Derleme

Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler

Cilt: 18 Sayı: 2 15 Ağustos 2025
PDF İndir
EN TR

Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler

Öz

Küresel sağlık açısından önemli bir tehdit olan tütün kullanımı ile mücadele küresel düzeyde bir dayanışma gerektirir. Artan ticari ilişkiler, yabancı yatırımlar, uluslararası pazarlama ve küreselleşme hareketleri tütün salgınının bazı önemli nedenleridir. Salgının uluslararası boyutları nedeniyle, tütün kontrolü şeffaf bir biçimde sürdürülen uluslararası iş birliğini ve karşılıklı anlaşmaları gerektirmektedir. Tütün kontrolü için önemli görev ve sorumlulukları olan kurumsal bileşenler arasında yerel yönetimler de vardır. Belediyeler gibi yerel yönetimler her ülkede farklı bir yapıya sahip olsalar ve farklı yöntemler izleseler de tütün kontrolünün evrensel yaklaşımları ile uyumlu hareket ettiklerinde Dünya’da tütün kontrolü açısından önemli katkı yapma potansiyeline sahiptir. Küresel tütün salgınının büyümesini ve yayılmasını azaltmak amacıyla çok taraflı iş birliğini ve ulusal düzeyde eylemi teşvik etmek için tasarlanmış “Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (DSÖ-TKÇS)” tütün kontrolü için uluslararası bir rehber görevi görmektedir. Tarihsel süreçte önemi olan gelişmelerin bugün de hatırlanması ve güncel sorunlar üzerinden yeniden yorumlanması tütün kontrolüne rehberlik edebilir. Bu makale, DSÖ-TKÇS başta olmak üzere küresel tütün kontrolü politikalarının kısa tarihçesinin politikaların belediyelerde nasıl uygulanabileceğinin ve tütün kontrolünün en önemli tehdidi tütün endüstrisinin taktiklerinin neler olduğunun açıklanmasını amaçlamaktadır. Makale ayrıca Dünya’da tütün sorununda küresel taktiklerle mücadele için küresel politikalar ve sektörler arası iş birliği gereksinimine, belediyelerin de katılımıyla toplum temelli sistematik bir tütün kontrolü politikası geliştirme ve uygulamanın önemine dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, belediyeler tütün kontrolünün önemli bir bileşenidir. Tütün kontrolü konusunda belediyeleri destekleyen güçlü mekanizmaların oluşturulmasına ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. WHO, Tobacco: WHO Framework Convention on Tobacco Control. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-and-the-who-framework-convention-on-tobacco-control 13 Nisan 2025’te erişildi.
  2. Tsikrika S, Dai S, Dilektasli A, Katsaounou P, Dagli E. Challenges and perspectives of tobacco cessation in special groups of patients and populations. Breathe (Sheff). 2023;19(2):220224. doi:10.1183/20734735.0224-2022. Accessed August 15, 2023. PMID:37645019; PMCID:PMC10461735.
  3. Golechha M. Health promotion methods for smoking prevention and cessation: A comprehensive review of effectiveness and the way forward. Int J Prev Med. 2016;7:7.
  4. World Health Organization. Health promotion. https://www.who.int/health-topics/health-promotion#tab=tab_1. 12 Ekim 2024’te erişildi.
  5. Jooren SJA, Bommelé J, Willemse E, Jansen MWJ, Willemsen MC. Formulating tobacco control policies: How can local governments contribute? Tob Prev Cessat. 2024;10. doi:10.18332/tpc/191844. PMID:39421794; PMCID:PMC11484495.
  6. Gaydan A, Gündeş İ, Güner A, Günbulut NÖ. Tütün kontrolünde tarihsel süreç: Kısa bir değerlendirme. İçinde: Aslan D, Koç E, der. Tütün Kontrolü ve Dünya Deneyimleri: Sigarasız Açık Alanlara İlişkin İnceleme. Ankara, Türkiye: Güneş Tıp Kitabevleri; 2013:9-13.
  7. Saraçoğlu S, Öztürk F. Türkiye’de tütün kontrol politikaları ve tütün tüketimi üzerine bir değerlendirme. Politik Ekonomik Kuram. 2020;4(1):20-44.
  8. Öztek Z. Geleneksel ve temel sağlık hizmetlerinin farkları. İçinde: Temel Sağlık Hizmetleri 1978–2018. Ankara, Türkiye: HASUDER; 2018:15-18.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı (Diğer)

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

4 Ağustos 2025

Yayımlanma Tarihi

15 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

31 Aralık 2024

Kabul Tarihi

30 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 18 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Ünal, Y., & Aslan, D. (2025). Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(2), 254-262. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1610795
AMA
1.Ünal Y, Aslan D. Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2025;18(2):254-262. doi:10.26559/mersinsbd.1610795
Chicago
Ünal, Yağmur, ve Dilek Aslan. 2025. “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 18 (2): 254-62. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1610795.
EndNote
Ünal Y, Aslan D (01 Ağustos 2025) Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 18 2 254–262.
IEEE
[1]Y. Ünal ve D. Aslan, “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”, Mersin Univ Saglık Bilim Derg, c. 18, sy 2, ss. 254–262, Ağu. 2025, doi: 10.26559/mersinsbd.1610795.
ISNAD
Ünal, Yağmur - Aslan, Dilek. “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 18/2 (01 Ağustos 2025): 254-262. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1610795.
JAMA
1.Ünal Y, Aslan D. Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2025;18:254–262.
MLA
Ünal, Yağmur, ve Dilek Aslan. “Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 18, sy 2, Ağustos 2025, ss. 254-62, doi:10.26559/mersinsbd.1610795.
Vancouver
1.Yağmur Ünal, Dilek Aslan. Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 01 Ağustos 2025;18(2):254-62. doi:10.26559/mersinsbd.1610795

Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi'de yayımlanan yazılar, Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı  ile lisanslanmıştır. 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiRG9zeWEucG5nIiwicGF0aCI6IjkyZDgvYTg5MC83ZTU1LzZhY2NjZWZlMTRiNDI4LjY4MjkxNzA2LnBuZyIsImV4cCI6MTc5MTgxMDgzMCwibm9uY2UiOiI0NjEzZTE4M2UwMDUzNGEzMDAxNzM2YzUzMGY3NTljOSJ9.yl-YHisf3r8mAoh8wqeUgJQVTuUYdRyx5Y7-6KR5_M8