The 1909 Press Law in the Egyptian Press During the British Administration: Implementation and Reactions

Öz

Egypt became acquainted with the press in the late eighteenth century, specifically in 1798, with the arrival of the French Expedition to Egypt. During this period, the commander of the expedition issued two newspapers. Although Egypt and the Egyptians did not directly benefit from these publications, their appearance marked Egypt as the first country in the Arab region to experience the press. In the nineteenth century, the Egyptian press witnessed a significant rise, followed by several stages of development, and became closely linked to political transformations and the general conditions of the country. The press contributed to all major political struggles, particularly in defending independence after Egypt came under British control. This article examines the restriction imposed on the press through the re-enactment of the Press Law as one of the measures adopted by the British administration, on the one hand, against the national movement, and on the other, against press criticism of its policies. The article discusses the circumstances that led the Egyptian government to reintroduce the law, the penalties it imposed on the national press, and the various reactions to its re-enactment, in addition to the responses of the members of the General Assembly.

Anahtar Kelimeler

• Press,
• national newspaper
• , press law
• Egypt

İngiliz İdaresi Döneminde Mısır Basınında 1909 Matbuat Kanunu: Uygulama ve Tepkiler

Öz

Mısır, basınla ilk kez XVIII. yüzyılın sonlarında, özellikle 1798 yılında Fransa’nın Mısır Seferi ile tanışmıştır. Seferin komutanı tarafından iki gazete yayımlanmış; her ne kadar bu gazetelerden Mısır ve Mısırlılar doğrudan fayda sağlayamamış olsa da, bu yayınların ortaya çıkmasıyla birlikte Mısır, Arap dünyasında basını tanıyan ilk ülke olmuştur. XIX. yüzyılda ise Mısır basını büyük bir yükseliş yaşamış, ardından çeşitli gelişim aşamalarından geçerek ülkenin siyasal dönüşümleri ve genel koşullarıyla yakından ilişki içinde olmuştur. Basın, özellikle Mısır’ın İngiliz egemenliği altına girmesinden sonra, bağımsızlığı savunmaya yönelik tüm siyasal mücadelelerde önemli bir rol üstlenmiştir. Bu makale, İngiliz idaresinin bir yandan ulusal harekete, diğer yandan ise basının kendi politikalarına yönelttiği eleştirilere karşı başvurduğu yöntemlerden biri olarak, Matbuat Kanunu’nun Mısır basını üzerinde yeniden yürürlüğe konulmasıyla ortaya çıkan basın özgürlüğü kısıtlamasını ele almaktadır. Çalışmada, Mısır hükümetini bu kanunu yeniden çıkarmaya sevk eden nedenler, kanunun ulusal basına uyguladığı yaptırımlar, söz konusu düzenlemeye yönelik farklı tepkiler ve ayrıca Genel Kurul üyelerinin bu kanunun yeniden yürürlüğe girmesine karşı tutumları incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• basın,
• ulusal gazeteler,
• matbuat kanunu
• Mısır

Kaynakça

1. Meclisü’l-Nüzzar ve’l-Vüzera. Iktirah Meclis Şura el-Kavanin bi-tanfiz Kanun el-Matbuat, Arşiv Kodu: 015909-0075, Mahfaza 7, Dosya 38, 30 Haziran 1904.
2. Meclisü’l-Nüzzar ve’l-Vüzera. Karar-ı Meclisü’l-Nüzzar bi-şan Kanun el-Matbuat, Arşiv Kodu: 000052-0075, Mahfaza 2, Dosya 11, 26 Kasım 1881 / 25 Mart 1909.
3. Meclisü’l-Nüzzar ve’l-Vüzera. Karar-ı Meclisü’l-Nüzzar bi-inzar Ceridetü’l-Liva, Arşiv Kodu: 000152-0075, Mahfaza 3, 17 Ağustos 1909 / 25 Ağustos 1909.
4. Meclisü’l-Nüzzar ve’l-Vüzera. Ba‘z telgrafat ihtijac ala Kanun el-Matbuat, Arşiv Kodu: 0075-000053, Mahfaza 2, 26 Mart 1909. Vesa’ik Abdin. Arşiv Kodu: 013199-0069, Mahfaza No. 612, 15 Mart 1909 – 11 Nisan 1909.
5. Vesa’ik Abdin. Arşiv Kodu: 013201-0069, Mahfaza No. 612, 27 Mart 1909 – 28 Mart 1909.
6. Vekayi‘ü’l-Mısriyye. ilgili sayılar.
7. FO. 407/174; Sir E. Goest to Sir Edward Grey, Annual Report on Egypt, No.28, March 27 1909.
8. FO. 407/174; Sir E. Goest to Sir Edward Grey, Annual Report on Egypt, No.28, March 27 1909.

