Research Article

TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI?

Volume: 17 October 20, 2026
TR EN

TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI?

Abstract

Bu çalışma, Tek Parti dönemi Cumhuriyet Halk Partisi’nde kuvvetler birliği ilkesinin düşünsel kaynaklarını, siyasal gerekçelerini ve kurumsal karşılıklarını tarihsel-belgesel bir perspektifle ele almaktadır. Modern anayasal düşüncede kuvvetler ayrılığı siyasal iktidarın sınırlandırılması, denge-denetim mekanizmalarının kurulması ve bireysel özgürlüklerin korunmasıyla ilişkilendirilirken, erken Cumhuriyet’te kuvvetler birliği egemenliğin bölünmezliği, milli iradenin tekliği ve Meclis merkezliliği üzerinden meşrulaştırılmıştır. Çalışmada Nutuk, TBMM zabıtları, CHP kurultay tutanakları, parti programları ve tüzükleri birincil kaynaklar olarak değerlendirilmekte; bu metinler kuvvetler birliği/ayrılığı, milli egemenlik, kurucu iktidar ve parti-devlet bütünleşmesi temaları etrafında okunmaktadır. Çalışma, kuvvetler birliği anlayışının savaş ve kuruluş koşullarıyla ilişkili olmakla birlikte, erken Cumhuriyet’in kurucu egemenlik tasavvuru, Rousseaucu genel irade anlayışı ve Osmanlı’dan devralınan merkeziyetçi siyasal mirasla birlikte kavranması gerektiğini ileri sürmektedir. Mustafa Kemal’in meclis merkezli egemenlik yorumu, CHP programları ve kurultay tartışmaları bu tercihin farklı düzeylerde kurumsallaştığına işaret etmektedir. Çalışma ayrıca 1939-1950 dönemini, kuvvetler birliği ilkesinin bütünüyle terk edildiği bir kopuş evresi yerine, değişen iç ve dış koşullar karşısında daha temkinli bir siyasal dile taşındığı bir ara dönem olarak değerlendirmektedir.

Keywords

Tek Parti Dönemi, Cumhuriyet Halk Partisi, Kuvvetler Ayrılığı, Kuvvetler Birliği, Egemenlik

References

  1. Ackerman, B. (2000). The new separation of powers. Harvard Law Review, 113(3), 633-729.
  2. Ahmad, F. (1977). The Turkish experiment in democracy, 1950-1975. Westview Press.
  3. Ahmad, F. (1982). The Young Turks: The Committee of Union and Progress in Turkish politics, 1908–1914. Clarendon Press.
  4. Akşin, S. (1976). Jön Türkler ve İttihat ve Terakki. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
  5. Arato, A. (2016). Post sovereign constitution making: Learning and legitimacy. Oxford University Press.
  6. Atatürk, M. K. (1989). Nutuk (Cilt 1). Türk Tarih Kurumu.
  7. Atatürk, M. K. (2015). Nutuk. Kaynak Yayınları.
  8. Aysal, N. (2017). Tek Parti Döneminde Cumhuriyet Halk Partisi Dördüncü Büyük Kurultayı (9-16 Mayıs 1935). History Studies, 9(1), 21-45.
  9. Bıyıklıoğlu, T. (1960). Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisinin hukuki statüsü ve ihtilalci karakteri. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  10. CHP Parti Programı (1935). Ulus Basımevi.
APA
Ergün, R., & Taylan, O. (2026). TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI? Journal of Academic Approaches, 17, 1-18. https://doi.org/10.54688/ayd.1859495
AMA
1.Ergün R, Taylan O. TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI? JAA. 2026;17:1-18. doi:10.54688/ayd.1859495
Chicago
Ergün, Ragıp, and Omer Taylan. 2026. “TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI?”. Journal of Academic Approaches 17 (October): 1-18. https://doi.org/10.54688/ayd.1859495.
EndNote
Ergün R, Taylan O (October 1, 2026) TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI? Journal of Academic Approaches 17 1–18.
IEEE
[1]R. Ergün and O. Taylan, “TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI?”, JAA, vol. 17, pp. 1–18, Oct. 2026, doi: 10.54688/ayd.1859495.
ISNAD
Ergün, Ragıp - Taylan, Omer. “TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI?”. Journal of Academic Approaches 17 (October 1, 2026): 1-18. https://doi.org/10.54688/ayd.1859495.
JAMA
1.Ergün R, Taylan O. TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI? JAA. 2026;17:1–18.
MLA
Ergün, Ragıp, and Omer Taylan. “TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI?”. Journal of Academic Approaches, vol. 17, Oct. 2026, pp. 1-18, doi:10.54688/ayd.1859495.
Vancouver
1.Ragıp Ergün, Omer Taylan. TEK PARTİ DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ’NDE KURUCU BİR İLKE: KUVVETLER BİRLİĞİ Mİ AYRILIĞI MI? JAA. 2026 Oct. 1;17:1-18. doi:10.54688/ayd.1859495