İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar

Muammer Ulutürk

doi:10.51605/mesned.1889930

EN TR

The Problem of Digital Representation of Worship: Discussions on the Possibility of Virtual Pilgrimage in Judaism, Christianity, and Islam

Öz

This study examines the impact of digitalization on religious rituals based on space and bodily participation, particularly through the phenomenon of "virtual pilgrimage." The proliferation of digital representa-tions of sacred spaces through the internet, virtual reality (VR), augmented reality (AR), and online platforms has brought to the forefront new theoreti-cal and theological debates regarding how the sacred experience is produced, transmitted, and limited in the digital environment.In this context, virtual pilgrimage is addressed not merely as a technological innovation but as a central problem concerning the nature of worship, the understanding of sacred space, and the religious meaning of bodily participation. The article analyzes virtual pilgrimage practices from the perspectives of digital religion studies and the history of religions, comparatively examining approaches in Judaism, Christianity, and Islam. The theoretical framework is structured around four axes: the digital religion approach, theories of virtual pilgrimage, the model of liminality, and the sacredness of digital space. In this context, virtual pilgrimage is not considered a common and homogeneous practice in the three reli-gious traditions, but rather a phenomenon interpreted differently in accordance with each tradition's under-standing of ritual, the meaning it attributes to the sa-cred space, and the importance it gives to bodily par-ticipation.The findings indicate that in Judaism, virtual pilgrimage and online visitation practices enjoy a relatively broad sphere of legitimacy. Digital visits to Jerusalem, and particularly those centered around the Western Wall, are viewed not as a replacement for physical pilgrimage, but rather as complementary practices aimed at maintaining the symbolic connection with the holy site and support-ing the continuity of ritual. Online prayers, live broadcasts, and digital commemoration reconstruct spatial orientation through intention and remembrance, consistent with the relative acceptance of the symbolic portability of sacred space in Jewish tradition. Denominational differences, however, remain regarding the validity of online worship. In Christianity, virtual pilgrimage is evaluated through digital sacred spaces, online liturgies, and experiences similar to pilgrimage. Digital churches and online rituals, without replacing physical pilgrimage, generate new forms of spiritual experience that support devotional orientation and communal belonging. Symbols, images, visual arrangements, and media shaped atmospheres indicate that digital space may carry a limited yet meaningful sacred quality. This suggests that sacred experience in Christianity is not reduced to physical presence but can also be constructed through representational and experiential dimensions. In Islam, the obligatory character of pilgrimage, bound to specific time, place, and bodily performance, prevents virtual pilgrimage from being recognized as a valid act of worship. The literature reviewed and the opinions expressed on this subject largely agree that virtual pilgrimage cannot replace the actual pilgrimage. In contrast, virtual tours, digital simulations, and online platforms are considered pedagogical tools used for preparation, education, and information purposes related to the ritual of pilgrimage. Particularly within the context of Shia pilgrimage culture, it appears that remote participation via me-dia is being legitimized in a more flexible manner, while the boundaries regarding the pillars of the practice of pilgrimage are being preserved. From the perspective of the history of religions, the study approaches virtual pilgrimage analytically rather than normatively, examining how digital practices are interpreted within different traditions and positioned within specific historical and theological boundaries. Virtual pilgrimage thus reveals how the sacred is reinterpreted in the digital age and points to a process of negotiation shaped by each tradition’s theological limits. It is ultimately evaluated as a complementary practice providing spiritual preparation and pedagogical support. The article aims to contribute theoretically to the literature on digital religion and pilgrimage through a comparative analysis of digitalization’s transformative impact on ritual life.

Anahtar Kelimeler

History of religions, Digital deligion, Virtual pilgrimage

Öz

İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar

Öz

Bu çalışma, dijitalleşmenin mekâna ve bedensel katılıma dayalı dinî ritüeller üzerindeki etkisini, özellikle “sanal hac” olgusu üzerinden ele almaktadır. İnternet, sanal gerçeklik (VR), artırılmış gerçeklik (AR) ve çevrim içi platformlar aracılığıyla kutsal mekânların dijital temsillerinin yaygınlaşması, kutsal deneyimin dijital ortamda nasıl üretildiği, aktarıldığı ve sınırlandırıldığına ilişkin yeni kuramsal ve teolojik tartışmaları gündeme getirmiştir. Bu bağlamda sanal hac, yalnızca teknolojik bir yenilik olarak değil, ibadetin mahiyeti, kutsal mekân anlayışı ve bedensel katılımın dinî anlamı açısından temel bir problem alanı olarak değerlendirilmektedir. Makale, sanal hac uygulamalarını dijital din çalışmaları ve dinler tarihi perspektifinden ele alarak Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’daki yaklaşımları karşılaştırmalı biçimde incelemektedir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi dört ana eksen üzerine inşa edilmiştir: dijital din yaklaşımı, sanal hac kuramları, geçiş (liminalite) modeli ve dijital mekânın kutsallığı. Bu çerçevede sanal hac, üç dinî gelenekte ortak ve homojen bir pratik olarak değil, her geleneğin ritüel anlayışı, kutsal mekâna yüklediği anlam ve bedensel katılıma verdiği önem doğrultusunda farklı biçimlerde yorumlanan bir olgu olarak ele alınmaktadır. Araştırmanın bulguları, Yahudilikte sanal hac ve çevrim içi ziyaret pratiklerinin görece geniş bir meşruiyet alanına sahip olduğunu göstermektedir. Kudüs ve özellikle Batı Duvarı etrafında şekillenen dijital ziyaretler, fiziksel hac ibadetinin yerine geçmekten ziyade, kutsal mekânla kurulan sembolik bağı sürdürmeyi ve ritüel sürekliliğini desteklemeyi amaçlayan tamamlayıcı pratikler olarak değerlendirilmektedir. Çevrim içi dualar, canlı yayınlar ve dijital anma pratikleri, mekânsal yönelimin niyet ve hatırlama üzerinden yeniden kurulmasına imkân tanımakta, bu durum Yahudi geleneğinde kutsal mekânın sembolik olarak taşınabilir kabul edilmesiyle uyumlu bir görünüm arz etmektedir. Bununla birlikte çevrim içi ibadetlerin geçerliliği konusunda mezhepsel yaklaşımlar arasında farklılıkların sürdüğü de görülmektedir. Hıristiyanlık bağlamında sanal hac, dijital kutsal mekânlar, çevrim içi ayinler ve hac-benzeri deneyimler üzerinden değerlendirilmektedir. Dijital kiliseler ve çevrim içi ritüeller, fiziksel hac ibadetini ikame etmeksizin, ruhsal yönelimi ve cemaat deneyimini destekleyen yeni manevî tecrübe biçimleri üretebilmektedir. Özellikle semboller, imgeler, görsel düzenlemeler ve medya aracılığıyla kurulan kutsal atmosfer, dijital mekânın sınırlı fakat anlamlı bir kutsallık taşıyabileceğini göstermektedir. Bu durum, Hıristiyanlıkta kutsal deneyimin esasen fiziksel mevcudiyete indirgenmediğini, temsili ve deneyimsel boyutlar üzerinden de inşa edilebildiğini ortaya koymaktadır. İslam’da ise hac ibadetinin belirli zaman, mekân ve bedensel katılım şartlarına bağlı farz niteliği, sanal hac uygulamalarının ibadet olarak kabul edilmesini engellemektedir. İncelenen literatür ve bu konuda ortaya konulan görüşler, sanal haccın gerçek haccın yerine geçemeyeceği konusunda büyük ölçüde ortaklaşmaktadır. Buna karşılık sanal turlar, dijital simülasyonlar ve çevrim içi platformlar, hac ibadetine hazırlık, eğitim ve bilgilendirme amacıyla kullanılan pedagojik araçlar olarak değerlendirilmektedir. Özellikle Şiî ziyaret kültürü bağlamında medya aracılı uzaktan katılımın daha esnek biçimde meşrulaştırıldığı, buna karşın hac ibadetinin rükünlerine ilişkin sınırların korunduğu görülmektedir. Bu çalışma, sanal hac olgusunu dinler tarihi bakış açısıyla ele almakta, normatif veya hüküm verici bir yaklaşım benimsemeksizin, dijital pratiklerin farklı dinî geleneklerde nasıl anlamlandırıldığını ve hangi tarihsel-teolojik sınırlar içinde konumlandırıldığını analitik düzeyde incelemektedir. Bu yönüyle sanal hac, dijital çağda kutsalın nasıl yeniden anlamlandırıldığını ortaya koymakta; her dinî geleneğin kendi teolojik sınırları içinde şekillenen bir müzakere sürecine işaret etmektedir. Bu bağlamda sanal hac, manevî hazırlık ve pedagojik destek sağlayan tamamlayıcı bir dinî pratik olarak değerlendirilmektedir. Makale, dijitalleşmenin dinî ritüeller üzerindeki dönüştürücü etkisini karşılaştırmalı bir perspektifle analiz ederek dijital din ve hac literatürüne kuramsal bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dinler Tarihi, Dijital din, Sanal hac

