Küresel Tedarik Zinciri Baskısının Finansal Piyasalara Yansıması: BIST Ulaştırma Endeksi ve CDS Üzerine Bir İnceleme
Öz
Son yıllarda COVID-19 kaynaklı tedarik zinciri aksaklıkları ve Rusya-Ukrayna savaşıyla ortaya çıkan arz şokları, ulaştırma ve lojistik maliyetlerini artırarak finansal belirsizliği yükseltmiş ve Türkiye’nin CDS primlerinde artışa yol açmıştır. Bu çalışmada Küresel Tedarik Zinciri Baskı endeksi ile Türkiye’nin CDS primleri ve BIST Ulaştırma Endeksi kapsamındaki lojistik ve ulaştırma şirketleri arasındaki ilişkiler incelenmektedir. Bu amaçla, Vektör Otoregresif (VAR) temelli Granger nedensellik analizi uygulanmış ve 2005-2025 dönemini kapsayan veriler kullanılmıştır. Bununla birlikte, Mart 2020 sonrası dönem COVID-19 pandemisi ve ardından Rusya-Ukrayna savaşı gibi küresel şokları içerdiğinden, bulguların sağlamlığını test etmek amacıyla ayrı bir alt örneklem olarak ele alınmış ve analizler bu dönem için yeniden tekrarlanmıştır. Granger nedensellik analizleri, değişkenler arasındaki ilişkinin anlamlı olduğunu ve birbirlerini etkilediklerini göstermektedir. Bu çalışmanın, literatürdeki bilgi birikimine katkı sunması ve karar alıcıların risk yönetimi stratejilerini desteklemesi beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Tedarik Zinciri Baskı Endeksi, CDS Primleri, BIST Ulaştırma Endeksi.
Kaynakça
- Abioğlu, V., Ilıkkan Özgür, M., & Soyu, E. (2021). İktisadi, Finansal ve Politik Risklerin Türkiye CDS Primine Etkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 67, 238-251. https://doi.org/10.51290/dpusbe.827939
- Açık, A. (2025). Impact of Global Supply Chain Pressure on International Trade: Evidence from Turkey’s Container Traffic. Transportation Research Record, 2679(4), 661-674. https://doi.org/10.1177/03611981241295708
- Ağca, S., Babich, V., Birge, J. R., & Wu, J. (2021). Credit Shock Propagation along Supply Chains: Evidence from the CDS Market. Management Science, 68(9):6506-6538. https://doi.org/10.1287/mnsc.2021.4174
- Ağca, Ş., Birge, J. R., Wang, Z., & Wu, J. (2023). The Impact of COVID‐19 on Supply Chain Credit Risk. Production and Operations Management, 32(12), 4088-4113. https://doi.org/10.1111/poms.14079
- Alnıpak, S., & Kale, S. (2021). Covid-19 Sürecinin Ulaştırma Sektörü Finansal Performansına Etkileri. Ekonomi Politika Ve Finans Araştırmaları Dergisi, 6 (IERFM Özel Sayısı), 139-156. https://doi.org/10.30784/epfad.1020882
- Altuntaş, D., & Ersoy, E. (2022). The Causal Relationship between CDS Premiums and BIST 30 and BIST Banks Index. Journal of Economics and Financial Researches, 2(2), 144-155.
- Bakan, S. (2022). Savaş, Dünya Ekonomisi Ve Finansal Piyasalar İçin De Felaket Mi?. International Journal of Economics, Politics, Humanities & Social Sciences, 5(2), 59-74.
- Benigno, G., Di Giovanni, J., Groen, Jan J. J. & Noble, A. I. (2022). The GSCPI: A New Barometer Of Global Supply Chain Pressures, Staff Reports, No. 1017, Federal Reserve Bank Of New York, New York, NY
- Bozkurt, H.Y. (2013). Zaman Serileri Analizi. Genişletilmiş 2.Baskı, Bursa: Ekin Yayınevi.
- Cai, Y. (2025). US-China Tensions, Global Supply Chains Pressure, and Global Economy. Economics Letters, 250, 112283. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2025.112283