Öz
Kaynakça
- Aydeniz, Hüsnü. “Molla Sadrâ’da Allah’ı Bilmenin İmkânı ve O’nun Hakkında Konuşmanın Sınırları”, Hitit İlahiyat Dergisi 20/1 (Haziran 2021), 347-376.
- Baran, Sedat. “Molla Sadrâ”. Elli Müslüman Düşünür. haz. Mustafa Tekin. 487-496. İstanbul: Pınar Yayınları, 2016.
- Baran, Sedat. “Molla Sadrâ ve İslam Felsefesinde Hikmet-i Müteâliye Ekolü”. İslam Felsefesi. haz. İrfan Görkaş – Kamil Sarıtaş. 393-412. İstanbul: Lisans Yayıncılık, 2023.
- Bolay, M. Naci. “Bedîhî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/322–323. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Mebde ve Meâd. Kum: İntişârât-ı ez-Zehra, 1372/1994.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Tebyin-i Berahin-i İsbât-ı Hudâ. Kum: İntişârât-ı İsra, 1374/1985.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Tefsir-i Mûzûiye Kur’an-ı Kerim, Fıtrat Der Kur’an. Kum: İntişârât-ı İsra, 1390/2012.
- Cevherî, İsmâîl b. Hammâd. eṣ-Ṣıḥâḥ: Tâcü’l-luġa ve Ṣıḥâḥu’l-ʿArabiyye. thk. Ahmed ʿAbdülgafûr ʿAttâr. Beyrut: Dâru’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 1407/1987.
- Edwards, Paul. Hudâ Der Felsefe. çev. Bahauddin Hürremşahî. Tahran: Müessese-i Mütâlaât-ı İslâmî, 1371/1992.
- Ferâhîdî, Halil b. Ahmed. Kitâbü’l-Ayn. Kum: Neşr-i Hicret, 1409/1988.
- Gafurnejad, Muhammed. “Cayıgah-ı Fıtrat Der Endişehayi Sadruddin Şîrâzî”. Pejuhişname İmamiyyeh 1/1 (Bahar 2015), 7-29.
- Gafurnejad, Muhammed. “Tatavur-i Tarihi-i Nazariye-i Fıtrat Der Felsefe ve İrfan-ı İslâmî”. Aine-i Marifet 24 (Sonbahar 2010), 100-129.
- Gareviyân, Muhsin. İslam Felsefesine Giriş. çev. Sedat Baran. İstanbul: Önsöz Yayıncılık, 2013.
- Gareviyân, Muhsin. Seyri Der Edille-i İsbât-ı Vücûd-i Hudâ. Kum: İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, 1377/1998.
- Hökelekli, Hayati. “Fıtrat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/47–48. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
- İbn Sînâ, Ebû Alî Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. el-İşârât ve’t-Tenbîhât. Kum: Neşru’l-Belağa, 1375/1996.
- İbn Sînâ, Ebû Alî Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. en-Necat. thk. Muhammed Takî Dânış. Tahran: İntişârât-ı Dânışgâh-ı Tahran, 1363/1984.
- İhvân-ı Safâ. er-Resâil. thk. Hayreddin ez-Ziriklî. Mısır: Mektebetü'l-Ticareti'l-Kübra, 1347/1928.
- İsfehanî, Hüseyin b. Muhammed Râgıb. el-Müfredât fi garîbi’l-Kur’an. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1412/1991.
- Karamelikî, Muhammed Hasan Kadrdan. Hudâ Şinasi. Tahran: Sâzmân-ı İntişârât-ı Pejuhişgah-ı Ferheng, 1388/2010.
- Kurbanî, Murteza - Kerimzade, Tâhir. “Tebyin-i Takrirhayi Burhan-ı Fıtrat Ber İsbât-ı Vücûd-i Hudâ”. Endişe-i Nuvin-i Dini 46 (Sonbahar 2016), 81-96.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Amuzeş-i Felsefe. Kum: Sâzmân-ı Tebligât-ı İslâmî, 1378/1999.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Maârif-i Kur’an (Mişkât). Tahran: İntişârât-ı Sâzmân-ı Tebliğât-ı İslâmî, 1380/2001.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Seccadehayi Süluk. Kum: İntişârât-ı Müessese-i Amuzeş ve Pejuhiş-i İmam, 1393/2014.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Şerh-i Cild-i Evvel-i El-Esfârü’l-Erbaa. Kum: İntişârât-ı Müessese-i Amuzeşi ve Pejuhişi-i İmam, 1395/2016.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrahim b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Meşâ’ir. Tahran: İntişârât-ı Kitabhane-i Tahurî, 1363/1994.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Dört Akli Yolculukta Aşkın Hikmet. çev. Mustafa Borsbuğa – Şamil Öçal. İstanbul: Literakitap, 2023.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Hikmetü’l-müte’âliye fî esfâri’l-akliyyeti’l-erbaa. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türas, 1401/1981.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Mebde ve’l-me’âd. Tahran: Encümen-i Hikmet ve Felsefe-i İran, 1354/1975.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Mezâhiru’l ilâhiyye fi esrâri’l ulumi’l-kemâliyye. thk. Seyyid
- Muhammed Hamaneî. Tahran: İntişârât-ı Bunyâd-ı Hikmet-i İslâmî-i Sadrâ, 1378/1999.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. eş-Şevâhidü’r-rubûbiyye fi’l-menâhici’s-sülûkiyye. Meşhed: Müessese-i Matbuât-ı Dinî, 1388/2009.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Mefâtihü’l-gayb. Tahran: Müessese-i Mütâlaât ve Tahkikât-ı Ferhengî, 1363/1984.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Tefsirü’l-Kur’ani’l-Kerim. thk. Muhsin Bîdârfer. Kum: İntişârât-ı Bîdâr, 1366/1987.