Etik Beyan

Bu çalışma etik beyan gerektirmemektedir.

Kaynakça

Abramac, Gabi. “The Ethnography of Hasidic Pilgrimage in the Digital Age”. Approaching Pilgrimage. ed. Simon Coleman - John Eade. London – New York: Routledge, 2023. Barzilai-Nahon, Karine - Barzilai, Gad. “Cultured Technology: The Internet and Religious Funda-mentalism”. The Information Society 21/1 (2005), 25-40. https://doi.org/10.1080/01972240590895892
Ben-Lulu, Elazar. “Zooming In and Out of Virtual Jewish Prayer Services During the COVID-19 Pan-demic”. Journal for the Scientific Study of Religion 60/4 (2021), 852-870. https://doi.org/10.1111/jssr.12746
Blondheim, Menahem - Katz, Elihu. “Religion, Communications, and Judaism: The Case of Digital Chabad”. Media, Culture & Society 38/1 (2016), 89-95. https://doi.org/10.1177/0163443715615417
Campbell, Heidi. “The Dynamic Future of Digital Religion Studies”. Digital Humanities and Religion in Asia. ed. L.W.C. van Lit - James Harry Morris. Leiden: Brill, 2023.
Campbell, Heidi A. “A New Forum for Religion: Spiritual Pilgrimage Online”. The Bible in Transmis-sion (Summer 2001).
Campbell, Heidi A. Digital Religion: Understanding Religious Practice in New Media Worlds. New York: Routledge, 2013. Campbell, Heidi A. “Looking Backwards and Forwards at the Study of Digital Religion”. Religious Studies Review 50/1 (2024), 83-87. https://doi.org/10.1111/rsr.17062
Campbell, Heidi A. “The rise of the study of digital religion”. Digital Religion: Understanding Religious Practice in New Media Worlds. ed. Heidi A. Campbell. London: Routledge, 2012. https://doi.org/10.4324/9780203084861 Campbell, Heidi A - Bellar, Wendi. Digital Religion: The Basics. Routledge, 2023.
Campbell, Heidi A. - Evolvi, Giulia. “Contextualizing Current Digital Religion Research on Emerging Technologies”. Human Behavior and Emerging Technologies 2/1 (2020), 5-17. https://doi.org/10.1002/hbe2.149
Campbell, Heidi A. - Ruth Tsuria (ed.). Digital Religion: Understanding Religious Practice in Digital Media. London: Routledge, 2. Basım, 2021. https://doi.org/10.4324/9780429295683
Campbell, Heidi A. - Vitullo, Alessandra. “Assessing changes in the study of religious communities in digital religion studies”. Church, Communication and Culture 1/1 (2016), 73-89. https://doi.org/10.1080/23753234.2016.1181301

Cantwell, Christopher D. - Rashid, Hussein. Religion, Media, and the Digital Turn: A Report for the Reli-gion and the Public Sphere Program. Social Science Research Council, 2015.
Chidester, David. Authentic Fakes: Religion and American Popular Culture. Berkeley: University of Cali-fornia Press, 2005.
Cohen, Yoel vd. “Theological and Religious Perspectives on the Internet”. Communication Research Trends 31/1 (2012).
Coleman, Simon - John Eade (ed.). Reframing Pilgrimage: Cultures in Motion. London: Routledge, 2004.
De Witte, Marleen. "Althar Media's Living Word: Televised Charismatic Christianity in Ghana" Jour-nal of Religion in Africa 33/2 (2003), 172-202. https://doi.org/10.1163/15700660360703132
Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü. “Metaverse ile sanal hac ol-maz”. Hacumre.Diyanet.Gov.Tr. Metaverse ile sanal hac olmaz. 01 Şubat 2022. Erişim 06 Aralık 2025. https://hacumre.diyanet.gov.tr/Detay/458/metaverse-ile-sanal-hac-olmaz
Enstedt, Daniel vd. “Introduction: Religion and Internet”. Annual Review of the Sociology of Religion. Volume 7: Religion and Internet. ed. Daniel Enstedt vd. Leiden: Brill, 2015.
Ergen, Yunus. “Framing the Study of Digital Religion: Waves of Academic Research, Theoretical Approaches and Themes”. Journal of Media and Religion Studies 6/2 (28 Aralık 2023), 137-166. https://doi.org/10.47951/mediad.1363608
Fadillah, Nur Aisyah - Murad, Ahmad Nailul. “Virtuality of Online Religion in Cyberspace: Study of Virtual Hajj in Metaverse Discourse”. FITRAH: Jurnal Kajian Ilmu-Ilmu Keislaman 10/1 (2024), 29-44. https://doi.org/10.24952/fitrah.v10i1.10866
Gennep, Arnold Van. The Rites of Passage. çev. Monika B. Vizedom - Gabrielle L. Caffee. Chicago: University of Chicago Press, 1960.
Ghazvini, Mahrou Zia. Remediated Pilgrimage to the Shrine of Imam Reza. Lancaster University, Ph.D., 2018. Helland, Christopher. “Diaspora on the Electronic Frontier”. Religion and Cyberspace. ed. Morten T. Højsgaard - Margit Warburg. New York: Routledge, 2007.
Helland, Christopher. Handbook of Religion and Society. ed. David Yamane. Cham: Springer Internati-onal Publishing, 2016. https://doi.org/10.1007/978-3-319-31395-5
Helland, Christopher. “Online Religion as Lived Religion. Methodological Issues in the Study of Re-ligious Participation on the Internet”. Online - Heidelberg Journal of Religions on the Internet. https://doi.org/10.11588/rel.2005.1.380
Hill-Smith, Connie. “Cyberpilgrimage: The (Virtual) Reality of Online Pilgrimage Experience”. Reli-gion Compass 5/6 (2011), 236-246. https://doi.org/10.1111/j.1749-8171.2011.00277.x
Hutchings, Tim. Creating Church Online: Ritual, Community and New Media. New York: Routledge, 2017. https://www.routledge.com/Creating-Church-Online-Ritual-Community-and-New-Media/Hutchings/p/book/9780367333454
Jablon, Rachel Leah. Virtual Legacies: Genealogy, the Internet, and Jewish Identity. College Park, MD: University of Maryland, PhD Dissertation, 2012.
Jacobs, Stephen. “Virtually Sacred: The Performance of Asynchronous Cyber-Rituals in Online Spa-ces”. Journal of Computer-Mediated Communication 12/3 (2007), 1103-1121. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00365.x
Khattak, Bilal. "Cyber Theology: Navigating Faith in the Virtual Age". International Bulletin of Theo-logy and Civilization 7/3 (2024), 105-112.
Knott, Kim. The Location of Religion: A Spatial Analysis. London: Routledge, 2015. https://doi.org/10.4324/9781315652641
MacWilliams, Mark W. “Virtual Pilgrimages on the Internet”. Religion 32/4 (2002), 315-335. https://doi.org/10.1006/reli.2002.0408
Mansour, Nesrine. “When Pilgrimage Meets Digital Religion and Virtual Sacred Architecture”. The Reflective Practitioner 4 (2019), 106-115.
Margolis, Peter. “Virtuality: A Theory of Digital Judaism(S)”. Modern Judaism: A Journal Of Jewish Ideas And Experience 43/2 (2023), 187-211. https://doi.org/10.1093/mj/kjad007
Miczek, Nadja. “Online Rituals in Virtual Worlds. Christian Online Service between Dynamics and Stability.” Online - Heidelberg Journal of Religions on the Internet. https://doi.org/10.11588/rel.2008.1.392
Okun, Sarit - Nimrod, Galit. “Online Ultra-Orthodox Religious Communities as a Third Space: A Netnographic Study”. International Journal of Communication 11 (2017), 17-17.
Patrick, Gnana. “Religious Rituals, Pilgrimages, Festivals, and Media”. The Handbook on Religion and Communication. 383-397. John Wiley & Sons, Ltd, 2023. https://doi.org/10.1002/9781119671619.ch25
Radde-Antweiler, Kerstin. “Ritual Is Becoming Digitalised: Introduction to the Special Issue on Ritu-als on the Internet”. Online – Heidelberg Journal of Religions on the Internet 2/1 (2006): 1–5.
Saler, Benson. Review of Review of Image and Pilgrimage in Christian Cultures: Anthropological Perspecti-ves, sad. Victor Turner - Edith Turner. sad. Victor Turner - Edith Turner. Journal for the Scienti-fic Study of Religion 18/4 (1979), 432-434. https://doi.org/10.2307/1386372
Schlosser, Dominik. “Digital Hajj: The Pilgrimage to Mecca in Muslim Cyberspace and the Issue of Religious Online Authority”. Scripta Instituti Donneriani Aboensis 25 (2013), 189-203. https://doi.org/10.30674/scripta.67440
Tilson, Donn - Chao, Yi-Yuan. “Saintly Campaigning: Devotional-Promotional Communication and the U.S. Tour of St. Therese’s Relics”. Journal of Media and Religion 1 (2002), 81-104. https://doi.org/10.1207/S15328415JMR0102_1
Tsuria, Ruth vd. “Approaches to digital methods in studies of digital religion”. The Communication Review 20/2 (2017), 73-97. https://doi.org/10.1080/10714421.2017.1304137
Turner, Victor. The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Chicago: Aldine, 1969.
Turner, Victor - Turner, Edith. Image and Pilgrimage in Christian Culture: Anthropological Perspectives. New York: Columbia University Press, 1978.
Tzanelli, Rodanthi. “Virtual Pilgrimage: An Irrealist Approach”. Tourism Culture & Communication 20/4 (2020), 235-240. https://doi.org/10.3727/109830420X15991011535517
Zaluchu, Sonny Eli. “Digital Religion, Modern Society and the Construction of Digital Theology”. Transformation 41/4 (2024), 285-295. https://doi.org/10.1177/02653788231223929
Zaluchu, Sonny Eli. “Theological Insight of Digital Religion”. Bogoslovni Vestnik 83/3 (2023). https://doi.org/10.34291/BV2023/03/Zaluchu
Saudi Ministry of Hajj. Virtual Hajj Training Manual: Official Training Manual. Riyadh: Saudi Mi-nistry of Hajj, 2018.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dinler Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Muammer Ulutürk ^*
0000-0002-0255-0220
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

