Coğrafi İşaret Markalarında Marka Değeri: Yapısal Sorunlar, Yönetim Boşlukları ve Çözüm Önerileri

Öz

Coğrafi işaret (Cİ), ayırt edicilik, köken güvencesi ve kalite sinyali işlevleriyle bireysel markaya yakın bir konumda yer almakla birlikte kolektif hak yapısı nedeniyle ondan temel biçimde ayrışmaktadır. Cİ marka değerini koruma sorumluluğunun kâr amacı gütmeyen örgütlerde, bu değerden yararlanmanın ise kâr amacı güden işletmelerde yoğunlaşması "ortakların trajedisi" dinamiğini beslemektedir. Bu çalışma, söz konusu yapısal sorunu ve çözüm yollarını araştırmaktadır. Çalışma, PRISMA 2020 kılavuzu doğrultusunda Web of Science Core Collection, Scopus ve DergiPark Akademik veri tabanlarında yürütülen sistematik literatür derlemesi yöntemiyle tasarlanmıştır. Önceden tanımlanmış dahil etme ve dışlama kriterleri uygulanarak 46 hakemli çalışma kapsama alınmış ve tematik sentez yöntemiyle analiz edilmiştir. Analizler beş temel yapısal sorun ortaya koymaktadır: yasal çerçevedeki yönetişim boşluğu, denetim mekanizmasının yetersizliği, üretici uyumsuzluğu ve standart ihlalleri, pazarlama iletişimi yetersizliği ile sorumluluk asimetrisi ve kolektif eylem açığı. Cİ tescili marka değeri için gerekli ancak yeterli olmayan bir koşuldur; sürdürülebilir marka değeri bağımsız denetim, stratejik marka yönetimi ve bütünleşik pazarlama iletişiminin entegre uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. Çalışma ayrıca tüketici algısı, ekonomik performans, yönetişim ve denetim, pazarlama iletişimi ile bölgesel katkı boyutlarını kapsayan beş boyutlu bir Cİ Marka Değeri Endeksi geliştirme çerçevesi önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi İşaret
• Marka Değeri
• Kolektif Marka
• Bütünleşik Pazarlama İletişimi

Brand Equity in Geographical Indication Brands: Structural Problems, Governance Gaps and Solution Proposals

Öz

A geographical indication (GI) shares functional similarities with conventional brands through its differentiation, origin assurance, and quality signal roles; however, it fundamentally diverges from individual brands due to its collective rights structure. The concentration of GI brand equity protection responsibility in non-profit organisations, while profit-seeking firms capture the resulting value, fuels a "tragedy of the commons" dynamic. This study investigates these structural problems and their potential solutions. Designed as a systematic literature review conducted in accordance with PRISMA 2020 guidelines across the Web of Science Core Collection, Scopus, and DergiPark Academic databases, the study applied predefined inclusion and exclusion criteria to identify 46 peer-reviewed works, which were subsequently analysed through thematic synthesis. The analysis reveals five core structural problems: governance gaps in the legal framework, inadequacy of audit mechanisms, producer non-compliance and standard violations, marketing communication deficiencies, and responsibility asymmetry alongside collective action gaps. GI registration constitutes a necessary but insufficient condition for brand equity; sustainable brand equity requires the integrated implementation of independent auditing, strategic brand management, and integrated marketing communication. The study further proposes a five-dimensional GI Brand Equity Index development framework encompassing consumer perception, economic performance, governance and auditing, marketing communication, and regional contribution dimensions.

Anahtar Kelimeler

• Geographical Indication
• Brand Equity
• Collective Brand
• Integrated Marketing Communication.

Kaynakça

1. Aaker, D. A. (1991). Managing brand equity: Capitalizing on the value of a brand name. Free Press.
2. Aggarwal, R., Singh, H., ve Prashar, S. (2014). Branding of geographical indications in India: A paradigm to sustain its premium value. International Journal of Law and Management, 56(6), 431–442. https://doi.org/10.1108/IJLMA-08-2012-0029
3. Agarwal, S., ve Barone, M. J. (2005). Emerging issues for geographical indication branding strategies. Midwest Agribusiness Trade Research and Information Center Research Paper. Iowa State University.
4. Almada Câmara, M. B. (2011). Madeira embroidery: A failed collective brand (1935–59). Business History, 53(4), 583–599. https://doi.org/10.1080/00076791.2011.574693
5. Andreghetto, A., Ferreira, R. M., & Kourgiantakis, M. (2025). Digital strategies for promoting PDO and PGI agricultural products in Southern Europe: Evaluating online presence and sustainability communication. Sustainability, 17(11), 4958. https://doi.org/10.3390/su17114958
6. Arslaner, H. (2019). Türkiye'de coğrafi işaret tescil sistemi ve uygulamaları. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 229–246.
7. Bartoli, C., Bonetti, E., ve Mattiacci, A. (2022). Marketing geographical indication products in the digital age: A holistic perspective. British Food Journal, 124(9), 2857–2876. https://doi.org/10.1108/BFJ-03-2021-0241
8. Belletti, G., Marescotti, A., & Brazzini, A. (2017). Old world case study: The role of protected geographical indications to foster rural development dynamics: The case of Sorana Bean PGI. In W. van Caenegem & J. Cleary (Eds.), The Importance of Place: Geographical Indications as a Tool for Local and Regional Development (pp. 253–276). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-53073-4_10