- Mutahharî, Murtazâ. Fıtrat. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1389/2010.
- Mutahharî, Murtazâ. Makâlât-ı Felsefi. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1389/2010.
- Mutahharî, Murtazâ. Mecmuâyı Asâr. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1374/1995.
- Mutahharî, Murtazâ. Usûl-i Felsefe ve Reviş-i Realizim. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1375/1996.
- Öztürk, Yener. “İnsan ve Fıtrat”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (Haziran 1999), 321–330.
- Ramin, Fereh – Neccar, Fatma Ekberzade. “Hudâcuyi Fıtri Âdemi; Berresi ve Mukayese-i Ara-i Endişmendan-ı Muâsır-i İslâmî”. Marifet 5 (Temmuz 2018), 37–38.
- Subhanî, Cafer. Medhal-i Mesâil-i Cedid Der İlm-i Kelâm. Kum: Müessese-i İmam Sâdık, 1386/2007.
- Sühreverdî, Ebü'l-Fütuh Şehabeddin Yahya b. Habeş. Mecmua-i musannefât-ı Şeyh-i İşrâk. tsh. Henry Corbin. Tahran: Pejûheşgâh-ı Ulûm-i İnsânî ve Mütâlaât-i Ferhengî, 1380/2001.
- Şîrâzî, Nasır Mekarim. Tefsir-i Numûne. Tahran: Dâru'l-Kütübi'l-İslâmiyye, 1374/1995.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. Bidâyetü’l-hikme. Kum: İntişârât-ı Dâru’l-İlm, 1378/1998.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. el-Mîzân fi tefsîri’l-Kur’an. Beyrut: Müessesetü’l-A’lemi li’l-Matbuât, 1417/1997.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. Nihâyetü’l-hikme. Kum: İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, 1378/1999.
- Yiğit, Fevzi. Hikmet ve İllet, İstanbul: Önsöz Yayıncılık, 2018
- Yiğit, Fevzi. “Molla Sadrâ’nın Tanrı Kanıtlaması”, Trabzon İlahiyat Dergisi 10/2 (Aralık 2023), 67-85.
- Yılmaz, Sadi. “Molla Sadrâ Epistemolojisi”. Misbâh Çağdaş Din Çalışmaları Dergisi 12/20 (2024), 111-136.
- Yılmaz, Sadi. Molla Sadrâ Felsefesinde İdrak. Ankara: Fecr Yayınları, 2022.
Öz
Molla Sadrâ, Vâcibü’l-Vücûd’un varlığı hakkında farklı yöntemlerle farklı burhanlar açıklamıştır. Onun açıkladığı burhanlardan biri, insanın kendi özündeki fıtrî eğilimlere teveccüh ederek ve fıtrî akıl ile hiçbir çaba gerektirmeden Allah’ın varlığını idrak ettiği fıtrat burhanlarıdır. Fıtrat burhanları hiçbir aracıya gerek kalmadan içsel ve huzûrî tanımayla ilâhî zâta taalluk eder. Molla Sadrâ, Allah’ın hem huzûrî hem de husûlî yaklaşımla tanınabileceğini ifade eder. Ancak fıtrat burhanları bağlamında sadece huzûrî marifetle Allah’ın varlığını ispatlamaya çalışır. O, fıtrat burhanlarını; varlığın asaleti, varlığın teşkiki, ma’lûl’un bağımlı varlığı ve huzûrî bilgi olmak üzere bazı öncüller üzerine bina eder. Fıtrat burhanlarının anlaşılması bu meselelerin anlaşılmasına bağlıdır. Molla Sadrâ’nın açıkladığı bağımlılığın şühûdu burhanına göre bütün ma’lûller Allah’ın tecellileridir ve illetinden bağımsız bir gerçeklikleri yoktur. İnsan bunu huzûrî bilgi ile şühûd eder. Bağımlı olan ile bağımlı olunan arasında tezâyüf vardır. Bu yüzden bağımlı olan varlık zatını şühûd ettiği gibi bağımlı olunanı yani Allah’ı şühûd eder. Çaresizlikte ümit burhanına göre dünyevi ve maddi olgulardan ümidin kesildiği zaman insanın özünde bir ümit oluşur. Her ümit bir ümit edileni gerektirir. Bu ümit, doğal ve maddi vesileleri kullanma ümidi olmadığı zaman ortaya çıktığı için söz konusu ümit edilen sınırlı olmayıp mutlaktır. Bu çalışmada Molla Sadrâ’nın fıtrat burhanları açıklanmış ve bunların Vâcibü’l-Vücûd’un varlığını ispatlama yeterlilikleri incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
İslâm Felsefesi Vâcibü’l-Vücûd İsbât-ı Vâcip Fıtrat Molla Sadrâ
Kaynakça
- Aydeniz, Hüsnü. “Molla Sadrâ’da Allah’ı Bilmenin İmkânı ve O’nun Hakkında Konuşmanın Sınırları”, Hitit İlahiyat Dergisi 20/1 (Haziran 2021), 347-376.
