Military And Political Events İn The Period Of Sultan Ghiyāth Al-Dīn Kaykhusraw İi And Emir Ṣāʿid Al-Dīn Köpek İn The Sultanate Of Rum

Öz

This study examines the military and political developments in the Sultanate of Rum during the reign of Sultan Ghiyāth al-Dīn Kaykhusraw II and Emir Ṣāʿid al-Dīn Köpek. The research focuses on the Sultan’s accession to the throne, the internal struggles among the Seljuk elite, and the decisive role played by Köpek in shaping the political landscape through intrigue, eliminations, and military campaigns. The analysis highlights the weakening of institutional stability due to Köpek’s influence, the crisis with the Khwarazmians, and the subsequent executions of prominent emirs. The eventual assassination of Köpek and the Sultan’s attempts to restore authority are discussed within the broader context of Byzantine and Mongol relations. By situating these events within historiographical perspectives, the study sheds light on one of the most turbulent phases of the Seljuk state. Based on this framework, the article will analyze the military conflicts, political intrigues, and historiographical interpretations of this period.

Anahtar Kelimeler

• Sultanate of Rum
• Ghiyāth al-Dīn Kaykhusraw II
• Emir Ṣāʿid al-Dīn Köpek
• Military and Political Events
• Dynastic Struggles and Intrigues

II. Gıyâseddin Keyhüsrev ve Emir Sâdeddin Köpek Devri Türkiye Selçuklu Devleti’nde Yaşanan Askerî ve Siyasî Olaylar

Öz

Bu çalışma, Türkiye Selçuklu Devleti’nin II. Gıyâseddin Keyhüsrev ve Emir Sâdeddin Köpek döneminde yaşanan askerî ve siyasî gelişmeleri incelemektedir. Selçukluların Anadolu’ya yerleşme süreci ve Malazgirt Zaferi sonrasında kurulan Türkiye Selçuklu Devleti’nin güçlenmesi, Bizans ve Moğol ilişkileri bağlamında değerlendirilmiştir. II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in tahta çıkışı, iç siyasetteki çekişmeler, emirlerin tasfiyesi ve Sâdeddin Köpek’in entrikaları ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Köpek’in devlet adamları üzerindeki nüfuzu, Harzemlilerle yaşanan krizler, emirlerin öldürülmesi ve kale fetihleri, dönemin iç istikrarını zedeleyen başlıca olaylar olarak öne çıkmaktadır. Nihayetinde Köpek’in öldürülmesiyle birlikte Sultan II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in gücünü toparlama çabaları ve Gürcü Hatun evliliği gibi siyasî hamleler değerlendirilmiştir. Bu makalede, söz konusu dönemin askerî mücadeleleri, siyasî entrikaları ve tarih yazımındaki yansımaları analiz edilerek, Selçuklu tarihindeki kritik bir kırılma noktasına ışık tutulmaktadır. Bu çalışmada, II. Gıyâseddin Keyhüsrev dönemi askerî ve siyasî olayları kaynaklar üzerinden incelenecek, emirlerin tasfiyesi ve Köpek’in rolü historiografik bir çerçevede tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Selçuklu Devleti
• II. Gıyâseddin Keyhüsrev
• Emir Sâdeddin Köpek
• Askerî Ve Siyasî Olaylar
• Taht Mücadeleleri Ve Entrikalar

Kaynakça

1. Abu’l-Farac. (1999). Abu’l-Farac Tarihi I–II (Ö. R. Doğrul, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
2. Ahmed Bin Mahmud. (2011). Selçukname (E. Merçil, Çev.). Bilge Kültür Sanat.
3. Akkuş, M., & Solmaz, S. (2024). II. Gıyâseddin Keyhusrev ve Türkiye Selçuklu Devlet Nizamının Bozulması. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 8(2), 447-468.
4. Aksarayi, K. M. (2023). Müsameretü’l-Ahbar (M. Öztürk, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
5. Anonim. (2014). Tarih-İ Al-i Selçuk (Anonim Selçukname) (H. İ. Gök & F. Coşguner, Çev.). Atıf Yayınları.
6. Ayan, E. (2018). Moğolların Ortadoğu’daki İlk Noyanı Cormagun. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 179-196.
7. Bayram, M. (2003). Türkiye Selçukları Üzerine Araştırmalar. Kömen Yayınları.
8. Burgu, Y. S. (2011). Anadolu Selçukluları Alâeddin Keykubad ve Zamanı. Selenge Yayınları.