9. Carpenter, M., ve Larceneux, F. (2008). Label equity and the effectiveness of values-based labels: An experiment with two French Protected Geographic Indication labels. International Journal of Consumer Studies, 32(5), 499–507. https://doi.org/10.1111/j.1470-6431.2008.00704.x
10. Castro, V. A., ve Giraldi, J. M. E. (2018). Shared brands and sustainable competitive advantage in the Brazilian wine sector. International Journal of Wine Business Research, 30(2), 194–211. https://doi.org/10.1108/IJWBR-04-2017-0019
11. Çakaloğlu, M., ve Çağatay, S. (2017). Coğrafi işaret, marka değeri ve tüketici algısı: Finike Portakalı ve Antalya Tavşan Yüreği Zeytini örnekleri. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 3(1), 52–65. https://izlik.org/JA44TA27GD
12. Çiftci, H. S., & Durukan, T. (2020). Erzincan Tulum Peynirinin tüketici temelli marka değerinin ölçülmesi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 122–140. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.740053
13. Çukur, T., Kızılaslan, N., Çukur, F., ve Kızılaslan, H. (2020). Tüketicilerin coğrafi işaretli ürünler için ödeme istekliliğine etki eden faktörler: Niksar cevizi örneği. Turkish Journal of Agriculture — Food Science and Technology, 8(11), 2476–2481. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i11.2476-2481.3898
14. Dağ, S., ve Durmaz, Y. (2020). Coğrafi işaret tescilinin marka özgünlüğü ve marka kimliği üzerine etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2985–2998.
15. Deselnicu, O. C., Costanigro, M., Souza-Monteiro, D. M., ve McFadden, D. T. (2013). A meta-analysis of geographical indication food valuation studies: What drives the premium for origin-based labels? Journal of Agricultural and Resource Economics, 38(2), 204–219. https://doi.org/10.22004/ag.econ.158285
16. Dias, C., ve Mendes, L. (2018). Protected designation of origin (PDO), protected geographical indication (PGI) and traditional speciality guaranteed (TSG): A bibliometric analysis. Food Research International, 103, 492–508. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2017.09.059
17. Diken Çolak, B., Evren, S., ve Şengül, S. (2025). Dijital pazarlama araçlarının coğrafi işaretli ürünlerin tanıtımındaki rolü. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (64), 189–207. https://doi.org/10.30794/pausbed.1508131
18. Dokuzlu, S., ve Söyler, İ. (2023). Coğrafi işaretlerde denetim etkinliğini artırma yöntemleri. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, (EKS 1), 15–25. https://doi.org/10.61513/tead.1362042
19. Domaç Yaşar, Y. (2022). Türkiye'de coğrafi işaret sistemi: Iğdır Kayısısı örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (30), 468–488. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1125826
20. Dominici, A., Boncinelli, F., Marone, E., ve Casini, L. (2025). The interaction between geographical indication and organic labels in wine markets. Food Quality and Preference, 121, 105419. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2024.105419
21. Hardin, G. (1968). The tragedy of the commons. Science, 162(3859), 1243–1248. https://doi.org/10.1126/science.162.3859.1243
22. Işık, F., & Ay, C. (2022). Banka çağrı merkezi hizmet kalitesinin tüketici temelli banka marka değerine etkisi: Ampirik bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(1), 232-248. https://doi.org/10.20491/isarder.2022.1377
23. Kalekahyası, S., ve Göktaş, B. (2022). Coğrafi işaret almış yöresel ürünlerin bilinirlik düzeyi ve tüketici tutumlarına etkisi: Bayburt ili örneği. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(3), 673–692.
24. Karadağ Alcı, S., & Karataş, H. Ö. (2024). Giresun Fındığı'nın şehir markalaşmasındaki etkisi. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(2), 377–403. https://doi.org/10.46849/guiibd.1552165
25. Keller, K. L. (1993). Conceptualizing, measuring, and managing customer-based brand equity. Journal of Marketing, 57(1), 1–22. https://doi.org/10.1177/002224299305700101
26. Kızılaslan, N., & Kılıç, S. (2022). Üreticilerin Coğrafi İşaret Tescilli Amasya Misket Elması Üretim ve Pazarlamasında Yaşadığı Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 11(3), 183–202. https://izlik.org/JA87KD39BT
