Müze İç Mekânında Erişilebilirlik Analizi: Afyonkarahisar Müzesi Örneği

Öz

Afyonkarahisar Müzesi’nin iç mekân erişilebilirliğini değerlendiren bu çalışma, erişilebilirliği yalnızca fiziksel engellerin kaldırılmasıyla sınırlamayan; bilgiye erişim, yön bulma, sergi deneyimi ve duyusal konforu da kapsayan bütüncül bir çerçeveye dayanmaktadır. Araştırma, müze mekânını, dolaşım rotası doğrultusunda ele alarak, erişilebilirliği belirleyen mekânsal ve işlevsel bileşenleri sistematik biçimde değerlendirmektedir. Çalışma kapsamında; giriş/karşılama alanları, sergi salonları, yatay ve düşey sirkülasyon, hizmet noktaları, dinlenme alanları, erişilebilir tuvaletler, yönlendirme sistemleri ile aydınlatma bileşenleri yerinde gözlem yöntemiyle incelenmiş ve elde edilen veriler fotoğraflarla belgelenmiştir. Bulgular, müzede rampa ile erişim, renk temelli mekânsal organizasyon, asansör varlığı ve acil çıkış yönlendirmesi gibi bileşenlerin erişilebilirliği desteklediğini; buna karşın döner kapı yanında ayrı kapı tanımlanması, bazı geçişlerde daralma, bankonun tek tip yüksekliği, engelli tuvaletinde manevra alanı yetersizliği, Braille/dokunsal yönlendirme eksikliği ve sabit ekran yükseklikleri gibi unsurların kullanım sürekliliğini sınırladığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, müze erişilebilirliğinin fiziksel erişim kadar bilgi ve deneyim erişilebilirliğiyle birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İç mekân tasarımı
• Erişilebilirlik
• Engelli
• Müze

Accessibility Analysis of Museum Interiors: The Case of Afyonkarahisar Museum

Öz

This study, which evaluates the accessibility of the interior spaces of the Afyonkarahisar Museum, is based on a comprehensive framework that does not limit accessibility to the removal of physical barriers alone, but also encompasses access to information, wayfinding, exhibition experience, and sensory comfort. The research systematically evaluates the spatial and functional components that determine accessibility by examining the museum space along the circulation route. Within the scope of the study, entrance/reception areas, exhibition halls, horizontal and vertical circulation, service points, rest areas, accessible toilets, signage systems, and lighting components were examined using on-site observation methods, and the data obtained was documented with photographs. The findings show that components such as ramp access, color-based spatial organization, elevator availability, and emergency exit signage support accessibility in the museum. However, they also indicate that elements such as the separate door next to the revolving door, narrow passages in some areas, the uniform height of the counter, insufficient maneuvering space in the accessible restroom, lack of Braille/tactile guidance, and fixed screen heights limit continuity of use. In conclusion, the study reveals that museum accessibility must be addressed in conjunction with information and experience accessibility, as well as physical access.

Anahtar Kelimeler

• Interior design
• Accessibility
• Disabled
• Museum

Kaynakça

1. American Alliance of Museums. (2021). Accessible communications guidelines. https://www.aam-us.org/2021/07/01/accessible-communications-guidelines/
2. Aras, A. (2025). Examination of re-functionalized museums in the context of the principles of universal design: Bursa. PLANARCH Design and Planning Research, 9(2), 314–327. https://doi.org/10.54864/planarch.1634401
3. Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı. (t.y.). Article 9 Accessibility. https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with%20-disabilities/article-9-accessibility.html
4. Birleşmiş Milletler. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. Office of the High Commissioner for Human Rights. https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf
5. Erbay, F. (2009) Müze Yönetimini Kurumlaştırma Çabası (1984-2009), İstanbul: Mimarlık Vakfı Enstitüsü Yayını.
6. Evci, A. & Kuş Şahin, C. (2017). Bedensel Engelli Bireylerin Erişilebilir Turizmi Değerlendirmesi Üzerine Bir Araştırma. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(2), 681-689. doi:10.17100/nevbiltek.334625
7. Evrensel Tasarım Merkezi. (1997). The principles of universal design (Version 2.0). North Carolina State University. https://www.sphassociates.ca/uploads/files/Principles%20of%20Universal%20Design.pdf
8. Imrie, R., & Hall, P. (2003). Inclusive design: Designing and developing accessible environments. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203362501