9. Bingöl, G. (2025). The Road To The Seljuk Throne Alâeddin Keykubad’s Youth And Political Journey. Bengi Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2025 (2), 267-285. https://doi.org/10.58646/bengi.1647808
10. Bingöl, G., & Çopur, H. (2025). Alâeddin Keykubad’ın Abbâsî Halifeleri İle İlişkileri: Siyasî , Askerî Ve Manevi Bağlar. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 10(1), 17-26
11. Cahen, C. (2014). Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler (E. Üyepazarcı, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları
12. Cahen, C. (2024). Türkiye’nin Doğuşu Anadolu Selçuklu Devleti 11.-14. Yüzyıl (N. Epçeli, Çev.). Yeditepe Yayınevi.
13. Demir, M. (2021). II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in Doğu Politikasında Bir Dönüm Noktası: Meyyafarikin (Silvan) Kuşatması. Bozan (Ed.), Sultanlar Şehri Silvan Tarih-Toplum (S. 401). Sonçağ Akademi.
14. Demir, M. (2022). II. Gıyâseddin Keyhüsrev Dönemi Türkiye Selçuklu Devleti Tarihi (1237-1246) (Doktora Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
15. Demir, M. Ş. (2017). Rumlaşan Selçuklular Sahte Ricatı Unuttu: Kösedağ Savaşı (3 Temmuz 1243). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 4(12), 229-246.
16. Demir, M. (2015). Selçuklular Tarihi. Değişim.
17. Ersan, M. (2010). Türkiye Selçuklu Devletinin Dağılışı.Birleşik Yayınevi.
18. Genceli Kiragos. (2018). Moğol İstilası 1220-1265 (Mahmut Kemal Bey, F. Hacısalihoğlu, & İ. Aslan, Çev.). Post.
19. Gezen, N. (2019). Türkiye Selçuklu Devleti’nde Saltanat Naiplerinin İktidar Üzerine Etkileri. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (Özel Sayı), 282-297.
20. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025). Türkiye Selçuklu Devleti’nde Türkmen Ahmed İsyanı: Sosyo-Politik Sebepler, İsyanın Gelişimi ve Devlet Yapısına Etkileri. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 501-510. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1792343
21. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025a). Karadeniz’de Türkiye Selçuklu Devleti İle Trabzon Rum İmparatorluğu Arasındaki Hâkimiyet Mücadelesi Ve Sonuçları. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, (42), 152-172. https://doi.org/10.20875/makusobed.1784048
22. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025b). Türkiye Selçuklu Devleti’nin Siyasî Yapısında Çobanoğulları Beyliği: Siyasî Ve Sosyo-Kültürel Dinamikler. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, (27), 99-116. https://doi.org/10.55483/cekmece.1737260 Hacıgökmen, M. A. (2018). Türkiye Selçuklu Devlet Adamları. Çizgi Kitabevi.
23. İbn Bibi. (1996). El-Evâmirü’l-Alâiyye Fi’l-Umûri’l-Alâiyye (Selçukname) I-II (M. Öztürk, Çev.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
24. Kafesoğlu, İ. (2014). Selçuklular ve Selçuklu Tarihi Üzerine Araştırmalar. Ötüken.
25. Karadağ, E. (2019). XIII. Ve XIV. Yüzyıllarda Moğolların Anadolu’ya Etkileri (Yüksek Lisans Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas.
26. Kaymaz, N. (2014) Anadolu Selçuklu Sultanlarından II. Gıyâsü’d-Din Keyhüsrev ve Devri. Türk Tarih Kurumu.
27. Köymen, M. A. (2016). Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi III.Cilt Alparslan Ve Zamanı (C. 3). Türk Tarih Kurumu.
28. Köymen, M. A. (1988). Selçuklu Hükümdarı Büyük Alâeddin Keykubad ve Anadolu Savunması. Belleten, 52(205), 1539-1546
29. Köymen, M. A. (1989). Selçuklu Devri Türk Tarihi (7. bs). Türk Tarih Kurumu.
30. Köymen, M. A. (1993). Süleyman Şah ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin Kuruluşu. Belleten, 57(218), 71-80.
31. Köymen, M. A. (2020). Büyük Alâeddin Keykubad ve Zamanı (S. Koca & S. Tarifçi, Ed.). Kronik.
32. Kütük, A. (2018). Kösedağ Savaşı’nın Kaybedilmesinde II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in Kişiliği Ve Uygulamalarının Rolü. Kaya (Ed.), 1234 Türk’ün Anadolu Tarihinde Bir Dönüm Noktası: Kösedağ Savaşı Ve Anadolu’nun Moğollar Tarafından İşgali (S. 308). Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
