Soil Literacy Scale: validity and Reliability study

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 14 , 51 - 74

Ülkü Eser Ünaldı , Gülgün Bangir Alpan , Gürcü Koç

https://izlik.org/JA79NM56BN

Öz

Soil is an important resource that is not renewable and it is currently facing extinction due to problems such as erosion, pollution, stubble burning, salinization, and desertification. Yet, the existence and future of all living things and ecosystems depend on soil, as much as air and water. Therefore, basic soil literacy is crucial and essential for the future of living things and ecosystems.
The most effective and easiest way to increase soil literacy is education. Teachers are the primary professional group responsible for providing this education to individuals. In this context, the aim of this study is to develop a scale to determine the soil literacy levels of prospective teachers, the teachers of the future.
During the scale development process, data were collected from 545 pre-service teachers studying at the faculty of education at a state university. During the item creation process, a 54-item pre-test form was created. Exploratory Factor Analysis (nAFA= 300) revealed a three-factor structure consisting of 17 items, explaining 51.96% of the total variance. To determine the item validity of the items in the scale, item-total test correlations and t-test results for item discrimination were calculated, and it was determined that each item served the purpose of the scale and was valid. Cronbach's Alpha internal consistency coefficients (0.821, 0.859, and 0.605) and McDonald's Omega coefficients (0.814, 0.861, and 0.631) were found to be sufficient for the scale and its three factors. Confirmatory Factor Analysis (nDFA= 220) supported the model-data fit and confirmed the structure. Validity and reliability evidence for the Soil Literacy Scale for prospective teachers was found to be sufficient.
As a result, it was concluded that the scale is a valid and reliable scale that can be used to determine the soil literacy levels of prospective teachers and that it can increase their conscious awareness of soil knowledge and conservation while determining their soil literacy.

Anahtar Kelimeler

Soil literacy , Scale development , Prospective teacher

Etik Beyan

Ethics Committee Approval of the article given by Gazi University's 12.01.2024 date and E-77082166-604.01-850236 Document no.

Teşekkür

We would like to thank Res. Asst. Büşra GÖRKAŞ KAYABAŞI and Funda KURT KESKİN for their contributions during the implementation and analysis of the scale.

Toprak Okuryazarlığı Ölçeği: geçerlik ve Güvenirlik çalışması

https://izlik.org/JA79NM56BN

Öz

Toprak, önemli ama yenilenemeyen bir kaynaktır. Bu kaynak günümüzde erozyon, kirlenme, anız yakma, tuzlanma, çölleşme gibi sorunlar nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Oysa tüm canlılar ile ekosistemlerin varlığı ve geleceği, hava ve su kadar toprağa da bağlıdır. Bu nedenle temel düzeyde toprak okuryazarlığı canlıların ve ekosistemlerin geleceği açısından önemli ve gereklidir. Toprak okuryazarlığını artırmanın en etkili ve kolay yolu eğitimdir. Bu eğitimi bireylere kazandıracak ana meslek grubu ise öğretmenlerdir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, geleceğin öğretmenleri olan öğretmen adaylarının toprak okuryazarlık düzeylerini belirlemeye yönelik bir ölçek geliştirmektir.
Ölçek geliştirilirken, veriler, bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde öğrenim gören 545 öğretmen adayından toplanmıştır. Madde oluşturma sürecinde 54 maddelik ön deneme formu oluşturulmuştur. Açıklayıcı Faktör Analizi (nAFA= 300), toplam varyansın %51.96’sını açıklayan 17 maddeden oluşan üç faktörlü bir yapı ortaya koymuştur. Ölçekte yer alan maddelerin madde geçerliğini tespit etmek amacıyla madde-toplam test korelasyonları ve madde ayırt ediciliğine ilişkin t testi sonuçları hesaplanmış, her bir maddenin ölçeğin amacına hizmet ettiği ve geçerli olduğu görülmüştür. Ölçek ve üç faktörü için Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı (0,821, 0,859 ve 0,605) ve McDonalds Omega katsayısı (0,814, 0,861 ve 0,631) yeterli bulunmuştur. Doğrulayıcı Faktör Analizi (nDFA= 220) model-veri uyumunu desteklemiş ve ulaşılan yapıyı doğrulamıştır. Öğretmen adayları için Toprak Okuryazarlığı Ölçeğine ilişkin geçerlik güvenirlik kanıtları yeterli bulunmuştur.
Sonuç olarak ölçeğin; öğretmen adaylarının, toprak okuryazarlık düzeylerini belirlemek üzere kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu ve öğretmen adaylarının toprak okuryazarlıklarını belirlerken aynı zamanda toprak bilgisi ve koruma yönündeki bilinçli farkındalıklarını da artırabileceği kanaatine ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Toprak okuryazarlığı , Ölçek geliştirme , Öğretmen adayı

Etik Beyan

Makale için Gazi Üniversitesinin 12.01.2024 tarih ve E-77082166-604.01-850236 sayılı Etik Kurul Onay Belgesi bulunmaktadır.