- Baran, Sedat. “Molla Sadrâ”. Elli Müslüman Düşünür. haz. Mustafa Tekin. 487-496. İstanbul: Pınar Yayınları, 2016.
- Baran, Sedat. “Molla Sadrâ ve İslam Felsefesinde Hikmet-i Müteâliye Ekolü”. İslam Felsefesi. haz. İrfan Görkaş – Kamil Sarıtaş. 393-412. İstanbul: Lisans Yayıncılık, 2023.
- Bolay, M. Naci. “Bedîhî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/322–323. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Mebde ve Meâd. Kum: İntişârât-ı ez-Zehra, 1372/1994.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Tebyin-i Berahin-i İsbât-ı Hudâ. Kum: İntişârât-ı İsra, 1374/1985.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Tefsir-i Mûzûiye Kur’an-ı Kerim, Fıtrat Der Kur’an. Kum: İntişârât-ı İsra, 1390/2012.
- Cevherî, İsmâîl b. Hammâd. eṣ-Ṣıḥâḥ: Tâcü’l-luġa ve Ṣıḥâḥu’l-ʿArabiyye. thk. Ahmed ʿAbdülgafûr ʿAttâr. Beyrut: Dâru’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 1407/1987.
- Edwards, Paul. Hudâ Der Felsefe. çev. Bahauddin Hürremşahî. Tahran: Müessese-i Mütâlaât-ı İslâmî, 1371/1992.
- Ferâhîdî, Halil b. Ahmed. Kitâbü’l-Ayn. Kum: Neşr-i Hicret, 1409/1988.
- Gafurnejad, Muhammed. “Cayıgah-ı Fıtrat Der Endişehayi Sadruddin Şîrâzî”. Pejuhişname İmamiyyeh 1/1 (Bahar 2015), 7-29.
- Gafurnejad, Muhammed. “Tatavur-i Tarihi-i Nazariye-i Fıtrat Der Felsefe ve İrfan-ı İslâmî”. Aine-i Marifet 24 (Sonbahar 2010), 100-129.
- Gareviyân, Muhsin. İslam Felsefesine Giriş. çev. Sedat Baran. İstanbul: Önsöz Yayıncılık, 2013.
- Gareviyân, Muhsin. Seyri Der Edille-i İsbât-ı Vücûd-i Hudâ. Kum: İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, 1377/1998.
- Hökelekli, Hayati. “Fıtrat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/47–48. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
- İbn Sînâ, Ebû Alî Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. el-İşârât ve’t-Tenbîhât. Kum: Neşru’l-Belağa, 1375/1996.
- İbn Sînâ, Ebû Alî Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. en-Necat. thk. Muhammed Takî Dânış. Tahran: İntişârât-ı Dânışgâh-ı Tahran, 1363/1984.
- İhvân-ı Safâ. er-Resâil. thk. Hayreddin ez-Ziriklî. Mısır: Mektebetü'l-Ticareti'l-Kübra, 1347/1928.
- İsfehanî, Hüseyin b. Muhammed Râgıb. el-Müfredât fi garîbi’l-Kur’an. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1412/1991.
- Karamelikî, Muhammed Hasan Kadrdan. Hudâ Şinasi. Tahran: Sâzmân-ı İntişârât-ı Pejuhişgah-ı Ferheng, 1388/2010.
- Kurbanî, Murteza - Kerimzade, Tâhir. “Tebyin-i Takrirhayi Burhan-ı Fıtrat Ber İsbât-ı Vücûd-i Hudâ”. Endişe-i Nuvin-i Dini 46 (Sonbahar 2016), 81-96.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Amuzeş-i Felsefe. Kum: Sâzmân-ı Tebligât-ı İslâmî, 1378/1999.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Maârif-i Kur’an (Mişkât). Tahran: İntişârât-ı Sâzmân-ı Tebliğât-ı İslâmî, 1380/2001.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Seccadehayi Süluk. Kum: İntişârât-ı Müessese-i Amuzeş ve Pejuhiş-i İmam, 1393/2014.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Şerh-i Cild-i Evvel-i El-Esfârü’l-Erbaa. Kum: İntişârât-ı Müessese-i Amuzeşi ve Pejuhişi-i İmam, 1395/2016.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrahim b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Meşâ’ir. Tahran: İntişârât-ı Kitabhane-i Tahurî, 1363/1994.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Dört Akli Yolculukta Aşkın Hikmet. çev. Mustafa Borsbuğa – Şamil Öçal. İstanbul: Literakitap, 2023.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Hikmetü’l-müte’âliye fî esfâri’l-akliyyeti’l-erbaa. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türas, 1401/1981.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Mebde ve’l-me’âd. Tahran: Encümen-i Hikmet ve Felsefe-i İran, 1354/1975.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Mezâhiru’l ilâhiyye fi esrâri’l ulumi’l-kemâliyye. thk. Seyyid
- Muhammed Hamaneî. Tahran: İntişârât-ı Bunyâd-ı Hikmet-i İslâmî-i Sadrâ, 1378/1999.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. eş-Şevâhidü’r-rubûbiyye fi’l-menâhici’s-sülûkiyye. Meşhed: Müessese-i Matbuât-ı Dinî, 1388/2009.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Mefâtihü’l-gayb. Tahran: Müessese-i Mütâlaât ve Tahkikât-ı Ferhengî, 1363/1984.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Tefsirü’l-Kur’ani’l-Kerim. thk. Muhsin Bîdârfer. Kum: İntişârât-ı Bîdâr, 1366/1987.
