Review

Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk

Volume: 9 Number: 3 September 30, 2026
EN TR

Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk

Abstract

Su kaynaklarının sürdürülebilirliği ve suya güvenli erişim günümüzde küresel bir sorundur; çözümü için bireylerin su ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını bütünleştiren su okuryazarlığının geliştirilmesi gerekmektedir. Ancak mevcut su eğitimleri çoğunlukla bilişsel boyutta kalmakta, bilgiyi beceri ve davranışlarla destekleyen yenilikçi öğrenme yaklaşımlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Alanyazın, Tasarım Odaklı Düşünmenin (TOD) bilginin beceriye dönüşmesine katkı sağlayabildiğine, becerinin kalıcı davranışa dönüşmesinin ise öğrenmenin aile desteğiyle ev ortamına taşınmasına bağlı olabileceğine işaret etmektedir. Buna karşın bu üç alanın birlikte ele alındığı çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmada, ortaokul düzeyinde su okuryazarlığının kalıcı davranışa dönüşümünü TOD ve aile katılımıyla açıklayan bütüncül bir kavramsal model geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla WoS, Scopus ve ERIC veri tabanlarında PRISMA 2020 rehberliğinde yürütülen tarama sonucunda belirlenen 10 çalışma, tematik sentez yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Tematik sentez sonucunda dört tema belirlenmiş ve bu temalar kavramsal modelde bilgiden beceriye geçişi destekleyen TOD Motoru, beceriden davranışa geçişi destekleyen Aile Katılımı Dinamosu, bu geçişleri etkileyen psikososyal etkenleri kapsayan Moderatör Bağlam ve modelin uygulanabilirliğini etkileyen Kurumsal/Süreçsel Bağlam olarak yapılandırılmıştır. Önerilen model henüz ampirik olarak sınanmamış olup ortaokul düzeyinde yürütülecek uygulamalar için sınanabilir bir çerçeve sunmaktadır.

Keywords

References

  1. Alam, S., & Hamzah, R. A. (2025). The role of parental involvement in promoting education for sustainability in primary schools. Asian Education and Development Studies, 14(3), 563–578. https://doi.org/10.1108/AEDS-07-2024-0151
  2. Arifin, N. R., & Mahmud, S. N. D. (2021). A systematic literature review of design thinking application in STEM integration. Creative Education, 12(7), 1558–1571. https://doi.org/10.4236/ce.2021.127118
  3. Barış, Ç. C., Aksoy Kumru, F. B., Deringöl, Y., Acar Şeşen, B., Sayılır, A., & Bozyel, S. (2026). Engaging young children in water literacy: A study using the Mosaic approach. Early Childhood Education Journal, 54, 4759–4772. https://doi.org/10.1007/s10643-026-02178-9
  4. Boon, H. J. (2024). A comprehensive approach to water literacy in the context of climate change. Education Sciences, 14(6), 564. https://doi.org/10.3390/educsci14060564
  5. Brown, T. (2008). Design thinking. Harvard Business Review, 86(6), 84–92.
  6. Carroll, M., Goldman, S., Britos, L., Koh, J., Royalty, A., & Hornstein, M. (2010). Destination, imagination and the fires within: Design thinking in a middle school classroom. International Journal of Art & Design Education, 29(1), 37–52. https://doi.org/10.1111/j.1476-8070.2010.01632.x
  7. Castaño, C., Caballero, R., Noguera, J. C., Chen Austin, M., Bernal, B., Jaén-Ortega, A. A., & Ortega-Del-Rosario, M. D. L. A. (2025). Developing sustainability competencies through active learning strategies across school and university settings. Sustainability, 17(19), 8886. https://doi.org/10.3390/su17198886
  8. Covitt, B. A., Gunckel, K. L., & Anderson, C. W. (2009). Students' developing understanding of water in environmental systems. The Journal of Environmental Education, 40(3), 37–51. https://doi.org/10.3200/JOEE.40.3.37-51

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Science Education

Journal Section

Review

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

August 20, 2026

Acceptance Date

September 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 3

APA
Gülmez, E., & Çepni, S. (2026). Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. Fen Matematik Girişimcilik Ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 9(3). https://izlik.org/JA38XT99PH
AMA
1.Gülmez E, Çepni S. Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi. 2026;9(3). https://izlik.org/JA38XT99PH
Chicago
Gülmez, Emine, and Salih Çepni. 2026. “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”. Fen Matematik Girişimcilik Ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9 (3). https://izlik.org/JA38XT99PH.
EndNote
Gülmez E, Çepni S (September 1, 2026) Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9 3
IEEE
[1]E. Gülmez and S. Çepni, “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”, Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, vol. 9, no. 3, Sept. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA38XT99PH
ISNAD
Gülmez, Emine - Çepni, Salih. “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9/3 (September 1, 2026). https://izlik.org/JA38XT99PH.
JAMA
1.Gülmez E, Çepni S. Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi. 2026;9. Available at https://izlik.org/JA38XT99PH.
MLA
Gülmez, Emine, and Salih Çepni. “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”. Fen Matematik Girişimcilik Ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, vol. 9, no. 3, Sept. 2026, https://izlik.org/JA38XT99PH.
Vancouver
1.Emine Gülmez, Salih Çepni. Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi [Internet]. 2026 Sep. 1;9(3). Available from: https://izlik.org/JA38XT99PH