Teşekkür

Ölçeğin uygulanması ve analizi sürecinde yaptığı katkılarında dolayı Arş. Gör. Büşra GÖRKAŞ KAYABAŞI, Funda KURT KESKİN’e teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Akgün, A. G. (2007). Küresel çevre sorunları. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(1), 43-54.
• Altınöz, N. (2010). Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeyleri [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Atalay, İ. (2002). Türkiye’nin ekolojik bölgeleri. Orman Bakanlığı Yayınları.
• Atalay, İ. (2006). Toprak oluşumu, sınıflandırılması ve coğrafyası. Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri.
• Aydemir, Y. & Alım, M. (2022). Coğrafya öğretmen adaylarının çevresel okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 1-25.
• Aydemir, Y. & Alım, M. (2025). Coğrafya öğretmen adaylarının çevre ve çevre korumaya yönelik görüşlerinin incelenmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 236-261.
• Aydınalp, C. (2000). Türkiye’nin toprak sorunları. Anadolu Journal of Aegean Agricultural Research Institute, 10(1), 135-143. https://dergipark.org.tr/en/pub/anadolu/issue/1780/21905
• Bolat, İ. & Çakıroğlu, K. (2022). İklim değişimi ile toprak organik maddesi ve toprak sağlığı arasındaki ilişkiler. In A. Bolat & V. Çavuş (Eds.), Ziraat & Orman, Su Ürünlerinde Araştırma ve Değerlendirmeler (ss. 159-184). Gece Kitaplığı.
• Caniklioğlu, A. G., Ültay, N. & Çilingir, S. K. (2025). Çevre ve iklim okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi ve karşılaştırılması: Okul öncesi ve sınıf eğitimi örneklemi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 116-129. https://doi.org/10.52826/mcbuefd.1620530
• Carpenter, S. (2018). Ten steps in scale development and reporting: A guide for researchers. Communication Methods and Measures, 12(1), 25-44.
• Comrey, A. L. (1988). Factor-analytic methods of scale development in personality and clinical psychology. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 56(5), 754-761.
• DeVellis, R. F. & Thorpe, C. T. (2003). Scale development: Theory and applications (2nd ed.). Sage Publications.
• Dikmenli, Y. & Gezer, E. (2022). Öğretmenlerin toprak kavramına ilişkin metaforik algılar. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 96-110. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amauefd/issue/68694/1001222
• Erpul, G. & Akgöz, R. (2025). Türkiye’de toprak sağlığı kavramının ülkesel politika ve stratejilere bütünleştirilmesi. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, 13(1), 81-95.
• Erkuş, A. (2024). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme I: Temel kavramlar ve işlemler. Pegem Akademi Yayınları.
• Floyd, F. J. & Widaman, K. F. (1995). Factor analysis in the development and refinement of clinical assessment instruments. Psychological Assessment, 7(3), 286-299.
• Gürlen, E. & Köseoğlu, P. (2019). Üniversite öğretmen adaylarının “toprak ve toprak kirliliği” kavramlarına ilişkin algılarının metafor ile analizi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 243-256.
• Güvendir, M. A. & Özkan, Y. Ö. (2022). Item removal strategies conducted in exploratory factor analysis: A comparative study. International Journal of Assessment Tools in Education, 9(1), 165-180.
• Gwandu, T., Mtambanengwe, F., Mapfumo, P., Mashavave, T. C., Chikowo, R. & Nezomba, H. (2014). Factors influencing access to integrated soil fertility management information and knowledge and its uptake among smallholder farmers in Zimbabwe. The Journal of Agricultural Education and Extension, 20(1), 79–93. https://doi.org/10.1080/1389224X.2012.757245
• Hayhoe, D. (2013). Surprising facts about soils, students and teachers! A survey of educational research and resources. In E. Lichtfouse (Ed.), Sustainable Agriculture Reviews: Volume 12 (pp. 1-40). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-5961-9_1
• Howard, M. C. (2018). Scale Pretesting. Practical Assessment, Research & Evaluation, 23(5), 1-14.
• Huynh, H. T., de Bruyn, L. A. L., Wilson, B. R., & Knox, O. G. (2020). Insights, implications and challenges of studying local soil knowledge for sustainable land use: A critical review. Soil Research, 58(3), 219-237.
• Johnson, K., Philip, D., & Engels, C. (2020). The ABC of soil literacy evidence from Ghana, South Africa and Zimbabwe. Durham University, Global Challenges Research Fund (GCRF).