- Mutahharî, Murtazâ. Fıtrat. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1389/2010.
- Mutahharî, Murtazâ. Makâlât-ı Felsefi. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1389/2010.
- Mutahharî, Murtazâ. Mecmuâyı Asâr. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1374/1995.
- Mutahharî, Murtazâ. Usûl-i Felsefe ve Reviş-i Realizim. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1375/1996.
- Öztürk, Yener. “İnsan ve Fıtrat”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (Haziran 1999), 321–330.
- Ramin, Fereh – Neccar, Fatma Ekberzade. “Hudâcuyi Fıtri Âdemi; Berresi ve Mukayese-i Ara-i Endişmendan-ı Muâsır-i İslâmî”. Marifet 5 (Temmuz 2018), 37–38.
- Subhanî, Cafer. Medhal-i Mesâil-i Cedid Der İlm-i Kelâm. Kum: Müessese-i İmam Sâdık, 1386/2007.
- Sühreverdî, Ebü'l-Fütuh Şehabeddin Yahya b. Habeş. Mecmua-i musannefât-ı Şeyh-i İşrâk. tsh. Henry Corbin. Tahran: Pejûheşgâh-ı Ulûm-i İnsânî ve Mütâlaât-i Ferhengî, 1380/2001.
- Şîrâzî, Nasır Mekarim. Tefsir-i Numûne. Tahran: Dâru'l-Kütübi'l-İslâmiyye, 1374/1995.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. Bidâyetü’l-hikme. Kum: İntişârât-ı Dâru’l-İlm, 1378/1998.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. el-Mîzân fi tefsîri’l-Kur’an. Beyrut: Müessesetü’l-A’lemi li’l-Matbuât, 1417/1997.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. Nihâyetü’l-hikme. Kum: İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, 1378/1999.
- Yiğit, Fevzi. Hikmet ve İllet, İstanbul: Önsöz Yayıncılık, 2018
- Yiğit, Fevzi. “Molla Sadrâ’nın Tanrı Kanıtlaması”, Trabzon İlahiyat Dergisi 10/2 (Aralık 2023), 67-85.
- Yılmaz, Sadi. “Molla Sadrâ Epistemolojisi”. Misbâh Çağdaş Din Çalışmaları Dergisi 12/20 (2024), 111-136.
- Yılmaz, Sadi. Molla Sadrâ Felsefesinde İdrak. Ankara: Fecr Yayınları, 2022.
Öz
Mulla Sadra has explained various proofs regarding the existence of the Necessary Being through different methods. The proofs of innate disposition/nature (fiṭrah) are one of these. These proofs of nature connect to the divine essence through immediate internal recognition, without the need for any intermediary. Mulla Sadra states that God can be known through a presence-based (ʿilm ḥuḍūrī) and actual mode of cognition. However, in the context of the proofs of nature, he attempts to prove God's existence solely through presence-based knowledge. He bases his proofs of nature on certain premises: the nobility of existence, the creation of existence, the dependent existence of the created, and presence-based knowledge. Understanding the proofs of nature depends on these premises.
According to the proof of dependency witnessed by Mulla Sadra, all afflicted beings are manifestations of God and have no independent reality apart from their cause. He witnesses this with present knowledge. There is an intrinsic correlation between the dependent and that upon which it depends. Therefore, just as the dependent witnesses his own essence, he also witnesses the one upon whom it depends, that is, God. According to the proof of hope in despair, when hope in material phenomena is lost, hope arises within the human being’s essence. Every hope requires something hoped for. Because hope arises when there is no hope of using material means, what is hoped for is not limited but absolute. This study explains Mulla Sadra's proofs of nature and examines their adequacy in proving the Necessary Being.
Anahtar Kelimeler
Islamic Philosophy Necessary Being Proof of Necessity Innate Disposition Mulla Sadra
Kaynakça
- Aydeniz, Hüsnü. “Molla Sadrâ’da Allah’ı Bilmenin İmkânı ve O’nun Hakkında Konuşmanın Sınırları”, Hitit İlahiyat Dergisi 20/1 (Haziran 2021), 347-376.