27. Lee, E., ve Zhao, L. (2024). Geographical indication certification and consumer-based brand equity: An experiment with fair-trade handicrafts. Sustainability, 16(1), 49. https://doi.org/10.3390/su16010049
28. Li, X., Li, X., Kuang, T., Cheng, L., ve Wu, Q. (2025). Geographical indication products and destination visit intention: The role of product–place congruency and cultural identity. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics. https://doi.org/10.1108/APJML-05-2024-0621
29. Liu, C., ve Han, X. (2025). The effect of narrative marketing of geographical indication agricultural products on purchase intention in the live-streaming e-commerce context. Journal of Sensory Studies. https://doi.org/10.1111/joss.70061
30. Lopez-Bayon, S., González-Díaz, M., ve Dorantes-Sánchez, A. M. (2020). Do geographical indications actually improve quality? Evidence from the Asturian cider market. Agribusiness, 36(4), 569–588. https://doi.org/10.1002/agr.21665
31. Lou, B., Fu, X., ve Xue, B. (2023). Effectiveness, problems, and transformation of geographical indications in the context of rural revitalization: Evidence from Pengshui in Chongqing. Sustainability, 15(11), 8870. https://doi.org/10.3390/su15118870
32. Marchini, A., Riganelli, C., Diotallevi, F., ve Polenzani, B. (2014). Collective reputation dynamics and economic performance: Evidence from the PDO wine sector. Wine Economics and Policy, 3(2), 100–110. https://doi.org/10.1016/j.wep.2014.12.003
33. Marie-Vivien, D., ve Biénabe, E. (2017). The multifaceted role of the state in the protection of geographical indications: A worldwide review. World Development, 98, 1–11. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2017.04.005
34. Mas-Ruiz, F. M., Sancho-Esper, F., ve Sellers-Rubio, R. (2016). The effect of collective brand on advertising productivity: PDO wine industry. British Food Journal, 118(10), 2475–2492. https://doi.org/10.1108/BFJ-01-2016-0032
35. Menapace, L., ve Moschini, G. (2024). The economics of geographical indications: An update. Annual Review of Resource Economics, 16, 83–104. https://doi.org/10.1146/annurev-resource-101623-092812
36. Netemeyer, R. G., Krishnan, B., Pullig, C., Wang, G., Yagci, M., Dean, D., Ricks, J., ve Wirth, F. (2004). Developing and validating measures of facets of customer-based brand equity. Journal of Business Research, 57(2), 209–224. https://doi.org/10.1016/S0148-2963(01)00303-4
37. Özbolat, M., & Taş, S. (2025). Sürdürülebilir Gastronomi Turizmi Kapsamında Coğrafi İşaretlerin Destinasyon Gelişiminde Rolü: Turizm Paydaşları Perspektifinde Bir Araştırma. Gümüşhane University Journal of Social Sciences, 16(3), 975–997. https://doi.org/10.36362/gumus.1628213
38. Özkanlı, M., ve Bayar, G. (2025). Coğrafi işaret yönetişimi ve kolektif eylem sorunları: Türkiye örneği. İktisat Dergisi, 65(4), 1000–1015.
39. Quiñones-Ruiz, X. F., Penker, M., Vogl, C. R., ve Samper-Gartner, L. F. (2016). Can origin labels re-shape relationships along international supply chains? International Journal of the Commons, 10(1), 80–110.
40. Rao, M. K., Baliga, V., Rodrigues, C. G., ve Rajaram, M. (2026). Consumer behaviour towards geographical indication products in emerging economies: A systematic literature review using TCCM-ADO framework. Cogent Business & Management, 13(1), 2630424. https://doi.org/10.1080/23311975.2026.2630424
41. Rethlefsen, M. L., Kirtley, S., Waffenschmidt, S., Ayala, A. P., Moher, D., Page, M. J., ve Koffel, J. B. (2021). PRISMA-S: An extension to the PRISMA statement for reporting literature searches in systematic reviews. Systematic Reviews, 10(1), 39. https://doi.org/10.1186/s13643-020-01542-z
42. Sabur, D. G., ve Güneş, S. G. (2023). Gastronomik miras ve coğrafi işaret ilişkisi: Sistematik bir derleme. Tourism and Recreation, 5(1), 1–15. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1351137
43. Sampalean, N., Gorton, M., Filipi, G., Lowe, B., ve White, J. (2021). Environmental and origin certification: Complementary or redundant quality signals? Journal of Rural Studies, 82, 38–47.