• Johnson, K. L., Stone, W., Dominelli, L., Chivasa, S., Clarke, C. E., Gwandu, T., & Appleby, J. (2023). Boosting soil literacy in schools can help improve understanding of soil/human health linkages in Generation Z. Frontiers in Environmental Science, 10, 1028839. https://doi.org/10.3389/fenvs.2022.1028839
• Katikas, L., Krzywoszynska, A., Naciph Mora, K. & Roca Vallejo, R. (2024). Preliminary assessment of the knowledge gaps related to soil literacy. Soils for Europe, 1, e118883. https://doi.org/10.3897/soils4europe.e118883
• Kaiser, H. F. (1960). The application of electronic computers to factor analysis. Educational and Psychological Measurement, 20(1), 141-151.
• Kaiser, H. F. & Rice, J. (1974). Little jiffy, mark IV. Educational and Psychological Measurement, 34(1), 111-117.
• Kıyıcı, F. B., Yiğit, E. A., & Darçın, E. S. (2014). Doğa eğitimi ile öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeylerindeki değişimin ve görüşlerinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 17-27.
• Krzic, M., Wilson, J., Hazlett, P., & Diochon, A. (2019). Soil science education practices used in canadian postsecondary, K–12, and informal settings. Natural Sciences Education, 48(1), 1-6. https://doi.org/10.4195/nse2018.09.0022
• Lundström, C., Wärm, E. & Caggiano, M. (2025). Good examples of soil education for youth to increase soil literacy. FUNDECYT-PCTEX.
• Mater, B. (1995). Toprak, oluşumu, erozyonu ve korunması. Çantay Kitabevi.
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). Coğrafya dersi öğretim programı (9, 10, 11 ve 12. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=336
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024a). Coğrafya dersi öğretim programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1984
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024b). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1981
• Pino, V., McBratney, A., O'Brien, E., Singh, K., & Pozza, L. (2022). Citizen science & soil connectivity: where are we?. Soil Security, 9, 100073. https://doi.org/10.1016/j.soisec.2022.100073
• Şahin, S., Ünlü, E. & Ünlü, S. (2016). Öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Education Sciences, 11(2), 82-95.
• Telo da Gama, J. (2023). The role of soils in sustainability, climate change, and ecosystem services: Challenges and opportunities. Ecologies, 4(3), 552-567. https://doi.org/10.3390/ecologies4030036
• T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (t.y.). Türkiye’de erozyon. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025, https://cem.csb.gov.tr/turkiye-de-erozyon-i-103687
• Tüfekçi-Aslım, S., Tanrıkulu, İ., Dağ, Ö. F. & Ataş, L. O. (2024). 21. yüzyıl becerileri ışığında 2018 Coğrafya Dersi Öğretim Programı’nın incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(2), 1314-1348. https://doi.org/10.37217/tebd.1500718
• Uygun, K. & Karabulut, Ş. (2023). Çevre okuryazarlığı ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Journal of Innovative Research in Social Studies, 6(1), 1-18. https://doi.org/10.47503/jirss.1270306
• Vallejo, R. R., Krzywoszynska, A., Katikas, L., Mora, K. L., Husseini, M., Rodrigues, S. M., Logt, R., Johnson, K., Vrščaj, B., Ramezzano, C., Cernec, K. & Ballstaedt, A. (2025). Assessment of knowledge gaps related to soil literacy. Land, 14(7), 1372. https://doi.org/10.3390/land14071372
• Wadoux, A. M. C., & McBratney, A. B. (2023). Participatory approaches for soil research and management: A literature-based synthesis. Soil Security, 10, 100085. https://doi.org/10.1016/j.soisec.2023.100085 WWF-Türkiye. (2021). Türkiye’de tarım topraklarının dünü, bugünü ve geleceği. https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/toprakraporu.pdf
• Yazıcı, H. & Kaya, M. T. (2022). Toprak coğrafyası okuryazarlığı. In R. Sever (Ed.), Eğitimde coğrafya okuryazarlığı I. Pegem Akademi.
• Çevrimiçi Kaynaklar (Web Siteleri)
• Birleşmiş Milletler. (t.y.). Sürdürülebilir kalkınma amaçları: Amaç 15 - Karasal yaşam. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025, https://www.kureselamaclar.org/amaclar/karasal-yasam/
• Tarımca. (2025, 11 Şubat). Toprak sadece çiftçi için değil, 85 milyon insanımız ve geleceğimiz için en değerli varlığımızdır. Erişim tarihi: 11 Şubat 2025, https://tarimca.com.tr/toprak-sadece-ciftci-icin-degil-85-milyon-insanimiz-ve-gelecegimiz-icin-en-degerli-varligimizdir/