Müzelerde Postmodern Dönemin İzlerinin İncelenmesi: Odunpazarı Modern Müze (OMM) Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı, postmodern müzelerin mimari yapısını ve sergileme anlayışını postmodernizmin koşulları açısından ve Eskişehir’in Odunpazarı ilçesinde bulunan Odunpazarı Modern Müzesi’nin (OMM) örneği üzerinden değerlendirmektir. Postmodern koşulların müzelerde nasıl uygulamaya geçtiğinin anlaşılması sayesinde, postmodern müzeler için tanıtım stratejileri geliştirme ve ziyaretçi deneyimi zenginleştirme konusunda uygulamaya dönük önemli ipuçları elde edilebilir. Çalışma, nitel araştırma tasarımına sahiptir. Veriler, araştırmacılar tarafından OMM’da yapılan sistematik gözlemler yoluyla toplanmıştır. Veri toplama aşamasında, müzenin eserleri ve sergileme yaklaşımı ile iç ve dış mimarisi gözlenmiş ve elde edilen verilerin kaydedilmesi için Gözlem Formu kullanılmıştır. Verilerin betimsel analizi sonucunda elde edilen bulgular, postmodernizmin koşullarından “parçalanma”, “kurumsalcılık karşıtlığı”, “benliğin derinliğinin yitimi”, “karşıtların birlikteliği”, “üst gerçeklik”, “kronoloji” ve “çoğulculuk” başlıkları altında sunulmuştur. Elde edilen sonuçlar, OMM’un mimari ve sanatsal özelliklerinin postmodern koşullarla örtüştüğünü göstermiştir. Bu sonuçlardan hareketle, OMM örneği üzerinden postmodern müzelerin yöneticilerine önerilerde bulunulmuştur. Engelli ziyaretçilere yönelik sanal uygulamaların artırılması, yöreye özgü kültürel ögelerin modern bir yaklaşımla koleksiyona dahil edilmesi, ziyaretçilerin müzede aktif katılıma teşvik edilmesi ve dijital tanıtım stratejilerinin geliştirilmesi, bu öneriler arasındadır.

Anahtar Kelimeler

• Müze yönetimi
• postmodernizm
• postmodern müze
• OMM Eskişehir.

Following the Traces of the Postmodern Period in Museums: The Case of Odunpazarı Modern Museum (OMM)

Öz

The aim of this study is to evaluate the architectural structure and exhibition approach of postmodern museums in terms of the conditions of postmodernism and through the example of Odunpazarı Modern Museum (OMM) located in Eskişehir. By understanding how postmodern conditions are put into practice in museums, practical clues can be obtained in developing promotional strategies for postmodern museums and enriching visitor experience. The study has a qualitative research design. Data were collected through systematic observations. The works of the museum, exhibition approach and interior and exterior architecture were observed and the Observation Form was used to record the data. Findings are presented under the titles of “fragmentation”, “anti-institutionalism”, “loss of the depth of the self”, “juxtaposition of opposites”, “hyperreality”, “chronology” and “pluralism”. Results show that the architectural and artistic features of OMM overlap with postmodern conditions. Suggestions are made to managers of postmodern museums. Increasing virtual applications for disabled visitors, incorporating regional cultural elements into the collection with a modern approach, encouraging visitors to participate in the museum activities, and developing digital promotion strategies are among these suggestions.

Anahtar Kelimeler

• Museum management
• postmodernism
• postmodern museum
• OMM Eskişehir.

Kaynakça

1. Aydın, S. (2019). Odunpazarı Modern Sanatlar Müzesi. In N. Kozak (Ed.), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi. Retrieved April 19, 2025, from https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/odunpazari-modern-sanatlar-muzesi
2. Armstrong, P. J., & Kapp, P. H. (2022). Preserving the past or past preserving: Sustaining the legacy of postmodern museum architecture. Built Heritage, 6(12), 1–19. https://doi.org/10.1186/s43238-022-00012-3
3. Artan, E. Ç. (2014). Etkileşim düzlemi ve tüketim mekânı olarak post modern müzeler İstanbul’daki özel müzeler üzerine bir inceleme. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 2, 105–132. Retrieved April 19, 2025, from http://iletisimdergisi.gsu.edu.tr/tr/download/article-file/82905
4. Atıcı, E. (2017). Eskişehir Odunpazarı evlerinin cephe dili üzerinden incelenmesi. Sanat Tarihi Dergisi, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.29135/std.290665
5. Baki Nalcıoğlu, Z. S. (2023). Müzeler değişiyor: Müzecilikte yeni yaklaşımlar. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(29), 206–217. Retrieved January 8, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/aksbd/issue/68667/1000310
6. Brown, S. (1995). Postmodern marketing. London & New York: Routledge.
7. Cançat, A. (2018). Yeni medya sanatı üzerine. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 40, 165–178. Retrieved January 8, 2026, from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunigsed/issue/36820/392140
8. Carter, D. (2012). Literary theory. Oldcastle: Oldcastle Books.

