Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi

Muhammet Doruk; Gül Mine Bayram Gün

doi:10.18009/jcer.1832206

EN TR

Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi

Abstract

Bu çalışmanın amacı 2024 yılındaki Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı değişiminin matematik ders kitaplarındaki ünite değerlendirme sorularına bilişsel etkisini incelemektir. Bu amaçla bir önceki öğretim programına göre hazırlanan son beşinci sınıf matematik ders kitabı ile güncel öğretim programına göre hazırlanan ilk beşinci sınıf matematik ders kitabının ünite değerlendirme soruları incelenmiştir. Sorular türü, ünitelere göre dağılımı, bilişsel istem düzeyi ve ölçme-değerlendirme yeterliği bakımından karşılaştırılmıştır. Çalışma bir nedensel karşılaştırma örneğidir. Çalışmanın nitel verileri betimsel analiz ile, nicel verileri ise betimsel ve kestirimsel istatistiki yöntemlerle analiz edilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, MEB 2024 kitabında daha üst düzey bilişsel istem gerektiren soruların mevcut olduğu ve soruların yeterlik düzeyinin daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır.

Keywords

Ders kitabı, bilişsel istem düzeyi, öğretim programı, matematik eğitimi

Ethical Statement

Etik Kurul Belgesi Etik Kurul Komisyon Adı: Hakkari Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu Etik Kurul Belge Tarihi ve Numara: 28.03.2025-107610

References

Albayrak, E., Esatoğlu, A., Altunkaynak, A., Yüksal Saray, B., Karasu, İ., Tunç, L., Kavurmacı, M., Bulat, M., … & Korkmaz, Y. N. (2024a). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu matematik 5. sınıf ders kitabı (1. kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Albayrak, E., Esatoğlu, A., Altunkaynak, A., Yüksal Saray, B., Karasu, İ., Tunç, L., Kavurmacı, M., Bulat, M., … & Korkmaz, Y. N. (2024b). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu matematik 5. sınıf ders kitabı (2. kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Altun, M. (2014). Ortaokullarda (5, 6, 7 ve 8. sınıflarda) matematik öğretimi (10. Baskı). Alfa Aktüel.
Altun, M., & Bozkurt, I. (2020). İstatistik ve istatistiksel yorumlama teknikleri (SPSS uygulamaları ile desteklenmiş). Alfa Aktüel.
Arslan, S., & Özpınar, İ. (2009). İlköğretim 6. sınıf matematik ders kitaplarının öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 12, 97-113.
Baş, M., & Ünal, N. S. (2025). 2018 Yılı ilkokul matematik dersi öğretim programı ile 2024 yılı ilkokul matematik dersi taslak öğretim programının karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Akademik Eğitim ve Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 1-23.
Bayar, M. (2025). İlkokul matematik ders kitabındaki değerlendirme sorularının solo sınıflandırmasına göre incelenmesi. Trakya Journal of Education, 15(4).
Bektaş, M., Kahraman, S., & Temel, Y. (2019). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu matematik ders kitabı 6. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Bingölbali, E., & Özdiner, M. (2022). İlkokul ve ortaokul matematik ders kitabı etkinliklerinin gerçek hayatla ilişkilendirme açısından incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 45-65.
Boston, M. D., & Smith, M. S. (2009). Transforming secondary mathematics teaching: Increasing the cognitive demands of instructional tasks used in teachers' classrooms. Journal for Research in Mathematics Education, 40(2), 119-156.

Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014) Bilimsel araştırma yöntemleri (18. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
Cırıtçı, H., Gönen, İ, Araç, D., Özarslan, M., Pekcan, N., & Şahin, M. (2019). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu 5. sınıf matematik ders kitabı. MEB Yayınları.
Çıkar, M., & Sönmez, M. T. (2024). Geometrik nicelikler temasının 2018, 2005 ve 2024 yılı ortaokul matematik dersi öğretim programlarına göre karşılaştırılması. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 153-171.
Ersay, H. S. (2024). Ortaokul 5. sınıf matematik ders kitabının öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Dane, A., Doğar, Ç., & Balkı, N. (2004). İlköğretim 7. sınıf matematik ders kitaplarının değerlendirmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 1-18.
Demirci, N., Güler Selek, H. K., & Arslan, Ç. (2026). Türkiye yüzyılı maarif modeli kapsamında hazırlanan beşinci sınıf matematik ders kitaplarındaki problemlerin matematik okuryazarlığı açısından incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 67, 517-550. https://doi.org/10.53444/deubefd.1823348
Deveci, Ö., & Aykaç, N. (2020). Türkiye Cumhuriyeti’nde uygulanan ilkokul matematik dersi öğretim programlarının incelenmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 1512–1532. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020..-547848 Dizman, T. H., Bozkurt, A., & Etyemez, E. (2023). Liselere giriş sınavı matematik soruları ile 8. sınıf matematik ders kitapları ünite değerlendirme sorularının bilişsel düzeylerinin karşılaştırılması. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 171-190.
Doyle, W. (1988). Work in mathematics classes: The context of students' thinking during instruction. Educational Psychologist, 23(2), 167-180.
Duman, T., & Çakmak, M. (2011). Ders kitabının nitelikleri. Küçükahmet (Ed.), Konu alanı ders kitabı inceleme kılavuzu (3. basım, s. 17–32). Nobel Yayın Dağıtım.
Hadar, L. L. (2017). Opportunities to learn: Mathematics textbooks and students’ achievements. Studies in Educational Evaluation, 55, 153-166.
Hadar, L. L., & Ruby, T. L. (2019). Cognitive opportunities in textbooks: The cases of grade four and eight textbooks in Israel. Mathematical Thinking and Learning, 21(1), 54-77.
Horzum, T., & Duran, A. A. (2024). An examination of the cognitive demand levels posed by problems in the middle grades mathematics textbooks. International Journal of Educational Spectrum, 6(2), 294-321.
Işık, C., & Kar, T. (2011). İlköğretim 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin sayı algılama ve rutin olmayan problem çözme becerilerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 57-72.
Kandemir, M. A., & Yıldız, Y. (2019). Ortaokul matematik ders kitaplarının incelenmesinde kullanılan kavramsal çerçeveler. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 13(2), 1273-1304.
Karadağ, M., Dülgeroğlu, İ., & Ünsal, Y. (2013). Ortaöğretim 9. sınıf fizik ders kitabının öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(3), 549-568.
Kerpiç, A., & Bozkurt, A. (2011). Etkinlik tasarım ve uygulama prensipleri çerçevesinde 7. sınıf matematik ders kitabı etkinliklerinin değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 303-318.
Keskin Oğan, A., & Öztürk, S. (2019). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu matematik 7 ders kitabı. MEB Yayınları.
Kılıç, A., & Seven, S. (2002). Konu alanı ders kitabı incelemesi (2. Baskı). Pegem A Yayıncılık.
Kıryak, Z., Ülger, T. K., Ülger, B. B., Bozkurt, I., & Çepni, S. (2024). 2018 ve 2024 ilk ve ortaokul fen bilimleri ve matematik dersleri öğretim programları öğrenme çıktılarının karşılaştırılması ve beceriler açısından incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(44), 3054-3089.
Kolaç, E. (2003). İlköğretim dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarının öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 105-137.
Korkmaz, B., Yiğit Meşe, D., & Arslan, H. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu 5. sınıf matematik ders kitabı. MEB Yayınları.
Kuzu, O., Toptaş, V., & Göçer, V. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli perspektifinde 2018 ve 2024 ilkokul matematik dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 114-140.
Lichtenfeld, S., Pekrun, R., Stupnisky, R. H., Reiss, K., & Murayama, K. (2012). Measuring students' emotions in the early years: The achievement emotions questionnaire-elementary school (AEQ-ES). Learning and Individual Differences, 22(2), 190-201.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2012). Millî eğitim bakanlığı ders kitapları ve eğitim araçları yönetmeliği. 12.02.2017 tarihinde http://ttkb.meb.gov.tr/ adresinden indirilmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2021). Millî eğitim bakanlığı ders kitapları ve eğitim araçları yönetmeliği. 13.04.2025 tarihinde https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39000&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden indirilmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. MEB.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli fen bilimleri dersi öğretim programı, (İlkokul ve Ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). TTKB.
Namlı, Ş., & Özçakır, B. (2024). Analysing the tasks in middle school mathematics textbooks according to the levels of cognitive demand. Türk Akademik Yayınlar Dergisi, 8(3), 477-502.
Özmantar, Z. K. (2019). Eğitim çalışmalarında sık kullanılan araştırma türleri. S. Turan (Ed.). Eğitimde araştırma yöntemleri içinde (s. 49-78). Nobel Akademi Yayıncılık.
Polat, S. (2021). Ortaokul matematik ders kitaplarındaki matematiksel görev türlerinin bilişsel istem düzeyleri açısından incelenmesi: Cebir öğrenme alanı [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Santos-Trigo, M., & Camacho-Machín, M. (2009). Towards the construction of a framework to deal with routine problems to foster mathematical inquiry. Primus, 19(3), 260-279.
Satmaz, I., & Yabanova, U. (2024). Analysis of Türkiye century maarif model secondary school mathematics curriculum according to SOLO taxonomy. International Journal of Curriculum and Instructional Studies, 14(2), 195-219.
Shield, M., & Dole, S. (2013). Assessing the potential of mathematics textbooks to promote deep learning. Educational Studies in Mathematics, 82, 183-199.
Smith, M. S., & Stein, M. K. (1998). Selecting and creating mathematical tasks: from research to practice. Mathematics Teaching in the Middle School, 3(5), 344-350.
Sönmez, B., Duman, M., & Özcan, H. (2025). Matematik 5. sınıf ders kitabı ölçme değerlendirme sorularının YBT'ye göre incelenmesi: TYMM temelli bir analiz. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(2), 110-130.
Stein, M. K., Remillard, J., & Smith, M. S. (2007). How curriculum influences student learning. In F. K. Lester (Ed.), Second handbook of research on mathematics teaching and learning (319–369). NCTM.
Stein, M. K., & Smith, M. S. (1998). Mathematical tasks as a framework for reflection: From research to practice. Mathematics Teaching in the Middle School, 3(4), 268-275.
Tosunoğlu, M., Arslan, M., & Karakuş, İ. (2001). Konu alanı ders kitabı inceleme. Anıttepe.
Turan, B. (2019). 6. Sınıf matematik ders kitabının öğretmen ve öğrenci görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi].
Ugan, F., & Ateş, M. (2023). Türkçe ders kitaplarının tema öğretimi açısından incelenmesi. International Journal of Languages' Education and Teaching, 11(2), 33-51.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Mathematics Education

