Kastamonu Kent Merkezinde Klasik Dönem Osmanlı Minare Mimarisinin 16. Yüzyıldaki Yansımaları

Öz

Minareler, Osmanlı cami mimarisinde hem estetik hem de işlevsel açıdan kritik bir role sahiptir. Bu bağlamda, araştırmada minarelerin yalnızca ezan ve ibadet işlevini destekleyen yapısal unsurlar olarak değil, aynı zamanda cami siluetini ve mekânsal algıyı güçlendiren dikey mimari elemanlar olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Minarelerin malzeme seçimi, gövde formları, şerefe konumları, pabuç ve kaide detayları ile süsleme öğeleri üzerinden yapılan değerlendirmeler, Osmanlı taşra mimarisinin yerel ve dönemsel üslup farklılıklarının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, Kastamonu il merkezinde 16. yüzyılda inşa edilmiş dört caminin minarelerini mimari ve tipolojik açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Nasrullah, Yakup Ağa, Ferhat Paşa ve Sinan Bey camilerine ait minareler; plan, kütle kuruluşu, yapı elemanları, malzeme ve süsleme özellikleri bakımından ele alınmıştır. İncelenen minarelerin tamamının kesme taş malzemeden inşa edildiği ve poligonal gövde tipine sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu ortak özellik doğrultusunda söz konusu örnekler, Osmanlı klasik dönem minare anlayışı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kastamonu’daki bu minareler Osmanlı klasik dönem mimarisinin taşradaki yansımalarını temsil etmekte; yerel malzeme kullanımı ve sınırlı süsleme anlayışıyla sade ancak dengeli bir mimari üslup ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, Anadolu’daki minare mimarisinin bölgesel çeşitliliğini ortaya koyması açısından önem taşımaktadır

Anahtar Kelimeler

• Minare
• Kastamonu
• Osmanlı Mimarisi

Reflections of Classical Ottoman Minaret Architecture in the 16th Century in the City Center of Kastamonu

Öz

Minarets play a critical role in Ottoman mosque architecture, both aesthetically and functionally. In this context, the study aims to examine minarets not only as structural elements supporting the call to prayer and worship, but also as vertical architectural elements that enhance the mosque’s silhouette and spatial perception. Evaluations based on the selection of materials, body forms, positions of the balconies, details of the base and plinth, and decorative elements contribute to understanding the local and period-specific stylistic differences in Ottoman provincial architecture.This study aims to examine the minarets of four mosques built in the 16th century in the central district of Kastamonu from architectural and typological perspectives. Within the scope of the research, the minarets of the Nasrullah, Yakupağa, Ferhat Pasha, and Sinan Bey mosques were analyzed in terms of their floor plans, massing, structural elements, materials, and decorative features. It was determined that all of the minarets examined were constructed of cut stone and feature a polygonal shaft. Based on this common characteristic, the examples in question were evaluated within the framework of the Ottoman classical period’s approach to minarets.These minarets in Kastamonu represent the provincial manifestations of Ottoman classical architecture; through the use of local materials and a restrained approach to ornamentation, they exhibit a simple yet balanced architectural style. In this regard, the study is significant for highlighting the regional diversity of minaret architecture in Anatolia.

Anahtar Kelimeler

• Minaret
• Kastamonu
• Ottoman Architecture

Kaynakça

1. Anonim. (1983). Kastamonu. Yurt Ansiklopedisi, 6. İstanbul.
2. Aslanapa, O., & Diez, E. (1955). Türk sanatı. İstanbul: İstanbul Edebiyat Fakültesi Yayınları.
3. Atak, E. (2016). Tokat yöresindeki ahşap minareli camiler. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 37, 240–277. https://izlik.org/JA44EZ69JM
4. Başkan, S. (1989). Başlangıcından XIV. yüzyıl sonuna kadar Anadolu Türk mimarlığında minareler. Kültür ve Sanat, 1(49), 72–78.
5. Bilici, K. (1991). Kastamonu’da Türk devri mimarisi ve şehir dokusunun gelişimi (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
6. Creswell, K. A. C. (1932). Early Muslim architecture (Vol. 1). Oxford: Clarendon Press.
7. Cerasi, M. (1988). Late-Ottoman architects and master builders. Muqarnas, 5, 87.
8. Çifci, F. (1995). Kastamonu camileri, türbeleri ve diğer tarihi eserler (s. 20–35). Ankara.