44. Sarıipek, S., ve Çevik, S. (2020). Coğrafi işaretlerin marka değeri ve turizm üzerindeki etkisi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(29), 4906–4936. https://doi.org/10.26466/opus.772918
45. Sarkis-Onofre, R., Catala-Lopez, F., Aromataris, E., ve Lockwood, C. (2021). How to properly use the PRISMA statement. Systematic Reviews, 10(1), 117. https://doi.org/10.1186/s13643-021-01671-z
46. Sassatelli, R., ve Arfini, F. (2017). Reframing the field: Alternative food networks and geographical indications. Journal of Consumer Culture, 17(2), 471–491. https://doi.org/10.1177/1469540515614076
47. Sciarra, A. F., ve Gellman, L. (2012). Geographical indications: Why traceability systems matter and how they add to brand value. Journal of Intellectual Property Law & Practice, 7(4), 264–270. https://doi.org/10.1093/jiplp/jps013
48. Scozzafava, G., Gerini, F., Dominici, A., Casini, L., ve Contini, C. (2018). Reach for the stars: The impact on consumer preferences of introducing a new top-tier typology into a PDO wine. Wine Economics and Policy, 7(2), 57–65. https://doi.org/10.1016/j.wep.2018.09.001
49. Sefa, Ş., ve Madenci, A. B. (2025). Gastronomy students' awareness, perception and purchasing behavior towards geographically marked products. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 445–463. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1675950
50. Sellers-Rubio, R., Mas-Ruiz, F., ve Campayo-Sanchez, F. (2025). Competition and brand equity in PDO wine sectors. International Journal of Quality & Reliability Management, 42(8), 2350–2374. https://doi.org/10.1108/IJQRM-02-2024-0068
51. Şahin, G. (2024). Türkiye'de coğrafi işaret kapsamındaki tarım ürünleri ve uygulamadaki yanlışlar. TÜCAUM 2024 Uluslararası Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde (ss. 195-208). Ankara Üniversitesi.
52. Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi İşaretler ve Türkiye Uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75. https://izlik.org/JA75HN48WF
53. Toklu, İ. T., Ustaahmetoğlu, E., ve Öztürk Küçük, H. (2016). Tüketicilerin coğrafi işaretli ürün algısı ve daha fazla fiyat ödeme isteği: Yapısal eşitlik modellemesi yaklaşımı. Yönetim ve Ekonomi, 23(1), 145–161. https://doi.org/10.18657/yecbu.06210
54. TÜRKPATENT. (2026). 2025 yılı faaliyet raporu ve coğrafi işaret istatistikleri. Türk Patent ve Marka Kurumu. https://www.turkpatent.gov.tr/cografi-isaret (Erişim tarihi:05.05.2026)
55. Türök, Á., Jantyik, L., Maró, Z. M., ve Molnár, A. (2020). Factors affecting the price premium of geographical indications: A meta-analysis. Sustainability, 12(24), 10495.
56. Türök, Á., Jantyik, L., Maró, Z. M., ve Molnár, A. (2022). Understanding the real-world impact of geographical indications: A systematic review of the quantitative literature. Foods, 11(24), 3969.
57. Ty, G. A., ve Devaraja, T. S. (2024). Geographical indications as branding strategies: A review of the literature. International Journal of Research in Marketing Management and Sales, 6(1), 33–38. https://doi.org/10.33545/26633329.2024.v6.i1a.147
58. Ünsalan, E. (2024). Coğrafi işaret belgesinin yöresel ürünlerin pazarlanabilmesine etkisi: Nevşehir Kabak Çekirdeği örneği. Journal of New Tourism Trends, 5(2), 64–81. https://doi.org/10.58768/joinntt.1517586
59. Vandecandelaere, É., Teyssier, C., Barjolle, D., Fournier, S., Beucherie, O., ve Jeanneaux, P. (2020). Strengthening sustainable food systems through geographical indications: Evidence from 9 worldwide case studies. Journal of Sustainability Research, 2(3). https://doi.org/10.20900/jsr20200031
60. Wang, D., Xu, Y., Li, W., ve Li, Y. (2024). Abstract or concrete? The impact of regional typicality and advertising appeal types on consumption intention toward geographical indication products. Frontiers in Psychology, 15, 1288845. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1288845
61. Yang, W., Xie, C., ve Ma, L. (2024). Brand enhancement for geographical indication agricultural products: An evolutionary game theory perspective. China Agricultural Economic Review, 16(2), 340–357. https://doi.org/10.1108/CAER-07-2023-0207