15 Şubat 2026

Kabul Tarihi

3 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17

DOI

https://doi.org/10.51605/mesned.1889930

IZ

https://izlik.org/JA55YN87PF

APA

Ulutürk, M. (2026). İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 17. https://doi.org/10.51605/mesned.1889930

AMA

1.Ulutürk M. İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar. Mesned Dergisi. 2026;17. doi:10.51605/mesned.1889930

Chicago

Ulutürk, Muammer. 2026. “İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 (Haziran). https://doi.org/10.51605/mesned.1889930.

EndNote

Ulutürk M (01 Haziran 2026) İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17

IEEE

[1]M. Ulutürk, “İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar”, Mesned Dergisi, c. 17, Haz. 2026, doi: 10.51605/mesned.1889930.

ISNAD

Ulutürk, Muammer. “İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 (01 Haziran 2026). https://doi.org/10.51605/mesned.1889930.

JAMA

1.Ulutürk M. İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar. Mesned Dergisi. 2026;17. doi:10.51605/mesned.1889930.

MLA

Ulutürk, Muammer. “İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, c. 17, Haziran 2026, doi:10.51605/mesned.1889930.

Vancouver

1.Muammer Ulutürk. İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar. Mesned Dergisi. 01 Haziran 2026;17. doi:10.51605/mesned.1889930

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Makaleler sadece derginin çevrimiçi makale gönderme ve değerlendirme sistemi aracılığıyla gönderilebilir. Diğer herhangi bir ortam aracılığıyla gönderilen makaleler ve yazarlardan başka kişiler tarafından yapılan gönderimler değerlendirmeye alınmayacaktır.

Makale Yükleme Süreci:

Dergipark Kullanıcı Sayfası
Süreç
Makale Gönderme
Makale Ana Verileri
... ve sistemdeki gerekli adımları takip ederek devam edilmelidir.

FORMLAR:

Makale Jenerik şablon: 📝 Jenerik 2026.docx .
Makale Yazım Şablonu: 📝 Şablon 2026.docx .
Telif Hakkı Formu: Tıklayınız.
Etik Kurul Formu: Tıklayınız.
Tahkik kılavuzu: Tıklayınız.
Makale ön kontrol formu: Tıklayınız.

MAKALELER

Makale Öz, Summary, dipnotlar ve Kaynakça dahil 9000 kelimeyi geçmemelidir.
Metin yazı tipi Palatino Linotype ve boyutu 10 punto, dipnotlar ise 8 punto olmalıdır.
Gönderilen eserlerin yayın dilinde ve yabancı dilinde 500-750 kelime aralığında genişletilmiş özet istenmektedir (Türkçe olan eserler için Türkçe ve İngilizce, Arapça eserler için Arapça ve Türkçe genişletilmiş özet).
Dergimizde yayımlanan makalelerin atıf ve kaynakça yazımında Chicago Sistemi (The Chicago Manual of Style) ile uyumlu olan İsnad2 Atıf Sistemi'ni kullanmaktadır.
Dergimize gönderilen çalışmalarda İlahiyat alanına ait kavramların İngilizce yazımında Brill Ansiklopedisi esas alınmalıdır.
Dergimize gönderilen tüm yazılar makale şablonuna uyarlanmalıdır. 📝 Şablon 2026.docx
Çalışmalarınızda referansları İsnad2 Atıf sistemine uygun, doğru ve aktif şekilde uyarlamak için ZOTERO uygulaması önerilmektedir.
Dergimize gönderilen Arapça çalışmaların kaynakçalarının Latinizasyonu gerekmektedir.
Tüm çalışmalarda metin, Microsoft Office Word programında yazılmalıdır.

Makale öğeleri dizilişi şu şekilde olmalıdır:

İngilizce Başlık
Summary ve Keywords
Türkçe Başlık
Öz ve Anahtar Kelimeler
Gövde Metni
Sonuç
Kaynakça

Gönderilen çalışmalarda araştırmanın problemi, amacı, kullanılan yöntem, kapsamı ve araştırmanın süreçleri net bir şekilde belirtilmiş olmalıdır.

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

YAYIN ETİĞİ

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, Yayın Etiği Komisyonu (COPE) kılavuz ilkeleri ve Bilimsel Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri (COPE, DOAJ, OASPA, WAME ortak bildirisi) dahil olmak üzere çeşitli kuruluşlar tarafından ortaya konan kılavuz ilkelere ve temel uygulamalara uymayı amaçlamaktadır. Bu kılavuz ve tavsiyeler, bilimsel yayıncılıkta şeffaflık, dürüstlük ve en iyi uygulamaları teşvik etmek üzere tasarlanmıştır.