9. International Organization for Standardization. (2021). ISO 21542:2021 Building construction-Accessibility and usability of the built environment. https://cdn.standards.iteh.ai/samples/71860/12c59ff613b8466385d3b881e3b1b4b4/ISO-21542-2021.pdf
10. International Organization for Standardization. (2021). ISO 21902:2021 Tourism and related services-Accessible tourism for all—Requirements and recommendations. https://cdn.standards.iteh.ai/samples/72126/810737515df64675824b822a2a4ab456/ISO-21902-2021.pdf
11. Iwarsson, S., & Ståhl, A. (2003). Accessibility, usability and universal design- Positioning and definition of concepts describing person-environment relationships. Disability and Rehabilitation, 25(2), 57–66. https://doi.org/10.1080/dre.25.2.57.66
12. Keskin, N. (2011). Engellilere Yönelik İzmir İli Bornova İlçesi Örneğinde Kentsel Yeşil Alan Standartlarının İrdelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
13. Koustriava, E., & Koutsmani, M. (2023). Spatial and Information Accessibility of Museums and Places of Historical Interest: A Comparison between London and Thessaloniki. Sustainability, 15(24), 16611. https://doi.org/10.3390/su152416611
14. Özışık Yapıcı, O. (2022). Erişilebilir Turizmde Evrensel Tasarım İlkelerinin Samsun Kent Müzesi Örneğinde Değerlendirilmesi. Journal of Recreation and Tourism Research /JRTR, 9(2), 30-51. 10.5281/zenodo.6774468
15. Poria, Y., Reichel, A., & Brandt, Y. (2009). People with disabilities visit art museums: An exploratory study of obstacles and difficulties. Journal of Heritage Tourism, 4(2), 117–129. DOI: 10.1080/17438730802366508 Smithsonian Accessibility Program. (n.d.). Smithsonian guidelines for accessible exhibition design. Smithsonian Institution. https://www.sifacilities.si.edu/sites/default/files/Files/Accessibility/accessible-exhibition-design1.pdf
16. Steinfeld, E., & Maisel, J. (2012). Universal design: Creating inclusive environments. New Jersey: Wiley. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024). Erişilebilirlik kılavuzu: Binalar. https://www.aile.gov.tr/media/193494/erisilebilirlik_kilavuzu_binalar_24.pdf
17. Tamirhane Mimarlık, Afyon Müzesi, (Erişim Tarihi: 13.02.2026) https://tamirhanemimarlik.com/Afyon-Muzesi Türk Dil Kurumu. (t.y.). Engelli. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
18. Türk Standardları Enstitüsü. (2011). TS 9111: Engelliler ve hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için binalarda erişilebilirlik gerekleri. https://www.aceasansor.com/Content/files/ts9111.pdf
19. U.S. Department of Justice Civil Rights Division (A.B.D. Adalet Bakanlığı). (2010). 2010 ADA standards for accessible design. https://www.ada.gov/law-and-regs/design-standards/2010-stds/
20. World Health Organization (WHO). (2001). International classification of functioning, disability and health (ICF). https://www.who.int/standards/classifications/international-classification-of-functioning-disability-and-health
21. World Health Organization (WHO). (2011), Disability and Health Fact sheet. www.who.int/mediacentre/factsheets/fs352/en/index.html
22. Yeşilyurt, H., Kırlar, B., & Lale, C. (2014). Müzelerin sessiz ve karanlık dünyası: “Herkes için müzeler” mümkün mü?. Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, (2), 1–19. https://izlik.org/JA65TF58AD
23. Yıldız, S. (2019). A Holistic View on Contemporary Art Museums in the Context of Accessible Tourism-Case Studies from Central Europe. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 337-348. https://izlik.org/JA27BD49BA
24. Zali, P., McElroy, L. B., Giardini, M. E., Chaiyawat, K., & Watson, M. (2025). A scoping review of the impact of environmental design on wayfinding for people with sensory impairment. HERD: Health Environments Research & Design Journal. 19(2), 48-67. https://doi.org/10.1177/19375867251391361