9. Develioğlu, F. (1996). Minare. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat (732. baskı). Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
10. Diez, E. (1960). Minare. In İslam Ansiklopedisi (Cilt 8, s. 323–329). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
11. Dolu, A. (2021). Bâbüssaâde Ağası Yakup Ağa ve Kastamonu’daki külliyesi. Vakıflar Dergisi, 56, 33–59. https://doi.org/10.16971/vakiflar.952218
12. Dündar, A. (1999). Osmanlı mimarisinde şehir mimarları. G. Eren (Ed.), Osmanlı içinde (Cilt 10, s. 228). Yeni Türkiye Yayınları. Eyice, S. (1963). İstanbul minareleri. In Türk sanatı tarihi araştırma ve incelemeleri I. İstanbul.
13. Grabar, O. (1998). İslam sanatının oluşumu. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
14. Gezikesfet. (t.y.). Sinanbey Camisi. https://gezikesfet.com/kastamonu/merkez/11555-sinanbey-cami
15. Gündüz, F. (2005). Minare. In TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt 30, s. 98–101). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
16. Kafalı, M. (1996). Anadolu’nun fethi ve Türkleşmesi. Erdem (Türklerde Hoşgörü Özel Sayısı-I, 8(22), 5–17.
17. Karakaya, E. (2006). Nasrullah Camisi ve külliyesi. In TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt 32, s. 424–425).
18. Kılıç, S. (2011). Anadolu Türk İslam minareleri ve diğer İslam ülkeleri minarelerinin genel karakteristikleri ve birbirleri ile etkileşimleri. In Dünya Evliya Çelebi yılında II. Uluslararası Ahmet Yesevi’den günümüze insanlığa yön veren Türk büyükleri sempozyumu bildirileri (s. 252–273).
19. Kuban, D. (1967). Kastamonu’nun tarihi yapısı ve bu yapının imar planında değerlendirilmesiyle ilgili rapor. İstanbul.
20. Kolektif. (1973). Cumhuriyet’in 50. yılında- Kastamonu 1973 İl Yıllığı. Ankara.
21. Kühnel, E. (1966). Islamic art and architecture. London & Ithaca, NY: Cornell University Press.
22. Kültür Envanteri. (t.y.). Yakup Ağa Camisi (Kastamonu). Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025, https://kulturenvanteri.com/yer/yakup-aga-Camisi-kastamonu/
23. Kültür Envanteri. (2025, 13 Ekim). Ferhat Paşa Camisi, Kastamonu. https://kulturenvanteri.com/yer/ferhat-pasa-Camisi-kastamonu/
24. Nefes, E. (1996). Minarenin cami mimarisine katılımı ve ilk minare örnekleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun.
25. Özkul, K. (2019). Sinan Bey Camisi. Türkiye Turizm Ansiklopedisi. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/sinan-bey-Camisi (Erişim: 25/03/2026)
26. Sourdel-Thomine, J. (1953). Deux minarets d’époque seldjoukide en Afghanistan. Syria, 30(1–2), 108–136.
27. Sönmez, Z. (1999). Osmanlı mimarisinin gelişiminde Hassa Mimarlar Ocağı’nın yeri, örgütlenme biçimi ve faaliyetleri. G. Eren (Ed.), Osmanlı içinde (Cilt 10, s. 184–188). Yeni Türkiye Yayınları.
28. Şahingöz, M. (1989). Millî Mücadele’de Kastamonu. In Türk tarihinde ve kültüründe Kastamonu- Tebliğler (19–21 Ekim 1988 Kastamonu) (s. 133–143). Ankara: Ayyıldız Matbaası.
29. Şenyurt, O. (2011). Osmanlı mimarlık örgütlenmesinde değişim ve dönüşüm. Doğu Kitabevi.
30. Turan, Ş. (1963). Osmanlı teşkilatında hassa mimarları. Tarih Araştırmaları Dergisi, 1(1), 159.
31. Uğraşkan, E. (2007). Kastamonu Ferhat Paşa ve Atabey Gazi camilerinin hazirelerindeki mezar taşları (Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, Türkiye).
32. Uysal, A. O. (1990). Anadolu Selçuklularından erken Osmanlı dönemine minare biçimindeki gelişmeler. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 33(1–2), 505–533.
33. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Nasrullah Kadı Camisi Planı [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
34. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Nasrullah Kadı Camisi minaresi [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
35. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Yakup Ağa Camisi planı [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
36. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Yakup Ağa Camisinin minaresi ( [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
37. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Ferhat Paşa Camisi planı [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
38. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Ferhat Paşa Camisinin minaresi [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
39. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Ferhat Paşa Camisinin kuzey cephesinin rölövesi [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
40. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Sinan Bey Camisi planı [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
41. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Sinan Bey Camisinin minaresi [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
42. Vakıflar Genel Müdürlüğü. (t.y.). Sinan Bey Camisinin güney cephesinin rölövesi [Arşiv çizimi]. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi
43. Yakupoğlu, C. (2016). Selçuklu Uç Beyliği: Çobanoğluları. In H. Şahin (Ed.), Anadolu Beylikleri El Kitabı (s. 389–407). Ankara.
44. Yakupoğlu, C. (2025). Osmanlı yönetim düzeni içinde Kastamonu sancak beyleri (1461–1520). In M. Tosun (Ed.), C. Okuyucu (Haz.), Kuruluşunun 725. Yılında Osmanlı Yönetim Sistemi (s. 185–238). İstanbul.
45. Yeni, Ö., & Çetin, Y. (2017). Kastamonu’da Moğol etkisinin Pervaneoğlu Ali (Yılanlı) Darüşşifası ve İmareti kitabesi üzerinden bir değerlendirmesi. In Uluslararası Malazgirt’ten Osmanlı’ya Selçuklu Sempozyumu (22–23 Mayıs 2014, Kastamonu) (s. 473–493).
46. Yerli, H. (2022). Antalya minarelerinin mimari açıdan değerlendirilmesi. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 5(8), 1151–1170. https://doi.org/10.26677/TR1010.2022.1050