Dergi, bu standartlara bağlı kalarak, yayınladığı araştırmaların yüksek kalitede olmasını ve bilim camiasının etik standartlarını karşılamasını sağlamayı amaçlamaktadır.

ARAŞTIRMA ETİĞİ

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, araştırma ve yayın etiği konusunda ulusal ve uluslararası standartlara bağlıdır. Yayımlanan tüm çalışmaların araştırma etiği ilkelerine uygun olarak yürütülmesini esas almaktadır. Bu kapsamda, insan ve hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen araştırmalarda ulusal ve uluslararası etik standartlara uyulması zorunludur. İnsan katılımcılarla yürütülen çalışmalarda bilgilendirilmiş gönüllü onamının alınmış olması gerekmektedir.

Etik kurul izni gerektiren araştırmalar için, ilgili kuruldan alınmış onay bilgilerine (kurul adı, tarih ve sayı numarası) makale metni içerisinde yer verilmesi beklenir. Yazarlar, araştırma sürecinde veri toplama, analiz ve raporlama aşamalarında bilimsel dürüstlük ilkelerine uymakla yükümlüdür. İntihal, veri uydurma, veri çarpıtma ve benzeri etik ihlaller kabul edilmez.

ETİK İLKELER VE YAYIN POLİTİKASI

Etik Kurul Onayı ve Bilgilendirilmiş Onam
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanacak makalelerin ilk sayfasında, etik kurul izni ve/veya yasal/özel izin alınmasının gerekip gerekmediği açıkça belirtilmelidir. Eğer bu izinlerin alınması gerekiyorsa, iznin hangi kurumdan, hangi tarihte ve hangi karar veya sayı numarası ile alındığı net bir şekilde sunulmalıdır.

Etik Beyan

İnsan ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymalıdır.
Kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine uyulduğunun belirtilmesi gerekir.
Başkalarına ait ölçek, anket, fotoğraf vb. kullanımı için sahiplerinden izin alınması ve belirtilmesi gerekir.
Olgu sunumlarında “Aydınlatılmış onam formu”nun alındığının belirtilmesi gerekmektedir.
Araştırma aşağıda listelenen alanlarda yapılmışsa çalışmanın ekinde “Etik Kurul İzni” yüklenmesi zorunludur.

Etik Kurul İzni Gerektiren Araştırmalar

Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar,
İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dahil) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılması,
İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar,
Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar,
Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince retrospektif çalışmalar.

Çalışma etik onayından muafsa, yazarlar etik kuruldan muafiyeti açıklayan bir beyan sunmalıdır. Etik onayı olmadan gönderilen bir makale, dergi etik kaygıları değerlendirmek için COPE’un yönergelerini izleyecektir. Etik onayı olmayan makaleler, konu ile ilgili önem taşıyan durumlarda reddedilebilir.

İnsan denekleri içeren çalışmalar için, yazarlar tüm katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alındığını teyit etmeli ve onam formu araştırmacılar tarafından saklanmalıdır. On sekiz yaşın altındaki çocukları içeren araştırmalar için ebeveyn veya vasiden onay alınmalıdır. Anketlerde veya görüşmelerde, katılımcıların veri kullanımı için rızası da teyit edilmelidir. İsimlendirme için açık rıza verilmediği sürece kişisel bilgiler kimliksizleştirilmelidir.

Yazarlar, özellikle fotoğraflarda katılımcıların anonimliğini ve gizliliğini korumaktan sorumludur. Her türlü görüntü için imzalı ibranameler alınmalı, yayın için onay sağlanmalı ve her türlü koşul belirtilmelidir. Bu onay makale içerisinde açıkça belirtilmelidir.

AÇIK ERİŞİM POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan tüm makalelere, herhangi bir ücret ödemeden ve kayıt zorunluluğu olmadan çevrimiçi olarak kalıcı bir şekilde erişilebilir. Yazarlar, çalışmalarının telif haklarını korurken, derginin Telif Hakkı ve Etik politikasına uygun olarak üçüncü tarafların içeriği paylaşmasına, çoğaltmasına ve dağıtmasına izin verir.

2023 yılından itibaren yayımlanan tüm içerik, orijinal kaynağa uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla ticari olmayan kullanım, dağıtım ve değişikliklere izin veren Creative Commons Atıf-Ticari Olmayan 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) kapsamında lisanslanmaktadır.

Tüm dergi içeriğine https://dergipark.org.tr/tr/pub/mesned adresinden ücretsiz olarak erişilebilir.

TELİF HAKKI POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayınlanan makaleler Açık Erişimdir ve Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0) altında dağıtılmaktadır. Bu, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, üçüncü tarafların içeriği ticari olmayan amaçlarla paylaşmasına ve uyarlamasına izin verir.

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, her gönderinin bir Telif Hakkı Sözleşmesi ile sunulmasını gerektirir.

Daha önce yayımlanan içerikleri, figürleri, tabloları veya herhangi bir materyali basılı veya elektronik formatlarda kullanırken yazarlar, telif hakkı sahibinden izin almakla sorumludur. Bu konuda yasal, mali ve cezai sorumluluklar yazar(lara) aittir.

Yazarlar, Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan çalışmalarının telif hakkını korurlar.

REKLAM POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, Yayın Kurulu ve yönetimi tarafından onaylanması koşuluyla web sitesinde dijital reklamları kabul eder. Tüm reklamlar bu şekilde açıkça etiketlenmelidir. Reklam verenlerin editoryal kararlar veya reklam politikaları üzerinde hiçbir etkisi yoktur.

Reklam talepleriniz için lütfen Editörlük Ofisi (inueditorial@inonu.edu.tr) ile iletişime geçiniz.

İNTİHAL VE ETİK İHLALLER

Tüm başvurular, hakem değerlendirme ve/veya üretim süreçlerinde benzerlik tespiti yazılımı kullanılarak birden fazla taramadan geçirilir. Önceki çalışmalara atıfta bulunurken, tüm materyalin doğru bir şekilde referans gösterildiğinden emin olunmalıdır. Herhangi bir kaynaktan (dergi makaleleri, kitaplar, tezler, elektronik medya, vb.) metin, tablo veya resim kopyalamak ve bunları kendininmiş gibi sunmak, referans verilmiş olsa bile intihal olarak kabul edilir. Kaynağı 'Kaynaklar' bölümünde listelemek, yazarları intihal sorumluluğundan muaf tutmaz.

Yazarların aşağıda belirtilen intihal durumlarından ya da etik ihlallerden kaçınmaları şiddetle tavsiye edilir:

Atıf Manipülasyonu: Kendine atıf yapma, aynı derginin aşırı atıfla kullanılması veya atıf yığma gibi yöntemlerle atıf sayılarının şişirilmesi, akademik tanınmayı çarpıtan bir uygulamadır.
Kendinden İntihal (Metin Geri Dönüşümü): Bir yazarın önceki çalışmasından bölümleri veya cümleleri uygun şekilde atıf yapmadan yeniden kullanmayı içerir ve bir tür intihal teşkil eder.
Salami Dilimleme: Tek bir çalışmadan aynı veri setini, hipotezleri ve yöntemleri kullanarak birden fazla makale yayınlaması anlamına gelen, etik olmayan bir uygulamadır.
Veri Üretme: Gerçek araştırma veya deneylerle desteklenmeyen sahte verilerin oluşturulması, araştırma dürüstlüğünün ciddi bir ihlali olarak kabul edilir.
Veri Manipülasyonu/Sahteciliği: Bulguları yanlış yönlendirmek veya yanlış temsil etmek için görüntülerin değiştirilmesi ya da aykırı değerlerin kaldırılması gibi verilerin değiştirilmesini içerir.

