Derleme

Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk

Cilt: 9 Sayı: 3 30 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk

Öz

Su kaynaklarının sürdürülebilirliği ve suya güvenli erişim günümüzde küresel bir sorundur; çözümü için bireylerin su ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını bütünleştiren su okuryazarlığının geliştirilmesi gerekmektedir. Ancak mevcut su eğitimleri çoğunlukla bilişsel boyutta kalmakta, bilgiyi beceri ve davranışlarla destekleyen yenilikçi öğrenme yaklaşımlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Alanyazın, Tasarım Odaklı Düşünmenin (TOD) bilginin beceriye dönüşmesine katkı sağlayabildiğine, becerinin kalıcı davranışa dönüşmesinin ise öğrenmenin aile desteğiyle ev ortamına taşınmasına bağlı olabileceğine işaret etmektedir. Buna karşın bu üç alanın birlikte ele alındığı çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmada, ortaokul düzeyinde su okuryazarlığının kalıcı davranışa dönüşümünü TOD ve aile katılımıyla açıklayan bütüncül bir kavramsal model geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla WoS, Scopus ve ERIC veri tabanlarında PRISMA 2020 rehberliğinde yürütülen tarama sonucunda belirlenen 10 çalışma, tematik sentez yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Tematik sentez sonucunda dört tema belirlenmiş ve bu temalar kavramsal modelde bilgiden beceriye geçişi destekleyen TOD Motoru, beceriden davranışa geçişi destekleyen Aile Katılımı Dinamosu, bu geçişleri etkileyen psikososyal etkenleri kapsayan Moderatör Bağlam ve modelin uygulanabilirliğini etkileyen Kurumsal/Süreçsel Bağlam olarak yapılandırılmıştır. Önerilen model henüz ampirik olarak sınanmamış olup ortaokul düzeyinde yürütülecek uygulamalar için sınanabilir bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alam, S., & Hamzah, R. A. (2025). The role of parental involvement in promoting education for sustainability in primary schools. Asian Education and Development Studies, 14(3), 563–578. https://doi.org/10.1108/AEDS-07-2024-0151
  2. Arifin, N. R., & Mahmud, S. N. D. (2021). A systematic literature review of design thinking application in STEM integration. Creative Education, 12(7), 1558–1571. https://doi.org/10.4236/ce.2021.127118
  3. Barış, Ç. C., Aksoy Kumru, F. B., Deringöl, Y., Acar Şeşen, B., Sayılır, A., & Bozyel, S. (2026). Engaging young children in water literacy: A study using the Mosaic approach. Early Childhood Education Journal, 54, 4759–4772. https://doi.org/10.1007/s10643-026-02178-9
  4. Boon, H. J. (2024). A comprehensive approach to water literacy in the context of climate change. Education Sciences, 14(6), 564. https://doi.org/10.3390/educsci14060564
  5. Brown, T. (2008). Design thinking. Harvard Business Review, 86(6), 84–92.
  6. Carroll, M., Goldman, S., Britos, L., Koh, J., Royalty, A., & Hornstein, M. (2010). Destination, imagination and the fires within: Design thinking in a middle school classroom. International Journal of Art & Design Education, 29(1), 37–52. https://doi.org/10.1111/j.1476-8070.2010.01632.x
  7. Castaño, C., Caballero, R., Noguera, J. C., Chen Austin, M., Bernal, B., Jaén-Ortega, A. A., & Ortega-Del-Rosario, M. D. L. A. (2025). Developing sustainability competencies through active learning strategies across school and university settings. Sustainability, 17(19), 8886. https://doi.org/10.3390/su17198886
  8. Covitt, B. A., Gunckel, K. L., & Anderson, C. W. (2009). Students' developing understanding of water in environmental systems. The Journal of Environmental Education, 40(3), 37–51. https://doi.org/10.3200/JOEE.40.3.37-51

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

20 Ağustos 2026

Kabul Tarihi

30 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Gülmez, E., & Çepni, S. (2026). Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 9(3). https://izlik.org/JA38XT99PH
AMA
1.Gülmez E, Çepni S. Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. FMGT Eğitimi Dergisi. 2026;9(3). https://izlik.org/JA38XT99PH
Chicago
Gülmez, Emine, ve Salih Çepni. 2026. “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9 (3). https://izlik.org/JA38XT99PH.
EndNote
Gülmez E, Çepni S (01 Eylül 2026) Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9 3
IEEE
[1]E. Gülmez ve S. Çepni, “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”, FMGT Eğitimi Dergisi, c. 9, sy 3, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA38XT99PH
ISNAD
Gülmez, Emine - Çepni, Salih. “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9/3 (01 Eylül 2026). https://izlik.org/JA38XT99PH.
JAMA
1.Gülmez E, Çepni S. Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. FMGT Eğitimi Dergisi. 2026;9. Available at https://izlik.org/JA38XT99PH.
MLA
Gülmez, Emine, ve Salih Çepni. “Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk”. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, c. 9, sy 3, Eylül 2026, https://izlik.org/JA38XT99PH.
Vancouver
1.Emine Gülmez, Salih Çepni. Su Okuryazarlığının Kalıcı Su Davranışlarına Dönüşüm Sürecini Destekleyen Bütüncül Bir Kavramsal Model Arayışına Yolculuk. FMGT Eğitimi Dergisi [Internet]. 01 Eylül 2026;9(3). Erişim adresi: https://izlik.org/JA38XT99PH