- Baran, Sedat. “Molla Sadrâ”. Elli Müslüman Düşünür. haz. Mustafa Tekin. 487-496. İstanbul: Pınar Yayınları, 2016.
- Baran, Sedat. “Molla Sadrâ ve İslam Felsefesinde Hikmet-i Müteâliye Ekolü”. İslam Felsefesi. haz. İrfan Görkaş – Kamil Sarıtaş. 393-412. İstanbul: Lisans Yayıncılık, 2023.
- Bolay, M. Naci. “Bedîhî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/322–323. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Mebde ve Meâd. Kum: İntişârât-ı ez-Zehra, 1372/1994.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Tebyin-i Berahin-i İsbât-ı Hudâ. Kum: İntişârât-ı İsra, 1374/1985.
- Cevâdî Amulî, Abdullah. Tefsir-i Mûzûiye Kur’an-ı Kerim, Fıtrat Der Kur’an. Kum: İntişârât-ı İsra, 1390/2012.
- Cevherî, İsmâîl b. Hammâd. eṣ-Ṣıḥâḥ: Tâcü’l-luġa ve Ṣıḥâḥu’l-ʿArabiyye. thk. Ahmed ʿAbdülgafûr ʿAttâr. Beyrut: Dâru’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 1407/1987.
- Edwards, Paul. Hudâ Der Felsefe. çev. Bahauddin Hürremşahî. Tahran: Müessese-i Mütâlaât-ı İslâmî, 1371/1992.
- Ferâhîdî, Halil b. Ahmed. Kitâbü’l-Ayn. Kum: Neşr-i Hicret, 1409/1988.
- Gafurnejad, Muhammed. “Cayıgah-ı Fıtrat Der Endişehayi Sadruddin Şîrâzî”. Pejuhişname İmamiyyeh 1/1 (Bahar 2015), 7-29.
- Gafurnejad, Muhammed. “Tatavur-i Tarihi-i Nazariye-i Fıtrat Der Felsefe ve İrfan-ı İslâmî”. Aine-i Marifet 24 (Sonbahar 2010), 100-129.
- Gareviyân, Muhsin. İslam Felsefesine Giriş. çev. Sedat Baran. İstanbul: Önsöz Yayıncılık, 2013.
- Gareviyân, Muhsin. Seyri Der Edille-i İsbât-ı Vücûd-i Hudâ. Kum: İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, 1377/1998.
- Hökelekli, Hayati. “Fıtrat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/47–48. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
- İbn Sînâ, Ebû Alî Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. el-İşârât ve’t-Tenbîhât. Kum: Neşru’l-Belağa, 1375/1996.
- İbn Sînâ, Ebû Alî Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. en-Necat. thk. Muhammed Takî Dânış. Tahran: İntişârât-ı Dânışgâh-ı Tahran, 1363/1984.
- İhvân-ı Safâ. er-Resâil. thk. Hayreddin ez-Ziriklî. Mısır: Mektebetü'l-Ticareti'l-Kübra, 1347/1928.
- İsfehanî, Hüseyin b. Muhammed Râgıb. el-Müfredât fi garîbi’l-Kur’an. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1412/1991.
- Karamelikî, Muhammed Hasan Kadrdan. Hudâ Şinasi. Tahran: Sâzmân-ı İntişârât-ı Pejuhişgah-ı Ferheng, 1388/2010.
- Kurbanî, Murteza - Kerimzade, Tâhir. “Tebyin-i Takrirhayi Burhan-ı Fıtrat Ber İsbât-ı Vücûd-i Hudâ”. Endişe-i Nuvin-i Dini 46 (Sonbahar 2016), 81-96.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Amuzeş-i Felsefe. Kum: Sâzmân-ı Tebligât-ı İslâmî, 1378/1999.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Maârif-i Kur’an (Mişkât). Tahran: İntişârât-ı Sâzmân-ı Tebliğât-ı İslâmî, 1380/2001.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Seccadehayi Süluk. Kum: İntişârât-ı Müessese-i Amuzeş ve Pejuhiş-i İmam, 1393/2014.
- Misbâh Yezdî, Muhammed Takî. Şerh-i Cild-i Evvel-i El-Esfârü’l-Erbaa. Kum: İntişârât-ı Müessese-i Amuzeşi ve Pejuhişi-i İmam, 1395/2016.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrahim b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Meşâ’ir. Tahran: İntişârât-ı Kitabhane-i Tahurî, 1363/1994.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Dört Akli Yolculukta Aşkın Hikmet. çev. Mustafa Borsbuğa – Şamil Öçal. İstanbul: Literakitap, 2023.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Hikmetü’l-müte’âliye fî esfâri’l-akliyyeti’l-erbaa. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türas, 1401/1981.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Mebde ve’l-me’âd. Tahran: Encümen-i Hikmet ve Felsefe-i İran, 1354/1975.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. el-Mezâhiru’l ilâhiyye fi esrâri’l ulumi’l-kemâliyye. thk. Seyyid
- Muhammed Hamaneî. Tahran: İntişârât-ı Bunyâd-ı Hikmet-i İslâmî-i Sadrâ, 1378/1999.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. eş-Şevâhidü’r-rubûbiyye fi’l-menâhici’s-sülûkiyye. Meşhed: Müessese-i Matbuât-ı Dinî, 1388/2009.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Mefâtihü’l-gayb. Tahran: Müessese-i Mütâlaât ve Tahkikât-ı Ferhengî, 1363/1984.