İntihal, atıf manipülasyonu veya veri çarpıtma gibi etik ihlallerine ilişkin şüphe durumlarında, Editörler Kurulu, şüphelerin adil, şeffaf ve tutarlı bir şekilde ele alınmasını sağlamak için COPE (Yayın Etiği Komisyonu) yönergelerini takip edecektir.

YAZARIN SORUMLULUKLARI

Makale Yazarlığı

Araştırma sahibi olarak gösterilen tüm yazarlar önemli oranda araştırmaya katkıda bulunmalıdır. Diğer katkı sahipleri eş-yazar olarak listelenmelidir. Araştırmaya katkıda bulunanlar ‘katkı sahipleri’ şeklinde belirtilmelidir. Ortak çalışmalarda sorumlu yazar, diğer yazarların rızasını da alarak çalışmayı dergiye göndermelidir. Araştırmaya doğrudan katkı sağlamayanlar yazar olarak gösterilmemelidir.

Özgünlük ve Gerçeklik

Araştırmadaki tüm verilerin gerçek ve özgün olması gerekir. Yazar doğru veriler üzerine kurgulanmış çalışmasının önemine dair objektif bir tartışma sunmalıdır. Kasten yanlış bilgi sunmak kabul edilemez etik dışı bir davranıştır.

Birden Fazla, Gereksiz veya Eşzamanlı Yayınlama

Yazar, aynı araştırmasını birden fazla dergide yayımlanmasına, daha önce yayınlanmış bir yazıyı yeniden yayınlamamalı, bilim araştırma ve yayın etiğine uymalıdır. Bu tür girişimler kabul edilemez etik dışı davranışlardır.

Kaynaklar

Çalışmalarda yararlanılan bütün kaynakların gösterilmesi/atıfta bulunması zorunludur.

İfşa ve Çıkar Çatışması

Bütün yazarlar, çalışmanın sonuçlarını veya yorumunu etkileyebileceği muhtemel malî ve çıkar çatışmalarını açıkça beyan etmelidirler. Çalışma için malî destek alınmışsa kaynakları belirtilmelidir.

Yayınlama Ücreti

Dergimizde yayımlanan tüm araştırmalar için yazarlardan herhangi bir ücret alınmaz.

Yayınlanmış Çalışmalarda Düzeltme

Yayınlanmış çalışmada önemli eksiklik veya yanlışlık tespit edilirse editöre haber vermesi yazarın sorumluluğundadır. Durumun düzeltilmesi kapsamında gerekli işlemleri yapmak için yazar dergimizin editoryal ekibi ile iş birliği yapması gerekir.

Makale Geri Çekme

Yazar dergimizin yayım süreçlerinde değerlendirilen çalışmasını sadece ön-kontrol aşamasında geri çekebilir. Yayım süreçlerinin diğer aşamalarında çalışmalar geri çekilemez.

Orijinallik ve İntihal

Yazarlar, özgün bir araştırma yapmayı ve raporlamayı hedeflemelidir. Yararlandığı çalışmalara uygun şekilde atıfta bulunmalıdır. Yazarın kendi çalışması da dahil olmak üzere diğer yayınlardan yaptığı usulsüz aktarımlar önemli bir ahlaki sorundur ve suçtur. Dergimize gönderilen çalışmalarda intihal tespit edildiğinde derhal yayım süreçlerinden çıkarılır. Dergimizde yayınlandıktan sonra tespit edilirse yazar ve çalışması hakkında gerekli yerlere bilgi verilir.

Çift Taraflı Kör Hakemlik

Dergimizde çift taraflı kör hakemlik uygulandığından makale dosyasında yazar bilgileri kesinlikle yazılmamalıdır.

HAKEMLERİN SORUMLULUKLARI

Editoryal Kararlara Katkı

Hakem, sistem üzerinden atandığı ve görevi kabul ettiği andan itibaren değerlendirme sürecinde “Hakem Değerlendirme Kriterleri”ni dikkate almakta yükümlüdür. Editör kararlarında editörlere yardımcı olur ve editoryal iletişim yoluyla yazarlara makalelerini iyileştirmede yardımcı olur. Makale ile ilgili diğer makale, eser, kaynak, atıf, kural ve benzeri eksiklerin tamamlanmasını işaret edilmelidir.

Zamanlamaya Uyma

Makale önerisini incelemek için yeterli nitelikte hissetmeyen veya makale incelemesinin zamanında gerçekleşemeyeceğini bilen herhangi bir hakem, derhal editörleri haberdar etmeli ve gözden geçirme davetini reddetmeli, böylece yeni hakem atamasının yapılması sağlanmalıdır.

Gizlilik

Gözden geçirilen makaleler yayınlanmadan önce gizli tutulmalıdır.

Hakem olarak incelemek üzere görevlendirildiği bir araştırmada yer alan bilgileri yayınlanmadan önce başkalarıyla paylaşmamalıdır. Bu durum inceleme davetini reddeden hakemler için de geçerlidir. Değerlendirme yapan hakemlerin isimleri açıklanamaz/yayınlanamaz.

Tarafsızlık

Hakemler incelediği araştırmaların yayımlanma kararında objektif olmalıdır.

Makale önerisi ile ilgili yorumlar tarafsız olarak yapılmalı ve yazarların makaleyi geliştirmek için kullanabileceği şekilde öneriler yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler uygun değildir.

Kaynaklar

Hakemler, yazarlar tarafından alıntılanmayan ilgili yayınlanmış çalışmaları tanımlamalıdır. Hakem ayrıca, incelenen yazı ile başka herhangi bir makalenin (yayınlanmış veya yayınlanmamış) herhangi bir önemli benzerliğini editörüne bildirmelidir.

Çıkar Çatışmaları

Çıkar çatışmaları editöre bildirilmelidir. Hakemler ile değerlendirme konusu makalenin paydaşları arasında çıkar çatışması olmamalıdır. Hakem değerlendirmesi sürecinde herhangi bir çıkar çatışması ve uzmanlık alanı dışında atama durumu söz konusu olduğunda Editöre durumu arz etmesi ve gerekirse hakemlikten çekilmesi önerilmektedir.

Etik

Hakemlerin, değerlendirme sürecinin herhangi bir aşamasında çalışmada etik ihlal, intihal, vb. tespit etmesi halinde Editöre iletmesi gerekmektedir.

Hakemler, inceleme için gönderilen çalışmaların yazarların özel mülkü olduğunu kabul eder.

HAKEM DEĞERLENDİRME SÜRECİ

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, akademik bütünlüğün en yüksek standartlarda korunmasını sağlamak amacıyla titiz ve şeffaf bir çift anonimleştirilmiş hakem değerlendirme sürecini yürütmektedir.

Makaleler, hem yazarların hem de hakemlerin birbirlerine anonim olarak kalacakları bu sürece tabi tutulmaktadır. Her makale, ilgili alanda uzman en az iki bağımsız dış hakem tarafından değerlendirilir.

Yazarlar, potansiyel hakemleri önerebilir, ancak nihai seçim editör tarafından yapılır ve editör, yazarın önerilerine uymak zorunda değildir. Değerlendirme süreci boyunca gizlilik esastır ve hakemler makaleyi yalnızca editörün izniyle paylaşabilirler. Hakemler, makalenin kalitesini artırmak amacıyla zamanında, tarafsız, kanıta dayalı ve yapıcı geri bildirim sağlarlar. Araştırma ihlali şüphesi olan durumlar, sürecin bütünlüğünü korumak için gizli bir şekilde editöre bildirilmelidir.

Dergi, değerlendirme süreci, seçim kriterleri ve itiraz prosedürü hakkında bilgi paylaşarak ve kabul oranları ve yayım süreleri gibi önemli verileri yayımlayarak şeffaflık sağlar. Bir makalenin kabul edilmesi, düzeltilmesi veya reddedilmesi konusundaki nihai karar, Alan Editörlerinin önerilerini dikkate alarak Baş Editör tarafından verilir.