9. FO. 407/174; Boutros Pusha to Sir E. Gorst, Inclosure 1 in No. 72, Le Caire, le 18 mai, 1909.
10. FO. 407/174; Note communicated to Sir E. Goschen by German Foreign Office, No. 77, Berlin, May 22, 1909.
11. FO. 407/174; Sir Edward Grey to Sir E. Goschen, No. 81, June 9, 1909.
12. FO. 407/174; Mr. Bryce to Sir Edward Grey, No. 84, June 11, 1909.
13. FO. 407/174; Mr. Bruce to Mr. Knor, No. 91, Washington, May 14, 1909.
14. FO. 407/174; Mr. Bruce to Mr. Knor, No. 91, Washington, May 14, 1909.
15. FO. 407/174; Aide-mémoire communicated to Mr. Bryce, No. 94, June 1909.
16. FO. 407/174; Mr.Graham to Sir Edward Grey, Conf, No. 98, August 23, 1909.
17. FO 407/174; Mr. Graham to Sir Edward Grey, Inc. in No. 123, August 8, 1909, Extract from the Lewa of June 28, 1909.
18. FO 407/174; Mr. Graham to Sir Edward Grey, Inc. in No. 94, August 8, 1909.
19. FO. 407/176; Mr.Graham to Sir Edward Grey, Conf, No.98, August.23, 1909.
20. FO.407/174; Mr.Graham to Sir Edward Grey, Conf, No.98, 23August 1909.
21. FO.407/174, Mr. Graham to Sir Edward Gray, Conf, No. 131, August. 23, 1909.
22. Abduh, I. (1945). Tetavvuru’s-Sahâfeti’l-Mısriyye ve Esaruhâ fi’n-Nahdateyni’l-Fikriyye ve’l-İctimâiyye. Mektebetü’l-Âdâb bi’l-Gamâmîz, Kahire.
23. Abdulaziz, A. H. (2005). Mevkıfü’l-Hükûmâti’l-Ecnebiyye min Bası ve Tatbîkı Kānûni’l-Matbûât alâ Reâyâhâ fî Mısr 1909. Dârü’l-Kütüb ve’l-Vesâiki’l-Kavmiyye, Kahire.
24. Abdülaziz, H. (2010). Suhufün Müsâdere fî Mısr hattâ 1952. El-Hey’etü’l-Âmme li-Şuûni’l-Matâbii’l-Emîriyye, Kahire.
25. Abdülrahman, A. (2020). Târîhu’s-Sahâfeti’l-Mısriyye: Dirâsetün Târîhiyyetün ve Muâsıratun. El-Arabî li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, Kahire.
26. Abu al-Ghar, M. (2023). El-Feylaku’l-Mısrî. Dârü’ş-Şurûk, Kahire.
27. Abu Ghazi, E. (2016). “El-Rakābe fî Mısr”. Fî Mahabbeti’l-Târîh, El-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmme li’l-Kitâb, Kahire.
28. Azmi, M. (2017). Mebâdiü’s-Sahâfeti’l-Âmme. Müessesetü Hindâvî, Kahire.
29. Aziz, S. (1968). El-Sahâfetü’l-Mısriyye ve Mevkıfuhâ mine’l-İhtilâli’l-İngilîzî. Dârü’l-Kâtibi’l-Arabî, Kahire.
30. Bedevi, C. (1994). Nazaratün fî Târîhi Mısr. Dârü’ş-Şurûk, Kahire.
31. Buzpınar, Ş. T. (2012), “Tevfik Paşa, Hidiv”, İslam Ansiklopedisi, TDV, C. 41, İstanbul.
32. Çetin, A. (2001). “İsmâil Paşa, Hidiv” İslam Ansiklopedisi, TDV, C.23, İstanbul.
33. El Rafi, A (1961). Muhammed Ferîd: Remzü’l-İhlâs ve’t-Tadhıye. Dârü’l-Maârif, Kahire.
34. Fazlallah, H. (t.y). El-Siyâsâtü’s-Sekāfiyye fî Mısr. AFTE li’n-Neşr.
35. Gali, Y. B. (2016). A Coptic Narrative in Egypt, Bloomsbury Publishing, London.
36. Güldeş, D. (1999). Urabî Paşa Hareketi ve İngilizlerin Mısır’ı İşgali (1881-1882), Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul,
37. Hamzah, A. (1952). Edebü’l-Makâleti’s-Sahafiyye fî Mısr. Matbaatü’l-Cerîdeti’l-Ticâriyye, Kahire.
38. Hilal, İ. A. (ts.). Tetavvuru’s-Sahâfeti’l-Mısriyye ve Âsâruhâ fî’n-Nahdateyni’l-Fikriyye ve’l-İctimâiyye, Kahire.
39. Husayni, M. (2014). Eşheru’l-İgtiyâlât fi’l-Âlem. Kunûz li’n-Neşr, Kahire.