- Molla Sadrâ, Muhammed Sadrâ b. İbrâhîm b. Yahyâ Kavâmî eş-Şîrâzî. Tefsirü’l-Kur’ani’l-Kerim. thk. Muhsin Bîdârfer. Kum: İntişârât-ı Bîdâr, 1366/1987.
- Mutahharî, Murtazâ. Fıtrat. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1389/2010.
- Mutahharî, Murtazâ. Makâlât-ı Felsefi. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1389/2010.
- Mutahharî, Murtazâ. Mecmuâyı Asâr. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1374/1995.
- Mutahharî, Murtazâ. Usûl-i Felsefe ve Reviş-i Realizim. Tahran: İntişârât-ı Sadrâ, 1375/1996.
- Öztürk, Yener. “İnsan ve Fıtrat”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (Haziran 1999), 321–330.
- Ramin, Fereh – Neccar, Fatma Ekberzade. “Hudâcuyi Fıtri Âdemi; Berresi ve Mukayese-i Ara-i Endişmendan-ı Muâsır-i İslâmî”. Marifet 5 (Temmuz 2018), 37–38.
- Subhanî, Cafer. Medhal-i Mesâil-i Cedid Der İlm-i Kelâm. Kum: Müessese-i İmam Sâdık, 1386/2007.
- Sühreverdî, Ebü'l-Fütuh Şehabeddin Yahya b. Habeş. Mecmua-i musannefât-ı Şeyh-i İşrâk. tsh. Henry Corbin. Tahran: Pejûheşgâh-ı Ulûm-i İnsânî ve Mütâlaât-i Ferhengî, 1380/2001.
- Şîrâzî, Nasır Mekarim. Tefsir-i Numûne. Tahran: Dâru'l-Kütübi'l-İslâmiyye, 1374/1995.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. Bidâyetü’l-hikme. Kum: İntişârât-ı Dâru’l-İlm, 1378/1998.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. el-Mîzân fi tefsîri’l-Kur’an. Beyrut: Müessesetü’l-A’lemi li’l-Matbuât, 1417/1997.
- Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. Nihâyetü’l-hikme. Kum: İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, 1378/1999.
- Yiğit, Fevzi. Hikmet ve İllet, İstanbul: Önsöz Yayıncılık, 2018
- Yiğit, Fevzi. “Molla Sadrâ’nın Tanrı Kanıtlaması”, Trabzon İlahiyat Dergisi 10/2 (Aralık 2023), 67-85.
- Yılmaz, Sadi. “Molla Sadrâ Epistemolojisi”. Misbâh Çağdaş Din Çalışmaları Dergisi 12/20 (2024), 111-136.
- Yılmaz, Sadi. Molla Sadrâ Felsefesinde İdrak. Ankara: Fecr Yayınları, 2022.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | İslam Felsefesi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 1 Ağustos 2025 |
| Kabul Tarihi | 29 Aralık 2025 |
| Erken Görünüm Tarihi | 17 Şubat 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 17 Şubat 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.17335/sakaifd.1756324 |
| IZ | https://izlik.org/JA82LS56RJ |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication |
Kaynak Göster
Amaç ve Kapsam
Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD), Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından yayınlanan hakemli bir akademik dergidir.
Dergi, ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel niteliklere sahip çalışmaları yayınlayarak ilahiyat ve dini araştırmalar alanlarında bilgi birikimine katkıda bulunmayı ve bu alanlarda öncü bir dergi olmayı amaçlamaktadır.
Dergimizin kapsamı genel olarak din ile ilişkili tüm araştırma alanlarını içermektedir. İslam, Yahudilik, Hristiyanlık, Uzak Doğu dinleri ve modern inançlara dair araştırma ve derleme makaleleri yayınlanabilmektedir. İlahiyatın temel alanlarının yanında din ile ilişkili olduğu sürece eğitim, sosyoloji, psikoloji, felsefe, tarih, dil, kültür, edebiyat, sanat, sağlık, siyaset, Osmanlı ve Orta Doğu çalışmalarına da dergimizde yer verilmektedir.
Derginin yayın dili Türkçe'dir. Ayrıca İngilizce ve Arapça bilimsel çalışmalar da yayınlanır.
Yazım Kuralları
- Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, ilahiyat ve dini araştırmalar alanında makaleler yayınlayan uluslararası ve hakemli bir dergidir.
- Dergi yılda iki kez Haziran ve Aralık aylarında yayınlanır.
- Yayın dili Türkçe, İngilizce ve Arapça'dır.
- Makalelerde (tezlerden üretilen makaleler de dahil) benzerlik oranı azami %20'dir.
- Dergiye gönderilen makaleler orijinal olmalı, daha önce yayınlanmamış ve aynı anda başka bir yerde yayınlanması için gönderilmemiş olmalıdır.