Hakemler, bir değerlendirme davetini kabul etmeden önce herhangi bir olası çıkar çatışmalarını açıklamalıdır. Editörlerle hakemler arasındaki tüm iletişimler gizlidir.

Editörler kurulunun üyeleri tarafından gönderilen makaleler, tarafsızlığı sağlamak amacıyla dış editörler tarafından ele alınır ve bu dış editörler de çıkar çatışmalarını açıklamak zorundadır. Hakem değerlendirme süreci standart prosedürlerden saparsa, şeffaflık ve hesap verebilirliği sağlamak için makalede hangi tür inceleme yapıldığı belirtilir.

Editoryal Sorumluluklar

Editör Kurulu bir makaleyi kabul etmek ya da reddetmek için tüm sorumluluğa ve yetkiye sahiptir.
Editör Kurulu kabul ettiği ya da reddettiği makaleler ile ilgili çıkar çatışması içerisinde bulunmaz.
Yayım süreçlerinde çalışmalar; alana katkı sağlama, özgünlük gibi bilimsel ve akademik kriterlere göre seçilir ve değerlendirilir.
Yayımlanmış araştırmalarda hata veya eksiklikler tespit edildiğinde düzeltmenin yayımlanmasını ya da geri çekilmesini destekler.
Dergide çift kör hakemlik benimsendiğinden, hakemlerin ismini saklı tutulur ve yayımlanmaz.
Hakemlik süreci bilimsel yayımlamanın başarısının merkezinde bulunmaktadır. Hakemlik sürecinin korunması ve iyileştirilmesi taahhüdümüzün bir parçasıdır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi yayıncılık etiğine aykırılık durumlarına hassasiyetle gerekli tedbirleri alır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanmış çalışmalar, yayım süreçleri ve editoryal ekibe yönelik her türlü şikayet, öneri vb. inueditorial@inonu.edu.tr adresine gönderilebilir.
Paydaşlardan gelen her türlü geri bildirimler ARGE çalışmaları için önemli katkı olarak değerlendirilir.

YAYIM İLKELERİ

Metinlerin tüm kontrol ve değerlendirme süreçleri Dergipark sisteminde raporlanarak arşivlenir.
Yazım Kurallarına göre ayarlanmamış metinler değerlendirme sürecine alınmadan yazara iade edilir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde daha önce başka bir yerde yayımlanmamış metinler yayımlanır. Başka bir yayımda değerlendirme sürecinde olan metinler yazara iade edilir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde, ilahiyat alanında yayımlanmış ilmi metinler yayımlamaktadır. İlahiyat alanı ile ilişkili disiplinlerarası alanda yayımlanmış metinler de alana dair katkıları göz önüne alınarak değerlendirme sürecine alınabilir.
Bir sayıda aynı yazara ait türü ne olursa olsun en fazla bir (1) çalışma yayımlanabilir.
Aynı ciltte yayın türü farklı olmak koşuluyla en fazla iki (2) çalışma yayımlanabilir.
Dergi editör kurulu üyeleri dergiye metin gönderebilirler fakat metnin değerlendirildiği dönemde yayım süreçlerinde görev yapamazlar.

YAYIN POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, nitelikli bilimsel araştırmaları yayımlamanın yanında yazara ve akademik dergiciliğe katkı sağlamayı misyon edinmiştir.
- Alanlarında uzman, özverili görev yapan Editoryal ekip tarafından yürütülen Yayım Süreçleri bu misyon doğrultusunda belirlenmiştir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin yayım organıdır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi Aralık ve Haziran sayıları olmak üzere yılda bir cilt iki sayı olarak yayımlanır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde tüm politikalar ve süreçler yayın kurulu tarafından belirlenir.
Yayın kurulu kararıyla özel sayılar yayımlanabilir.
Dergi yayım politikaları ve süreçlerinde yapılan değişiklikler derginin resmi web sitesinde ilan edilir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi'nin özgün 6 aşamalı Yayım Süreci bulunmaktadır. Yayım sürecindeki her aşama, belirlenen görev tanımları ve iş akışları çerçevesinde özgün değerlendirme kriterlerine göre yürütülür.

Değerlendirme Politikaları

Makele ve çeviri türündeki metinler iki tür incelemeye tabi tutulur:

1. Şekil Açısından Değerlendirme

Yazım Kontrolü: Metinler şekil, yazım kuralları, İSNAD Atıf Sistemi'ne uygunluk açısından incelenir. Düzeltme istenen metinlerin yazarları düzeltmelerini 11 gün içinde yapmalıdır.
İntihal/Benzerlik Kontrolü: Metinler intihal/benzerlik oranı açısından Turnitin yazılımı aracılığıyla incelenir. Yayın Kurulunca belirlenmiş intihal/benzerlik oranı %15’tir. Bu oranı aşan yazılar hakem sürecine dahil edilmeden reddedilir.
Dil Kontrolü: Türkçe metinler için Abstract, diğer dillerde yazılan metinler içinse Abstract ve Öz bölümlerinin gramatik kontrolü yapılır.
Tashih ve Redaksiyon: Metnin muhtevasına müdahale etmeden, yazarın bilgisi dâhilinde, dilsel ifade ve imlâ birliğini sağlamak açısından metnin diline ve üslubuna dair düzeltmeler yapılır. Bu aşamadan sonra yazardan düzeltme istenmez fakat son okuma için metin yazara gönderilir.
Akademik Değerlendirme

2. İçerik Açısından Değerlendirme

2.1. Yayın Kurulu Değerlendirmesi:

Dergiye gönderilen araştırmalar alanı göz önünde bulundurularak iki yayın kurulu üyesi tarafından incelenir.
Yayın Kurulu üyeleri çift taraflı kör değerlendirme sistemi çerçevesinde Yayım Kurulu Değerlendirme Kriterlerine göre çalışmaları inceler, değerlendirir ve hakem önerilerinde bulunur.
Yayın Kurulunun incelediği ve değerlendirdiği makaleler puan sıralamasına tabi tutulur, ilk 15 makale değerlendirme sürecine alınır.
Kitap ve Sempozyum Değerlendirmeleri editörün görevlendirdiği alan editörü tarafından yapılır.

2.2. Hakem Değerlendirmesi:

Metinler, yayın kurulu tarafından belirlenen hakemler tarafından Hakem Değerlendirme Kriterlerine göre akademik değerlendirmeye tabi tutulur. Hakem değerlendirme sürecinde, hakemin talebi olursa, metin düzeltmeler için yazara gönderilir. Yazar metinde yaptığı düzeltmeleri Yazar Düzeltme Formunda gösterir.
Makalelerin her iki hakemden olumlu rapor alması halinde Yayın Kurulu nihai kararına sunulur.
İki hakemden birisinin olumsuz, diğerinin olumlu rapor vermesi halinde editör çalışmayı inceledikten sonra üçüncü bir hakeme gönderebilir. İki hakem tarafından olumsuz görülen makaleler yazara iade edilir.
Yazarların, dergi yayım sürecinin sorunsuz işlemesi açısından, düzeltmeler için verilen tarihleri aşmaması önem arz etmektedir. Belirlenen tarihler içinde düzeltmelerini yapmayan yazarların metinleri değerlendirme sürecinden çıkarılır.

REVİZYON DETAYLARI

Minör revizyon veya majör revizyon gerektiren makaleler, Baş Editör tarafından hakemlerin ve editörlerin yorumlarını içeren bir karar mektubu ile yanıtlanır ve yeniden gönderim için bir son tarih alır. Yazarlar, gözden geçirilmiş bir makale ve her bir yorumu ayrı ayrı ele alan ayrıntılı bir “Hakemlere Yanıt” belgesi sunmalıdır. Yanıt, yapılan revizyonları açıklamalı ve makaledeki ilgili satır numaralarını belirtmelidir. Makalenin değişiklikleri vurgulayan açıklamalı bir versiyonu da sunulmalıdır. Gözden geçirilmiş makaleler, karar mektubunda belirtilen tarihe kadar teslim edilmelidir. Son teslim tarihine uyulmaması, revizyonun reddedilmesine neden olabilir. Ek süreye ihtiyaç duyulması halinde, yazarlar orijinal son tarih sona ermeden önce uzatma talebinde bulunmalıdır.