40. John, T. (1976). The Egyptian Press: An Historical View of Its Importance in Political Movements. Utah, University of Utah.
41. Özçelik F.– Öztürk M. (2021), İngiltere’nin Mısır’ı İşgali ve ‘Taçsız Hükümdar’ Lord Cromer’in Mısır İdaresi (Eylül 1883—Mart 1907). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), Elazığ https://doi.org/10.18069/firatsbed.780842
42. Ramzi, M. (1993). El-Sahâfetü’l-Mısriyye ve Sevrâtü 1919. El-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmme li’l-Kitâb, Kahira.
43. Rizk, Y. L. (2009). Târîhu Mısr Beyne’l-Fikr ve’s-Siyâse. El-Meclisü’l-A‘lâ li’s-Sekāfe, Kahire.
44. Rizk, Y. (2009). “Mısr tahte’l-Heymeneti’l-Biritâniyye 1882–1918”. El-Merci‘ fî Târîhi Mısri’l-Hadîs ve’l-Muâsır, El-Meclisü’l-A‘lâ li’s-Sekāfe, Kahira.
45. Rizk, Y. L. (2009). Âsâru Kānûni’l-Matbûât fi’l-Harekesi’l-Vateniyyeti’l-Mısriyye kable’l-Harbi’l-Âlemiyyeti’l-Ûlâ (1909–1912). El-Meclisü’l-A‘lâ li’s-Sekāfe.
46. Rothstein, T. (1936). Târîhu’l-Mes’eleti’l-Mısriyye 1875–1910. (Çev. Abdel-Hamid Al-Abbadi & Muhammad Badran), Matbaatü Lecneti’t-Te’lîf ve’t-Tercüme ve’n-Neşr.
47. Salim, L. M. (2000). El-Nizâmü’l-Kadâîü’l-Mısriyyü’l-Hadîs 1875–1914. El-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmme li’l-Kitâb, Kahire.
48. Sıddık, R. A. (2006). El-Sahâfetü’l-Mısriyye fi’l-Karni’t-Tâsi‘ Aşar. Mektebetü’ş-Şurûki’d-Devliyye, Kahire.
49. Şefik, A. (1998). Müzekkirâtî fî Nısfı Karn. El-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmme li’l-Kitâb, Kahire.
50. Teguc, A, A, S. (2011). El-Kıssatü’l-Kasîre fî Mecelleti’l-Hilâl (1892–1980). Dâr Cülîs el-Zamân,, Ürdün.
51. Tyler, J. (1976). The Egyptian Press: An Historical View of Its Importance in Political Movements, University of Utah.
52. Ebu Nazzara Gazetesi; Sayı 1, Yıl 5, Cuma, 4 Şubat 1882, Paris
53. El-Adl Gazetesi; Sayı 29, 2 Nisan 1909.
54. El-Ahbar Gazetesi; Sayı 70, 2 Nisan 1909.
55. El-Balag Gazetesi; Sayı 26, Yıl. 1, 28 Aralık 1911.
56. El-Hilal Gazetesi; Birinci Kısım, Birinci Yıl, Eylül 1892.
57. El-Hilal Gazetesi; Bölüm 1, Yıl 4, Eylül 1895.
58. El-Hilal Gazetesi; Hurriyyat El-Matbuat va-l-Sahafa El-Misriyya, Sayı.17, yıl.8, 15 Haziran 1900.
59. El-Hilal Gazetesi; Tarih El-Nahda El-Sahafiyya fī El-Lugha El-Arabiyya, cilt 8, yıl 18, 1 Mayıs 1910.
60. El-Ittihad El-Misriy Gazetesi; Sayı 2931, 19 Aralık 1909.
61. El-Jarida Gazetesi; Sayı 648, 28 Nisan 1909.
62. El-Muayyad Gazetesi; Sayı 5723, 24 Mart 1909.
63. El-Muayyad Gazetesi; Sayı 5739, 14 Nisan 1909.
64. El-Mukattam Gazetesi; Sayı 1178, Yıl 5, Salı, 24 Ocak 1893.
65. El-Mumtaz Gazetesi; Sayı 336, 4 Şubat 1910.
66. El-Şaab Gazetesi; Sayı 26, Yıl.2, 29 Mart 1910.
67. El-Şaab Gazetesi; Sayı 23, Yıl 2, Cuma, 25 Mart 1910.
68. El-Şaab Gazetesi; Sayı 23, Yıl 2, Cuma, 25 Mart 1910.
69. El-Şaab gazetesi; Sayı 24, Yıl.2, 27 Mart 1910.
70. El-Şaab gazetesi; Sayı 28, yıl.2, 30 Mart 1910.
71. Jaridat El-Jinān; Sayı 2621, Cilt 22, 15 Kasım 1882.
72. Vadi El Nil Gazetesi; Sayı 292, 10 Nisan 1909.
73. Vadi El-Nil Gazetesi; Sayı 266, 11 Mart 1909.
74. Vadi El-Nil Gazetesi; Sayı 277, 24 Mart 1909.
75. Vadi El-Nil Gazetesi; Sayı 443, 4 Ekim 1909.