33. Koca, S. (2010). Sultan I. Alâeddîn Keykubâd’dan Sonra Türkiye Selçuklu Devleti İdaresinde Ortaya Çıkan Otorite Zâfiyeti Ve Emîr Sadeddîn Köpek’in Selçuklu Saltanatını Ele Geçirme Teşebbüsü. Gazi Türkiyat, 1(7), 65-97.
34. Mehmed Neşri. (2014). Kitâb-ı Cihannüma Neşrî Tarihi (F. R. Unat & M. A. Köymen, Ed.; C. 1). Türk Tarih Kurumu.
35. Merçil, E. (2013). Müslüman-Türk Devletleri Tarihi (8. Baskı). Bilge Kültür Sanat.
36. Merçil, E. (2009). III. Anadolu Selçukluları (1075-1308). In Selçuklular (C. 36, S. 382). Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.
37. Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah. Câmiu’d-Düvel: Selçuklular Tarihi II. Ed. A. Öngül. C. 2. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2017.
38. Niğdeli Kadı Ahmed. (2015). Niğdeli Kadı Ahmed’in El-Veledü’ş-Şefîk Ve’l-Hâfidü’l-Halîk’ı (Anadolu Selçuklularına Dair Bir Kaynak) (A. Ertuğrul, Çev.). Türk Tarih Kurumu
39. Ortaylı, İ. (2022). Türklerin Tarihi Orta Asya’nın Bozkırlarından Avrupa’nın Kapılarına. Kronik.
40. Öztuna, Y. (1964). Türkiye Tarihi Selçuklular ve Anadolu Beylikleri (C. 2). Hayat Yayınları.
41. Özcan, A. T. (2023). Türkiye’nin Doğuşu Anadolu’da Türk Egemenliğinin İlk Evresi ve Türkiye Adının Ortaya Çıkışı. Ötüken.
42. Özgüdenli, O. G. (2020). Moğollar. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 30, ss. 225-229). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
43. Özgüdenli, O. G. (2017). Selçuklular Cilt I - Büyük Selçuklu Devleti Tarihi. İsam Yayınları.
44. Palaz Yıldırım, S. (2017). II. Gıyâseddin Keyhüsrev Dönemi Mimari Eserleri (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
45. Peacock, A. C. S. (2023). Moğol Anadolu’sunda İslam, Edebiyat ve Toplum (R. Akman, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
46. Roux, J. P. (2020). Moğol İmparatorluğu Tarihi (A. Kazancıgil, Çev.). Dergâh Yayınları.
47. Sevim, A. (2020). Anadolu’nun Fethi Selçuklular Dönemi (5. Baskı). Türk Tarih Kurumu.
48. Sevim, A. (2002). Keyhusrev II. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 25, S. 348-349).
49. Simon De Saint-Quentin. (2006). Bir Keşiş’in Anılarında Tatarlar ve Anadolu 1245–1248 (E. Özbayoğlu, Çev.). Doğu Akdeniz Kültür ve Turizm Araştırmaları Vakfı Yayınları.
50. Sümer, F. (2002). Kösedağ Savaşı. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 26, ss. 272-273).TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
51. Sümer, F. (2022). Anadolu’da Moğollar. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
52. Şükrullah Efendi. (2010). Behcetü’t Tevarih Tarihin Aydınlığında (H. Almaz, Çev.). Mostar.
53. Spuler, B. (2011). İran Moğolları (C. Köprülü, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
54. Şen, Z. (2021). Türkiye Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhusrev’in Karakter İncelemesi. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, (14), 255-284.
55. Şen, M. E., & Bingöl, G. (2022). Anadolu’da Moğol Tahakkümüne Karşı Aykırı Bir Ses: Beylerbeyi Hatiroğlu Şerafeddin. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 5(2), 381-396. https://doi.org/10.48120/oad.1171449
56. Taşçı, K., & Bahar, B. B. (2024). Moğollar/İlhanlılar Döneminde Erzincan’da İktisadî Vaziyet. Müverrih Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 1(2), 1-41.
57. Turan, O. (2009). Selçuklular Tarihi Ve Türk-İslam Medeniyeti (8. Baskı). Ötüken Neşriyat.
58. Turan, O.(2010) Selçuklular Zamanında Türkiye. Ötüken Neşriyat, 2010.
59. Turan, O. (2012). Selçuklular ve İslâmiyet (6. bs). Ötüken.
60. Turan, O. (2014). Selçuklu Tarihi Araştırmaları. Türk Tarih Kurumu
61. Usta, A. (2019). Selçuklu Sultanlar (1. Baskı). Yeditepe Yayınevi.
62. Uzunçarşılı, İ. H. (2019). Osmanlı Tarihi Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Hakkında Bir Mukaddime ile Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan İstanbul’un Fethine Kadar (C. 1). Türk Tarih Kurumu.
63. Yazıcızâde A. (2017). Tevârîh-i Âl-i Selçuk (Oğuznâme-Selçuklu Tarihi), (Bakır A. Haz.). İstanbul: Çamlıca Yayınları.
64. Yıldırım, M. (1998). II. Gıyâseddin Keyhüsrev Devri (Yüksek Lisans Tezi). Niğde Üniversitesi, Niğde.