YAZARLIK KRİTERLERİ

Araştırma bulgularını bildiren başvuruların yazarları, Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE) tarafından belirlenen dört kriterin tamamını karşılamalıdır:

Çalışmanın konseptine veya tasarımına, ya da verilerin elde edilmesi, analizi veya yorumlanmasına önemli katkılar sağlama;
Çalışmanın taslağını hazırlamak veya önemli entelektüel içerik için eleştirel bir şekilde gözden geçirmek;
Yayımlanacak son versiyonun onaylanması;
Çalışmanın tüm yönlerinden sorumlu olmayı kabul etmek, herhangi bir bölümün doğruluğu veya bütünlüğü ile ilgili soruların uygun şekilde araştırılmasını ve çözülmesini sağlamak.

Yazarlar, makalelerini göndermeden önce kimlerin yazarlık için uygun olduğunu ve yazarların hangi sırayla listeleneceğini belirlemelidir. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi editörleri yazarlık anlaşmazlıklarını çözmez. İlk gönderimden sonra yazar sayısında veya sıralamasında yapılacak her türlü değişiklik Baş Editöre yazılı olarak açıklanmalıdır. Editörler, herhangi bir yazarlık usulsüzlüğünü, birinci veya sorumlu yazarın kurumundaki veya işverenindeki araştırma görevlisine veya uygun akademik etik yetkililerine yönlendirme hakkını saklı tutar.

Yazarlar, başvuru sırasında bireysel katkılar hakkında bilgi vermek için CRediT (Katkıda Bulunan Rolleri Taksonomisi) kullanabilirler.

Çıkar Çatışması Beyanı

Herhangi bir finansal veya finansal olmayan çıkar çatışması, editoryal derneklerle, ticari düzenleme şirketleriyle, tıbbi iletişim şirketleriyle veya başvuruyu ilgilendiren diğer kuruluşlarla ilişkiler dâhil olmak üzere, makalenin sonunda, Kaynaklar bölümünden hemen önce açıklanmalıdır.

Finansal Destek Beyanı

Tüm finansman kaynakları makalenin sonunda belirtilmelidir. Yazarlar, varsa, çalışma sponsor(lar)ının çalışma tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama, rapor yazımı ve makalenin yayına sunulması kararındaki rolünü belirtmelidir. Eğer finansman kaynağı bu alanlarla ilgili bir katkıda bulunmamışsa, yazarlar bunu net bir şekilde ifade etmelidir.

ÜRETKEN YAPAY ZEKA (YZ) KULLANIM POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, makale hazırlık sürecinde üretken yapay zekâ (YZ) araçlarının kullanımında şeffaflık, hesap verebilirlik ve etik ilkelere bağlılığı desteklemektedir. Bu politika; COPE, ICMJE ve WAME tarafından belirlenen uluslararası yayıncılık etik standartlarıyla uyumludur.

1. Makale Hazırlığında Yapay Zekâ Kullanımı

Yazarlar; dil düzenleme, anlatımın netleştirilmesi, metin yapısının iyileştirilmesi, fikirlerin organize edilmesi veya literatürün özetlenmesi gibi amaçlarla yapay zekâ araçlarını (ör. ChatGPT, Gemini, Claude) kullanabilir.

Ancak yapay zekâ, insan değerlendirmesinin, bilimsel yorumun veya akademik karar verme sürecinin yerini alamaz. Makalede yer alan tüm içeriklerin doğruluğu, özgünlüğü ve bilimsel bütünlüğünden yazarlar sorumludur.

Yapay zekâ destekli içerikler mutlaka yazarlar tarafından eleştirel biçimde gözden geçirilmelidir.

Sadece temel yazım ve dil bilgisi düzeltmeleri için yapılan yapay zekâ kullanımı beyan gerektirmez. Bunun dışındaki tüm kullanımlar açıklanmalıdır.

2. Beyan (Açıklama) Yükümlülüğü

Üretken yapay zekâ veya YZ destekli araçların her türlü kullanımı, makale gönderimi sırasında beyan edilmelidir. Makalede yer alacak Yapay Zekâ Kullanım Beyanı aşağıdaki bilgileri içermelidir:

• Kullanılan yapay zekâ aracının adı ve sürümü
• Kullanım amacı (ör. dil düzenleme, literatür özetleme)
• İnsan denetiminin kapsamı

Araştırma tasarımı, veri analizi veya veri üretiminde yapay zekâ kullanılmışsa, bu durum Yöntemler bölümünde ayrıntılı olarak açıklanmalıdır.

3. Yazarlık ve Sorumluluk

Yazarlık, yalnızca insanlara ait entelektüel katkı ve sorumluluk gerektirir. Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.

Tüm yazarlar, ICMJE yazarlık kriterlerini karşılamalı ve çalışmanın tüm aşamalarından (kavramsallaştırma, analiz, yorumlama ve son onay) sorumlu olmalıdır. Yapay zekâ araçları yalnızca teknik veya dil desteği için teşekkür bölümünde belirtilebilir.

4. Şekil ve Görsellerde Yapay Zekâ Kullanımı

Dergi, bilimsel şekil ve görsellerin oluşturulması, değiştirilmesi veya iyileştirilmesi amacıyla üretken yapay zekâ kullanımına izin vermez.

Yalnızca veriyi bozmayacak ve gizlemeyecek şekilde yapılan standart düzenlemeler (parlaklık, kontrast, renk dengesi gibi) kabul edilir.

Yapay zekâ ile üretilmiş veya değiştirilmiş görseller, yalnızca yapay zekâ kullanımının çalışmanın geçerli ve ayrılmaz bir metodolojik parçası olması durumunda değerlendirilebilir. Bu durumda yazarlar:

• Kullanılan yapay zekâ aracını ve yöntemleri açıkça tanımlamalı
• Gerekmesi halinde ham ve işlenmemiş verileri editöryal inceleme için sunmalıdır.

Yapay zekâ ile üretilmiş grafik özetler, kapak görselleri veya sanatsal çalışmalar, editörlük ofisinden önceden yazılı izin alınmadıkça kabul edilmez.

5. Telif Hakları ve Etik Sorumluluk

Yazarlar, yapay zekâ kullanımının veri gizliliği, mahremiyet ve fikri mülkiyet mevzuatına uygunluğunu sağlamakla yükümlüdür. Kullanılan yapay zekâ araçları, gönderilen içerik üzerinde mülkiyet iddiasında bulunmamalı veya yayın haklarını kısıtlamamalıdır.

Onaylanan yapay zekâ destekli içerikler, ilgili şekil veya açıklamalarda açıkça “Yapay zekâ ile üretilmiştir” şeklinde belirtilmelidir. Tüm etik ve hukuki sorumluluk yazarlara aittir.

YAYIN SONRASI DÜZELTME TALEPLERİ VE MAKALE GERİ ÇEKME POLİTİKASI

Yayın sonrası tüm düzeltme talepleri editöryal incelemeye tabidir. Yayın Kurulu, hatanın niteliğine, makale üzerindeki etkisine ve destekleyici kanıtlara dayanarak düzeltmelerin gerekliliğini ve uygunluğunu değerlendirir. Onaylanması halinde, düzeltme dergi arşivinde yapılacaktır. Dergi, COPE yönergelerini takip etmektedir.

Makale Geri Çekme (Yayın Öncesi)

Makale Geri Çekme işlemi yalnızca hatalar, kazara yinelenen gönderimler veya etik ihlaller (örneğin, birden fazla gönderim, sahte veriler veya intihal) içerebilecek makalelerin ilk sürümleri olan basım aşamasındaki makaleler için geçerlidir. Geri çekilen makalelerin HTML ve PDF içerikleri kaldırılacak ve yerine çekilme bildiren bir açıklama ile derginin çekilme politikasına bağlantı verilecektir.

