Enuma Eliš Ekseninde Müzikal Kozmoloji ve Akustik Ontoloji: Babil Yaratılış Düşüncesinde Ses, İsimlendirme ve Sayısal Düzen

Öz

Bu çalışma, Babil Yaratılış Destanı Enuma Eliš'i (yaklaşık MÖ 2. binyıl), müzikal kozmoloji ve akustik ontoloji araştırmaları açısından birincil ve arkaik bir kaynak olarak ele almaktadır. Müzikal kozmolojinin entelektüel kökenlerini yalnızca Pythagorasçı, Platoncu ve Yeni Platoncu geleneklere bağlamak şeklinde tezahür eden yerleşik akademik eğilim, Mezopotamya kozmogonisinde saklı felsefi derinliğin bugüne değin sistemli biçimde incelenmesinin önünde önemli bir engel oluşturmuştur. Hermeneutik metin çözümlemesini, arkeomüzikolojiyi ve spekülatif müzik teorisini bütünleştiren disiplinlerarası bir yöntemle yürütülen bu çalışma, destanda birbiriyle bağlantılı dört temel ekseni ele almaktadır: farklılaşmamış bir akustik potansiyel zemini olarak primordiyal sessizlik; kaotik frekans ve kinetik varoluşun ontolojik kategorileri olan rigmu ve hubūru; kaostan harmoniayı tesis eden düzenleyici akustik mekanizmalar olarak büyü ve isimlendirme (šuma zakāru); ve müzikal oranları kodlayan tonal bir mimari olarak altmışlık (sexagesimal) ilahi sayısal matris. Kilmer (1971), McClain (1994) ve Westbrook (2001)'un temel araştırmalarından hareketle gerçekleştirilen çözümleme, Babil panteonunun Pythagoras'tan en az bin yıl önce formüle edilmiş tutarlı bir akustik-kozmolojik düşünce sistemini bünyesinde barındırdığını ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca Ešarra–Esagil mimari simetrisinin makrokozmos ve mikrokozmosun yapısal bir aynalaması olan bir speculum teolojisi işlevi gördüğünü tespit etmekte; söz konusu akustik geleneğin Vedik kozmoloji, Boethius'un Musica Mundana'sı ve Yeni Platoncu sudûr nazariyesi üzerinden Osmanlı mûsikî nazariyatına aktarım sürecini izlemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Enuma Eliš
• müzikal kozmoloji
• akustik ontoloji
• Babil müzik teorisi
• müzikoloji

Musical Cosmology and Acoustic Ontology in Enuma Eliš: Sound, Naming, and Numerical Order in Babylonian Creation Thought

Öz

This study investigates the Babylonian Creation Epic, Enuma Eliš (c. second millennium BCE), as a primary archaic source of musical cosmology and acoustic ontology. The prevailing academic tendency to confine the intellectual origins of musical cosmology to Pythagorean, Platonic, and Neo-Platonic traditions has long obscured the philosophical depth embedded in Mesopotamian cosmogonic literature. Employing an interdisciplinary methodology that integrates hermeneutic textual analysis, archaeomusicology, and speculative music theory, this study examines four interconnected axes within the epic: primordial silence as an undifferentiated acoustic ground state; rigmu and hubūru as ontological categories of chaotic frequency and kinetic existence; incantation and utterance (šuma zakaru) as regulative acoustic mechanisms that establish harmonia from chaos; and the sexagesimal divine numerical matrix as a tonal architecture encoding musical ratios. Drawing upon the foundational research of Kilmer (1971), McClain (1994), and Westbrook (2001), the analysis demonstrates that Babylon's pantheon encodes a coherent system of acoustic-cosmological thought predating Pythagoras by at least a millennium. The study further establishes that the Ešarra–Esagil architectural symmetry operates as a speculum theology—a structural mirroring of macrocosm and microcosm—and traces the transmission of this acoustic tradition through Vedic cosmology, Boethian Musica Mundana, and Neo-Platonic emanation theory into Ottoman music theory.

Anahtar Kelimeler

• Enuma Eliš
• musical cosmology
• acoustic ontology
• Babylonian music theory
• musicology.

