarının eğitim programı okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 9(1), 1-12. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iaaoj/issue/75643/1148378
• Tanaş, R., & Tuncer, M. (2024). Öğretmenlerin program okuryazarlık, öğrenme öğretme süreci yeterlikleri, başarı hedefleri ve programa bağlılıkları arasındaki ilişkiler. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 13(2), 426-437. https://doi.org/10.30703/cije.1326230
• TDK. (2023). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/ Erişim tarihi: 15 Eylül 2024
• Uygur, M. (2018). Yükseköğretimde kalite güvencesi bağlamında öğretme öğrenme süreçlerinin incelenmesi ve öğretim elemanlarına yönelik bir eğitici eğitimi programı geliştirmesi (Doktora tezi). Mersin Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Mersin
• Uzunçam, M., Erdoğan, H., & Özkan, E. (2024). Öğretmenlerin öz düzenleme becerileri öğretme motivasyonları ve program okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi: Literatür İncelemesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(1), 420-455. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/83045/1415957
• Yaşaroğlu, C., & Manav, F. (2015). Öğretim programına bağlılık ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 4, 247-258. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inesj/issue/40013/475707
• Yıldırım, İ. (2019). Öğretim programı okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Harran Maarif Dergisi, 4(2), 1-28. https://doi.org/10.22596/2019.0402.1.28
• Yılmaz, G., & Kahramanoğlu, R. (2021). Öğretmenlerin program okuryazarlık düzeyleri, program yönelimleri ve programa bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(10), 178–187. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jier/issue/67379/1011656