Journal Section

Research Article

Authors

Muhammet Doruk
0000-0003-3085-1706
Türkiye

Gül Mine Bayram Gün ^*
0000-0003-3468-0756
Türkiye

Publication Date

June 1, 2026

Submission Date

November 28, 2025

Acceptance Date

May 17, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 14

DOI

https://doi.org/10.18009/jcer.1832206

IZ

https://izlik.org/JA55TP39KJ

APA

Doruk, M., & Bayram Gün, G. M. (2026). Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi. Journal of Computer and Education Research, 14. https://doi.org/10.18009/jcer.1832206

AMA

1.Doruk M, Bayram Gün GM. Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi. JCER. 2026;14. doi:10.18009/jcer.1832206

Chicago

Doruk, Muhammet, and Gül Mine Bayram Gün. 2026. “Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi”. Journal of Computer and Education Research 14 (June). https://doi.org/10.18009/jcer.1832206.

EndNote

Doruk M, Bayram Gün GM (June 1, 2026) Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi. Journal of Computer and Education Research 14

IEEE

[1]M. Doruk and G. M. Bayram Gün, “Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi”, JCER, vol. 14, June 2026, doi: 10.18009/jcer.1832206.

ISNAD

Doruk, Muhammet - Bayram Gün, Gül Mine. “Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi”. Journal of Computer and Education Research 14 (June 1, 2026). https://doi.org/10.18009/jcer.1832206.

JAMA

1.Doruk M, Bayram Gün GM. Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi. JCER. 2026;14. doi:10.18009/jcer.1832206.

MLA

Doruk, Muhammet, and Gül Mine Bayram Gün. “Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi”. Journal of Computer and Education Research, vol. 14, June 2026, doi:10.18009/jcer.1832206.

Vancouver

1.Muhammet Doruk, Gül Mine Bayram Gün. Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programındaki Değişimin Beşinci Sınıf Ders Kitaplarındaki Ünite Değerlendirme Sorularına Bilişsel Etkisi. JCER. 2026 Jun. 1;14. doi:10.18009/jcer.1832206