Makale Geri Çekme (Yayın Sonrası)

Geri çekmeler intihal, veri uydurma, sahte yazarlık veya ortak yazar onayı olmadan yayın gibi ciddi etik ihlaller için verilir. Geri çekme bildirimleri şu unsurları içerir:

“Geri Çekme” başlıklı resmi bir geri çekme notu: [Makale Başlığı]” başlıklı resmi bir geri çekme notu, sonraki bir sayıda yayınlanır.
Orijinal makalenin PDF'si üzerinde “Geri Çekildi” şeklinde bir filigran.
Akademik bütünlüğü korurken düzeltmelerde şeffaflık sağlayan HTML sürümünün kaldırılması.

Makale Kaldırılması (Hukuki ve Güvenlik Endişeleri)

Nadir durumlarda, bir makalenin yasal sorunlar, mahkeme kararları, hakaret veya önemli sağlık riskleri nedeniyle derginin çevrimiçi veritabanından kalıcı olarak kaldırılması gerekebilir. Meta veriler (başlık ve yazarlar) korunurken, makale içeriği kaldırmayı açıklayan yasal bir bildirimle değiştirilecektir.

Makale Değiştirme

Bir makale ciddi bir sağlık riski teşkil ediyorsa, yazarlar düzeltilmiş bir versiyonla değiştirilmesini talep edebilir. Bu gibi durumlarda, düzeltilmiş makaleye bir bağlantı içeren bir geri çekme bildirimi yayınlanacak ve güncellemelerin şeffaf bir şekilde kaydedilmesi sağlanacaktır.

Kendi Kendine Arşivleme Politikası

Yazarların yayınlanmış çalışmalarını kurumsal veya kişisel web sitelerinin yanı sıra açık erişim havuzlarında kendi kendilerine arşivlemelerine izin verilir. Yazarlar makalelerini paylaşırken orijinal yayına uygun şekilde atıfta bulunmalı ve DOI numarasını eklemelidir. Ayrıca, yazarların yayınevinin resmi web sitesine bir bağlantı sağlamaları teşvik edilir, böylece bilimsel kaydın doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış olur. Yayıncının web sitesinde yayınlanan versiyon, kayıtların kesin versiyonu olarak kabul edilir.

YASAL UYARI

Yayınlanan makalelerde ifade edilen görüş ve fikirler yalnızca yazar(lar)a aittir ve editörlerin, yayın kurulunun veya yayıncının görüşlerini yansıtmaz. Editörler, yayın kurulu ve yayıncı, yayınlanan makalelerin içeriğinden sorumlu değildir ve bu makalelerde ifade edilen görüşleri onaylamaz.

Yazarlar, çalışmalarının doğruluğu ve bütünlüğü konusunda tam sorumluluk taşırlar. Dergi, araştırmaların bilim camiasına yayılması için bir platform görevi görürken, içeriğin geçerliliğini garanti etmez.

Ücret Politikası

Dizinler

Dergi Kurulları

Sahibi/İlahiyat Fakültesi Adına

Mehmet KUBAT

İslam Mezhepleri

Baş Editör

Selahattin YILDIRIM

Hadis

Editör Yardımcıları

Sümeyye BULUT

Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat, Tefsir

Yusuf Fuat ÜNAL

Hadis

Sekreterya

Barış ALPTEKIN

Tefsir

Alan Editörleri

AK

Ahmet KARADAĞ

Tefsir

YY

Yakup YILDIZ

Alevilik Bektaşilik Araştırmaları, Değer Felsefesi, İnsan Felsefesi, Türk İslam Felsefesi, Düşünce Tarihi, Türkiye’de Felsefe, Türk Düşünce Tarihi

Emine GÜZEL

Hat, İslam Sanatları, Kültürel ve Doğal Miras, Mimari, Türk İslam Sanatında Hat, Türk İslam Sanatları (Diğer), İslam Tarihi ve Medeniyeti

İshak DURMUŞ

Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü

Abdulhan ÜNLÜSOY

Felsefe, Din Felsefesi

Kazim YUSUFOĞLU

İslam Hukuku

Abdulhekim AĞIRBAŞ

Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat

Yunus Emre TEMIZ

Sosyal ve Kişilik Psikolojisi, Din Psikolojisi, Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları

Mohammad Ajmal HANIF

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , Tasavvuf

Ebubekir MATPAN

Arap Dili ve Belagatı

Selahattin POLATOĞLU

İslam Tarihi ve Medeniyeti, İslam Tarihi

Ayşenur ERKEN

İslam Felsefesi

Ramazan MEŞE

Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü, Arap Dili ve Belagatı

Hasan BULUT

Tefsir

Ömer TOZAL

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , İslam Hukuku

Mehmet Emin ŞAHIN

Tefsir

Dil Editörleri

Furkan TAYŞAN

Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü, Arap Dili ve Belagatı

HT

Hasan TOMAN

Erken İngilizce Dilleri, Din Sosyolojisi

Hacer AYAZ

Toplumsal Cinsiyet ve Cinsellik Antropolojisi, Din Sosyolojisi, Dini Araştırmalar (Diğer)

Yazım Editörleri

Muhammed Nur Ali TABANLI

Kelam

Hamza KARA

İslam Tarihi, Şehircilik Tarihi

Lokman YUSUF

Arap Dili ve Belagatı

Son Okuma

Tacetdin BIYIK

Türk İslam Edebiyatı, Dini Musiki, Osmanlı Kurumları ve Medeniyeti

Mizanpaj Editörü

Soner ERASLAN

Tasavvuf

Yayın Kurulu

Ahmet NATOUF

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , Arap Dili ve Belagatı

Harun BEKIROĞLU

Tefsir

Mustafa HAYTA

İslam Hukuku

Gülşen SAYIN

Din Eğitimi, Dini Araştırmalar (Diğer), İslam Araştırmaları (Diğer)

MA

Muhammed ASWAD

İslam Tarihi

Abdurrahman ATEŞ

Tefsir

Recep UÇAR

Din Eğitimi, İslam Araştırmaları (Diğer)

Hüseyin MARAZ

Dini Araştırmalar (Diğer), Kelam

Fatih ZENGIN

İslam Tarihi ve Medeniyeti, İslam Tarihi

Mehmet BIRSIN

İslam Hukuku

Atik AYDIN

Arap Dili ve Belagatı

Mehmet Korkut ÇEÇEN

Türk İslam Edebiyatı, Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı, Klasik Türk Edebiyatı

Bellil ABDELKARIM

Din Felsefesi, Kültürel Antropoloji, Dini Gelenek Çalışmaları (Doğu, Yahudi, Hristiyan ve İslami Gelenekler Hariç), Hrıstiyanlık Araştırmaları, Karşılaştırmalı Dini Araştırmalar, Dini Araştırmalar (Diğer), İslam Mezhepleri, Kelam, Tasavvuf

Cemil ORUÇ

Değerler Eğitimi, Din Eğitimi, Dini Araştırmalar (Diğer)

Mehmet Selim ASLAN

İslam Hukuku

Serkan DEMIR

Hadis

İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar

The Problem of Digital Representation of Worship: Discussions on the Possibility of Virtual Pilgrimage in Judaism, Christianity, and Islam

Öz

Anahtar Kelimeler

Öz

İbadetin Dijital Temsili Sorunu: Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’da Sanal Hac ve Dinî Ziyaretlerin İmkânına İlişkin Tartışmalar

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Ücret Politikası

Dizinler

Atıf Dizinleri

Diğer Dizinler

Dergi Kurulları

Sahibi/İlahiyat Fakültesi Adına

Baş Editör

Editör Yardımcıları

Sekreterya

Alan Editörleri

Dil Editörleri

Yazım Editörleri

Son Okuma

Mizanpaj Editörü

Yayın Kurulu