Kaynakça

1. Adalı S. F. ve Görgü A. (2016). Babil Yaratılış Destanı – Enuma Eliş. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
2. Amann, P. J. (1967) The Musical Theory and Philosophy of Robert Fludd, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, S. 30, 198-227.
3. Beck, G. L. (1993). Sonic theology: Hinduism and sacred sound. University of South Carolina Press.
4. Dönmez, B. M. (2022). Anadolu'nun kadim uygarlıklarından süzülen müziksel anlamı çözümlemede arkeo-müzikolojinin önemi. Tykhe, 7(13), 193–205.
5. Dumbrill, R. J. (2005). The archaeomusicology of the ancient Near East. Trafford Publishing.
6. Esen, H, C. (2022a) Kürelerin Müziği’nden Yedi Bilge’ye: Tanburî Küçük Artin’de Müzikal Kozmoloji Düşüncesi. idil, 94, s. 935–948. doi: 10.7816/idil-11-94-09.
7. Esen, H. C. (2022b). Yeni Platonculuğun Osmanlı Mûsıkî Nazariyatı Modelleri Üzerindeki Etkileri. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
8. Foster, B. R. (2005). Before the Muses: An anthology of Akkadian literature (3rd ed.). CDL Press.

9. Franklin, John. (2006). Lyre Gods of the Bronze Age Musical Koine. Journal of Ancient Near Eastern Religions. 6. 39-70. 10.1163/156921206780602636.
10. Gelb, Ignace J., Reiner, E., Landsberger, B., & Oppenheim, A. Leo (Eds.). (1999). Assyrian dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago. (Vol. 14, R). The Oriental Institute.
11. Godwin, J. (Ed.). (1986). Music, mysticism and magic: A sourcebook. Routledge & Kegan Paul.
12. Godwin, J. (1993). The harmony of the spheres: A sourcebook of the Pythagorean tradition in music. Inner Traditions International.
13. Gurney, O. R. (1994). Babylonian music again. Iraq, 56, 101–106. https://doi.org/10.2307/4200384
14. Heidel, A. (1972). The Babylonian genesis: The story of creation (2nd ed.). The University of Chicago Press.
15. Hickmann, E. (2003). Musikarchäologie: Forschungsgrundlagen und Ziele. Die Musikforschung, 56(2), 121–123. https://www.jstor.org/stable/41124157
16. Kayser, H. (1970). Akróasis: Die Lehre von der Harmonik der Welt. Schwabe Verlag.
17. Kilmer, A. D. (1971). The discovery of an ancient Mesopotamian theory of music. Proceedings of the American Philosophical Society, 115(2), 131–149.
18. Lambert, W. G. (2013). Babylonian creation myths. Eisenbrauns.
19. Levenson, J. D. (1988). Sinai and Zion: An entry into the Jewish Bible. Harper&Row Publishers.
20. McClain, E. G. (1994). Musical theory and ancient cosmology. The World and I, 9(2), 371–391.
21. Olsen, D. A. (2007). The complementarity and interdisciplinarity of archaeomusicology: An introduction to the field and this volume. The World of Music, 49(2), 9–26. https://about.jstor.org/terms
22. Ricoeur, P. (1976). Interpretation theory: Discourse and the surplus of meaning. Texas Christian University Press.
23. Ricoeur, P. (1981). Hermeneutics and the human sciences (Ed. J. B. Thompson). Cambridge University Press.
24. Sachs, C. (1943). The rise of music in the ancient world, East and West. W. W. Norton & Company.
25. Schafer, R. M. (1994). The soundscape: Our sonic environment and the tuning of the world. Destiny Books.
26. Van Leeuwen, R. C. (1997). Cosmos, temple, house: Building and wisdom in ancient Mesopotamia and Israel. In R. J. Clifford (Ed.), Wisdom literature in Mesopotamia and Israel (s. 399–421). Society of Biblical Literature.
27. Westbrook, A. P. (2001). The divine vina and the world monochord: Musical cosmology from the Rg Veda to Robert Fludd [Doctoral dissertation]. University of Maryland.