- Herhangi bir Editörün, dergiye makale göndermesi durumunda Editörün, editör paneline ulaşımı engellenir. Editör, tüm süreçleri bir yazar olarak takip eder. Süreç tamamlandıktan sonra Editör yetkisi tekrar kendisine verilir.
- Makaleler dipnot, kaynakça ve özetler de dahil olmak üzere 9.000 kelimeden fazla olmamalıdır. Hakemlik süreçlerinde bu sayının aşılmasına izin verilebilmektedir.
- Makalelerde, 200–250 kelime arasında Türkçe ve İngilizce özet bulunmalı (her iki özet de 250 kelimeyi geçmemeli) ve her iki dilde 3–5 anahtar kelime eklenmelidir. Anahtar kelimelerin ilki ilgili disipline ait olmalı ve her bir anahtar kelimenin ilk harfi büyük harfle yazılmalıdır.
- Makalelerde atıf ve kaynakça için İSNAD 2. Edisyon atıf sistemi kullanılmalıdır. Yazarlar İSNAD 2. Edisyon dipnotlu ya da metiniçi atıf sistemini tercih edebilir.
- Yazarların atıf ve kaynakça için Zotero, Mendeley ya da Endnote gibi bir program kullanmaları gerekmektedir. İsnad atıf sisteminin Zotero, Mendeley ve EndNote şablonları bulunmaktadır.
- Arapça metinlerde Traditional Arabic yazı tipi kullanılmalıdır.
- Yazarlar İngiliz İngilizcesi veya Amerikan İngilizcesinden birini tercih edebilir; ancak makale boyunca seçilen yazım ve dil kullanımı tutarlı biçimde sürdürülmelidir.
- Çalışma için gerekli ise Etik Kurul İzin Belgesi'nin onaylı hali sisteme yüklenmelidir.
- Telif Hakkı Sözleşmesi ve Yazar Kabul Formu makale gönderilirken sisteme yüklenmelidir.
- Dergi, 1 Ağustos 2025 tarihinden itibaren sürekli makale kabulüne açıktır. Editörler kurulu, aylık düzenli toplantılarında başvuruları dergi yazım kurallarına uygunluk, akademik yayın etiği gerekliliklerini karşılama, çalışmanın özgünlük değeri, uluslararası literatüre katkı potansiyeli ve derginin yayın politikasına uyum kriterleri doğrultusunda değerlendirmektedir. Bu şartları sağlamayan çalışmalar doğrudan iade edilir. Yoğun başvuru dönemlerinde, şartları sağlayan makaleler arasında karşılaştırmalı değerlendirme yapılarak düşük puan alan çalışmalar iade edilebilir. İade/red edilen makaleler için yeniden değerlendirme yapılmayacaktır.
- Makale başvurularının yoğunluğuna bağlı olarak, dergi önceden duyuru yapmaksızın makale kabulünü geçici olarak askıya alma hakkını saklı tutar.
- Yazar çeşitliliğinin sağlanması ve daha fazla araştırmacıya makale yayınlama imkanı sunulması amacıyla üst üste iki yıl aynı yazarın makalesi yayınlanmaz.
- Makale yoğunluğu nedeniyle, aynı yazarın bir sayı döneminde yalnızca bir makalesi değerlendirmeye alınır. Bu nedenle, ilgili dönemde makalesi iade/red edilen yazarın, aynı sayı dönemi içerisinde gönderdiği diğer makaleler işleme alınmadan iade edilir.
- Dergide 2026 yılı itibariyle kitap değerlendirme yazıları kabul edilmeyecektir.
- Makalenizi dergi makale şablonuna uygun olarak hazırlayınız.
- Makalenin ilk gönderiminde kullanılacak (yazar, kurum bilgisi ve makale bilgi formunu içermeyen) anonim Türkçe makale şablonu için tıklayınız.
- Makale hakemlik sürecini tamamlayıp kabul edildikten sonra kullanılacak, yazar, kurum ve makale bilgi formunu içeren Türkçe makale şablonu için tıklayınız.
- Makalenin ilk gönderiminde kullanılacak (yazar, kurum bilgisi ve makale bilgi formunu içermeyen) anonim İngilizce makale şablonu için tıklayınız.
- Makale hakemlik sürecini tamamlayıp kabul edildikten sonra kullanılacak, yazar, kurum ve makale bilgi formunu içeren İngilizce makale şablonu için tıklayınız.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
- Gönderilen makalenin akademik alanlara katkı sunacak nitelikte olması yazarın sorumluluğundadır.
- Çalışmaların özgün olması ve araştırmaya dayalı olması gerekmektedir.
- Her ne kadar intihal taraması dergi tarafından yapılacaksa da akademik onursuzluk olan intihalin sonuçları tamamen yazara yönelecektir.
- Makale aynı anda farklı dergilere gönderilmemelidir.
- Dergimizde daha önce reddedilen çalışma tekrar gönderilmemelidir. Böyle bir durumda ilgili çalışma reddedilecektir.
