EN
TR
Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler
Öz
Küresel sağlık açısından önemli bir tehdit olan tütün kullanımı ile mücadele küresel düzeyde bir dayanışma gerektirir. Artan ticari ilişkiler, yabancı yatırımlar, uluslararası pazarlama ve küreselleşme hareketleri tütün salgınının bazı önemli nedenleridir. Salgının uluslararası boyutları nedeniyle, tütün kontrolü şeffaf bir biçimde sürdürülen uluslararası iş birliğini ve karşılıklı anlaşmaları gerektirmektedir. Tütün kontrolü için önemli görev ve sorumlulukları olan kurumsal bileşenler arasında yerel yönetimler de vardır. Belediyeler gibi yerel yönetimler her ülkede farklı bir yapıya sahip olsalar ve farklı yöntemler izleseler de tütün kontrolünün evrensel yaklaşımları ile uyumlu hareket ettiklerinde Dünya’da tütün kontrolü açısından önemli katkı yapma potansiyeline sahiptir. Küresel tütün salgınının büyümesini ve yayılmasını azaltmak amacıyla çok taraflı iş birliğini ve ulusal düzeyde eylemi teşvik etmek için tasarlanmış “Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (DSÖ-TKÇS)” tütün kontrolü için uluslararası bir rehber görevi görmektedir. Tarihsel süreçte önemi olan gelişmelerin bugün de hatırlanması ve güncel sorunlar üzerinden yeniden yorumlanması tütün kontrolüne rehberlik edebilir. Bu makale, DSÖ-TKÇS başta olmak üzere küresel tütün kontrolü politikalarının kısa tarihçesinin politikaların belediyelerde nasıl uygulanabileceğinin ve tütün kontrolünün en önemli tehdidi tütün endüstrisinin taktiklerinin neler olduğunun açıklanmasını amaçlamaktadır. Makale ayrıca Dünya’da tütün sorununda küresel taktiklerle mücadele için küresel politikalar ve sektörler arası iş birliği gereksinimine, belediyelerin de katılımıyla toplum temelli sistematik bir tütün kontrolü politikası geliştirme ve uygulamanın önemine dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, belediyeler tütün kontrolünün önemli bir bileşenidir. Tütün kontrolü konusunda belediyeleri destekleyen güçlü mekanizmaların oluşturulmasına ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- WHO, Tobacco: WHO Framework Convention on Tobacco Control. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-and-the-who-framework-convention-on-tobacco-control 13 Nisan 2025’te erişildi.
- Tsikrika S, Dai S, Dilektasli A, Katsaounou P, Dagli E. Challenges and perspectives of tobacco cessation in special groups of patients and populations. Breathe (Sheff). 2023;19(2):220224. doi:10.1183/20734735.0224-2022. Accessed August 15, 2023. PMID:37645019; PMCID:PMC10461735.
- Golechha M. Health promotion methods for smoking prevention and cessation: A comprehensive review of effectiveness and the way forward. Int J Prev Med. 2016;7:7.
- World Health Organization. Health promotion. https://www.who.int/health-topics/health-promotion#tab=tab_1. 12 Ekim 2024’te erişildi.
- Jooren SJA, Bommelé J, Willemse E, Jansen MWJ, Willemsen MC. Formulating tobacco control policies: How can local governments contribute? Tob Prev Cessat. 2024;10. doi:10.18332/tpc/191844. PMID:39421794; PMCID:PMC11484495.
- Gaydan A, Gündeş İ, Güner A, Günbulut NÖ. Tütün kontrolünde tarihsel süreç: Kısa bir değerlendirme. İçinde: Aslan D, Koç E, der. Tütün Kontrolü ve Dünya Deneyimleri: Sigarasız Açık Alanlara İlişkin İnceleme. Ankara, Türkiye: Güneş Tıp Kitabevleri; 2013:9-13.
- Saraçoğlu S, Öztürk F. Türkiye’de tütün kontrol politikaları ve tütün tüketimi üzerine bir değerlendirme. Politik Ekonomik Kuram. 2020;4(1):20-44.
- Öztek Z. Geleneksel ve temel sağlık hizmetlerinin farkları. İçinde: Temel Sağlık Hizmetleri 1978–2018. Ankara, Türkiye: HASUDER; 2018:15-18.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Halk Sağlığı (Diğer)
Bölüm
Derleme
Erken Görünüm Tarihi
4 Ağustos 2025
Yayımlanma Tarihi
15 Ağustos 2025
Gönderilme Tarihi
31 Aralık 2024
Kabul Tarihi
30 Mayıs 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 18 Sayı: 2
APA
Ünal, Y., & Aslan, D. (2025). Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(2), 254-262. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1610795
AMA
1.Ünal Y, Aslan D. Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2025;18(2):254-262. doi:10.26559/mersinsbd.1610795
Chicago
Ünal, Yağmur, ve Dilek Aslan. 2025. “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 18 (2): 254-62. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1610795.
EndNote
Ünal Y, Aslan D (01 Ağustos 2025) Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 18 2 254–262.
IEEE
[1]Y. Ünal ve D. Aslan, “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”, Mersin Univ Saglık Bilim Derg, c. 18, sy 2, ss. 254–262, Ağu. 2025, doi: 10.26559/mersinsbd.1610795.
ISNAD
Ünal, Yağmur - Aslan, Dilek. “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 18/2 (01 Ağustos 2025): 254-262. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1610795.
JAMA
1.Ünal Y, Aslan D. Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2025;18:254–262.
MLA
Ünal, Yağmur, ve Dilek Aslan. “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 18, sy 2, Ağustos 2025, ss. 254-62, doi:10.26559/mersinsbd.1610795.
Vancouver
1.Yağmur Ünal, Dilek Aslan. Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 01 Ağustos 2025;18(2):254-62. doi:10.26559/mersinsbd.1610795