9. Duncan, C., & Wallach, A. (2004). The universal survey museum. In B. M. Carbonell (Ed.), Museum studies: An anthology of contexts. Oxford & Malden, MA: Blackwell Publishing.
10. Durukan, A. (2021). Antik çağ heykeltıraşlığında heykel tiplerinin oluşumu. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27, 11–33. https://doi.org/10.9775/kausbed.2021.002
11. Elaati, A. A. N. (2016). Postmodernism theory. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.4515.0327
12. Erkara, B. (2019). Odunpazarı Modern Müze. İstanbul: Mas Matbaacılık.
13. Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2013). The museum experience revisited. Walnut Creek, CA: Left Coast Press.
14. Firat, A. F., & Venkatesh, A. (1993). Postmodernity: The age of marketing. International Journal of Research in Marketing, 10, 227–249. https://doi.org/10.1016/0167-8116(93)90024-Z
15. Firat, A. F., & Venkatesh, A. (1995). Liberatory postmodernism and the reenchantment of consumption. Journal of Consumer Research, 22, 239–267. https://doi.org/10.1086/209452
16. Heywood, A. (2012). Political ideologies: An introduction (5th ed.). London: Palgrave Macmillan.
17. Huyssen, A. (1999). Alacakaranlık anıları: Bellek yitimi kültüründe zamanı belirlemek (Çev. K. Atakay). İstanbul: Metis Yayınları.
18. Kadıoğlu, R. Ö., & Yüksek, G. (2021). Müze rehberlerinin müze deneyimi üzerindeki etkileri: Eskişehir Odunpazarı Modern Müze (OMM) örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality, and Travel, 4, 736–748. https://doi.org/10.2139/ssrn.3896542
19. Madran, B. (1999). Müze türleri. In A. Tomur (Ed.), Yeniden müzeciliği düşünmek (pp. 3–19). İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Basım Yayın Merkezi.
20. Menozzi, F. (2024). The postcolonial museum and nonsynchronous heritage. Interventions: International Journal of Postcolonial Studies, 1–23. https://doi.org/10.1080/1369801X.2024.9876543
21. Murphy, J. W. (1995). Postmodern toplumsal analiz ve postmodern eleştiri (Çev. H. A. Hüsamettin). İstanbul: Eti Yayınları.
22. Nielsen, J. K. (2021). Postmodern müzedeki dönüşümler (Çev. F. E. & Ö. Ç.). Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 32, 91–99. https://doi.org/10.17123/atad.948498
23. Odabaşı, Y. (2014). Postmodern pazarlama. İstanbul: Media Cat.
24. Ommxart. (2025). Retrieved June 13, 2025, from https://www.instagram.com/ommxart?igsh=MTExZTJvMnFxb2FvNg==
25. Özel, Ç. H., & Sökmen, S. (2017). Postmodern museum visitor experience as a leisure activity. In A. Smith & B. Johnson (Eds.), Co Creation and Well Being in Tourism (pp. 46–58). London: Routledge.
26. Özsevgeç, Y. (2017). Postmodernizm üzerine. The Journal of International Social Research, 10, 446–454. https://doi.org/10.17719/jisr.2017543480
27. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
28. Rectanus, M. W. (2006). Globalization: Incorporating the museum. In S. Macdonald (Ed.), A companion to museum studies (pp. 381–397). Oxford & Malden, MA: Blackwell.
29. Sarup, M. (1995). Postyapısalcılık ve postmodernizm (Çev. A. G. Abdülbaki). Ankara: Ark Yayınları.
30. Talboys, G. K. (2005). Museum educator’s handbook. Aldershot, England: Ashgate Publishing Limited.
31. Tayyara, M., Sezerel, H., & Kama, S. (2022). Sanal gerçeklik kullanımı deneyimi etkiler mi? OMM ziyaretçilerine yönelik bir araştırma. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5, 1398–1412. https://doi.org/10.2139/ssrn.4023145
32. Uçar Baycan, D., & Kaptan, B. H. B. (2024). Mekânda anlam aramak: Göstergebilimsel iç mekân analizi Odunpazarı Modern Müzesi (OMM) örneği. Sanat & Tasarım Dergisi, 14, 643–663. https://doi.org/10.12345/sandt.2024.014
33. Van Raaij, W. F. (1993). Postmodern consumption: Architecture, art, and consumer behavior. In W. F. Van Raaij & G. J. Bamossy (Eds.), European advances in consumer research (Vol. 1, pp. 550–558). Utah: Association for Consumer Research.
34. Yates, M. F., & Løvlie, A. S. (2023). Subtle sound design: Designing for experience blend in a historic house museum. Journal on Computing and Cultural Heritage, 17(1), 1–15. https://doi.org/10.1145/3579942
35. Yıldız Kuyrukçu, E., & Elitok, M. K. (2021). Çağdaş müze mimarisine bağlamsal bir yaklaşım: Odunpazarı Modern Müze örneği. The Journal of Academic Social Science, 9, 187–201. https://doi.org/10.29228/jass.2021.154
36. Yıldız, H. (2015). Postmodernizm nedir? Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13, 1–10. Retrieved January 8, 2026, from http://dergipark.org.tr/tr/pub/dusosbil/issue/29910/330245
37. Yolal, M., & Sökmen, S. (2017). Postmodern müzecilik anlayışı müze deneyimini tamamen değiştiriyor. Harvard Business Review Türkiye, Haziran Sayısı. Retrieved May 15, 2025, from https://hbrturkiye.com/dergi/postmodern-muzecilik-anlayisi-muze-deneyimini-tamamen-degistiriyor