- Makalede ismi yazılacak olan diğer yazarların araştırmaya katkı sağladığından emin olunmalıdır. Akademik katkısı olmayan kişilerin ilave yazar olarak gösterilmesi veya katkı sırası gözetilmeksizin, unvan, yaş ve cinsiyet gibi bilimdışı ölçütlerle yazar sıralaması yapılması bilim etiğine aykırıdır.
- Dergiye makale gönderen yazarların derginin yayım ve yazım ilkelerini okuduğu ve kabul ettiği varsayılır ve yazarlar bu ilkelerde kendinden beklenenleri taahhüt etmiş sayılmaktadır.
- Atıflar ve kaynakça gösterimi eksiksiz olmalıdır.
- Hakemler dergide yayımlanacak makalenin akademik kalitesinin en temel tespit edicisi olduklarının bilinciyle davranmalı ve akademik kaliteyi arttırma sorumluluğuyla değerlendirme yapmalıdır.
- Hakemler, yalnızca uygun bir değerlendirmeyi yapmak için gereken uzmanlığa sahip oldukları, kör hakemlik gizliliğine riayet edebilecekleri ve makaleye dair detayları her şekilde gizli tutabilecekleri makalelerin hakemliğini kabul etmelidirler.
- Makale inceleme süreci sonrasında da incelenen makaleye dair herhangi bir bilgi hiçbir şekilde başkalarıyla paylaşılmamalıdır.
- Hakemler, yalnızca makalelerin içeriğinin doğruluğunu ve akademik ölçütlere uygunluğunu değerlendirmelidir. Makalede ortaya konan düşüncelerin hakemin düşüncelerinden farklı olması değerlendirmeyi etkilememelidir.
- Hakem raporları objektif ve ölçülü olmalıdır. Hakaret içeren, küçümseyici ve itham edici ifadelerden kesinlikle kaçınılmalıdır.
- Hakemler, değerlendirme raporlarında yüzeysel ve muğlak ifadelerden kaçınmalıdır. Sonucu olumsuz olan değerlendirmelerde sonucun dayandığı eksik ve kusurlu hususlar somut bir şekilde gösterilmelidir.
- Hakemler, kendilerine tanınan süre içerisinde makaleleri değerlendirmelidir. Şayet değerlendirme yapmayacaklarsa, makul bir süre içerisinde dergiye bildirmelidirler.
- Editörler, dergi politikasında belirtilen ilgili alanlara katkı sağlayacak makaleleri değerlendirme sürecine kabul etmelidir.
- Editörler, kabul veya ret edilen makaleler ile herhangi bir çıkar çatışması/ilişkisi içinde olmamalıdır.
- Editörler bir makaleyi kabul etmek ya da reddetmek için tüm sorumluluğa ve yetkiye sahiptir.
- Hakemlerin ve yazarların isimlerinin karşılıklı olarak gizli tutulması editörlerin sorumluluğudur.
- Yayınlanmak üzere gönderilen makalelerin intihal taraması ve böylece akademik onursuzluğun önüne geçilmesi için editörler gerekli çabayı göstermelidir.
- Dergiye gönderilen makalelerin ön inceleme, hakemlik, düzenleme ve yayınlama süreçlerinin vaktinde ve sağlıklı bir şekilde tamamlanması editörlerin görevidir.
- Editörler dergiye makale kabul ederken akademik kaygı ve ölçütleri öncelemelidir.
Ücret Politikası
• Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD) makale gönderimi, hakemlik ve editörlük süreçleri, mizanpaj ve yayın basımı (sayfa veya renk ücretleri) için herhangi bir ücret talep etmemektedir.
• SAUIFD yazarlara, hakemlere, editörlere ve yayın kuruluna herhangi bir ücret ödememektedir.
• SAUIFD’deki makalelerin okunması ve indirilmesi ücretsizdir.
• SAUIFD araştırma literatürüne ücretsiz erişimi teşvik eden Budapeşte Açık Erişim Girişimini (BOAI: Budapest Open Access Initiative) imzalamış ve bu girişimde açıklanmış olan Açık Erişim İlkeleri’ni kabul etmiştir.
• SAUIFD’deki tüm eserler TÜBİTAK ULAKBİM DergiPark aracılığıyla LOCKSS (Lots Of Copies Keep Stuff Safe) sistemi ile arşivlenmektedir.
• SAUIFD yayın politikası gereği ilan, reklam, sponsorluk vb. faaliyetleri kabul etmemektedir.
• SAUIFD, abonelik ücreti talep etmeyen açık erişimli bir dergidir.
• Makalelerin profesyonel kalitede reprodüksiyonlarına ihtiyaç duyanlar için yeniden baskı hizmeti sunmuyoruz.
* Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi'nin tüm giderleri Sakarya Üniversitesi tarafından karşılanmaktadır.
Dizinler
Atıf Dizinleri
Diğer Dizinler
Dergi Kurulları
Baş Editör
Editör
Alan Editörü
Yayın Kurulu
Türkçe Yazım ve Dil Editörü
Mizanpaj
İngilizce Yazım ve Dil Editörü
Sekreterya
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
SAUIFD bilginin yayılması ve zenginleşmesi için Açık Erişim Politikasına uymaktadır.