Ekranın Gölgesinde Büyümek: Okul Öncesi Çocuklarda Ekran Maruziyetinin Etkileri

Öz

Teknolojinin hayatımıza entegre olmasıyla birlikte son yıllarda dijital ekran kullanımında artış söz konusudur. Yetişkin bireylerin vazgeçilmezi olan teknolojik cihazlar, çocukların ilgisini büyük oranda kendine çekmektedir. İlgi ve meraklarını gidermek isteyen çocuklarda, ekran kullanımıyla beraber birçok alanda kolaylaştırıcı bir unsur olarak görülmesine karşın yanlış ve aşırı kullanımı olumsuz sonuçları da beraberinde getirmektedir. Bu durumda çocuklar, ekrana bağımlı hale gelebilmektedir. Erken gelişim döneminde olan okul öncesi çocuklarda ekrana maruz kalma durumunun özellikle fiziksel, bilişsel ve psikososyal alanlarda gelişim geriliğine sebep olduğu görülmektedir. Bu bağlamda teknolojik cihazların aşırı ve yanlış kullanımını önlemede ebeveynlerin bilinçlendirilmesi, erken müdahale olanaklarının geliştirilmesi ve teknoloji kullanımının sınırlandırılması, toplumda çözülmesi gereken bir sorun olan ekran maruziyetine yönelik farkındalıkların artmasında önemli olacaktır. Bu derleme, kavramsal boyutuyla ele alınan ekran maruziyetinin okul öncesi çocukların fiziksel, bilişsel ve psikososyal gelişimlerine olan etkisini ve ekran maruziyetine karşı alınabilecek önlemleri literatür çerçevesinde incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• çocuk
• bağımlılık
• okul öncesi dönem
• ekran maruziyeti
• teknoloji

Growing Up in the Shadow of the Screen: Effects of Screen Exposure on Preschool Children

Öz

With the integration of technology into daily life, digital screen use has significantly increased in recent years. Technological devices, which have become indispensable for adults, greatly attract children's attention. While screen use can serve as a facilitating tool in various areas for children trying to satisfy their curiosity and interests, inappropriate and excessive use can also lead to negative consequences. In such cases, children may develop dependence on screens. In preschool children, who are in a critical early developmental period, screen exposure has been shown to contribute to developmental delays, particularly in physical, cognitive, and psychosocial domains. In this context, educating and raising awareness among parents to prevent excessive and inappropriate use of technological devices, developing early intervention opportunities, and establishing limits on children's technology use will play a key role in increasing societal awareness regarding screen exposure — a significant public health concern that needs to be addressed. This review conceptually examines the effects of screen exposure on the physical, cognitive, and psychosocial development of preschool children and discusses preventive measures, within the framework of the existing literature.

Anahtar Kelimeler

• child
• dependence
• preschool period
• screen exposure
• technology

Kaynakça

1. Uyar M, Yücel M, Altınay SB. Attitudes and behaviors of families about the effect of screen exposure on children. Turkish Journal of Child and Adolescent Mental Health. 2024;31(1):48-54.
2. Elkin N, Soydan AM. Halk sağlığı perspektifinden çocuklarda teknoloji bağımlılığı ve ekran maruziyeti. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2024;33(4):307-15.
3. Veraksa N, Veraksa A, Gavrilova M, Bukhalenkova D, Oshchepkova E, Chursina A. Short-and long-term effects of passive and active screen time on young children’s phonological memory. Frontiers in Education. 2021;6:600687.
4. Konca AS. Digital technology usage of young children: Screen time and families. Early Childhood Education Journal. 2022;50(7):1097-108.
5. Thompson DA, Tschann JM. Factors contributing to background television exposure in low-income Mexican–American preschoolers. Maternal and child health journal. 2016;20(9):1835-41.
6. Özgür UE, Kulemen E, Boyuneğmez İ, Abdurahman M, Ulusoy D, Şahin E. Çocuklarda ekran kullanımına bağlı gelişen davranış bozuklukları ve işitsel dikkat bozukluğu. Aydın Sağlık Dergisi. 2024;10(2):169-88.
7. Çakioğlu Ş, Ekici KBK. Okul öncesi dönem çocuklarının ekran maruziyetleri ile ebeveynlerinin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2024;(62):3542-62.
8. Toledo-Vargas M, Chong KH, Maddren CI, Howard SJ, Wakefield B, Okely AD. Parental technology use in a child’s presence and health and development in the early years: a systematic review and meta-analysis. JAMA pediatrics. 2025;179(7):730-7.

9. Kadan G, Aral N. Okul öncesi dönem çocuklarinin medya kullanim düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Multidisciplinary Studies and Innovative Technologies. 2018;2(2):51-5.
10. Gökel Ö. Teknoloji bağımlılığının çeşitli yaş gruplarındaki çocuklara etkileri hakkındaki ebeveyn görüşleri. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi. 2020;2(1):41-7.
11. Gökçe A, Arslan İ, Öz SÜ, Mete U, Taşçı D, Yengil Taci D. Yedi yaş altı çocuklarda mobil ekran maruziyeti. Medical Journal of Ankara Training & Research Hospital. 2021;54(2):188-93.
12. Çalapkulu Ç, Alp F. Dijital ebeveynler ile çocukların sosyal medya kullanımı üzerindeki mahremiyet ilişkisi Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2020;8(2):132-44.
13. Muppalla SK, Vuppalapati S, Pulliahgaru AR, Sreenivasulu H, kumar Muppalla S. Effects of excessive screen time on child development: an updated review and strategies for management. Cureus. 2023;15(6):e40608.
14. Celep G, Evsile S. Çocukların ekran alışkanlığı, etkileri ve güvenlik önerileri. Archives Medical Review Journal. 2025;34(1):1-12.
15. Amudhan S, Prakasha H, Mahapatra P, Burma AD, Mishra V, Sharma MK, et al. Technology addiction among school-going adolescents in India: epidemiological analysis from a cluster survey for strengthening adolescent health programs at district level. Journal of Public Health. 2022;44(2):286-95.
16. Guo Y-f, Liao M-q, Cai W-l, Yu X-x, Li S-n, Ke X-y, et al. Physical activity, screen exposure and sleep among students during the pandemic of COVID-19. Scientific reports. 2021;11(1):8529.
17. Acuner D, Şekerci N, Aksoy B, Parkın G, Yıldız E, Kalemoğlu A, et al. 7-12 yaş arası çocukların pandemi döneminde sosyal yaşantıları ve arkadaşlık ilişkileri ile ilgili görüşleri. Pearson Journal. 2022;7(17):1-14.
18. Ertemel AV, Aydın G. Dijital ekonomide teknoloji bağımlılığı ve çözüm önerileri. Addicta: The Turkish Journal on Addictions. 2018;5(4):665-90.
19. Kırlıoğlu M, Kayaalp A, Arslan S. Güncel bir sorun olarak çocuklarda ekran bağımlılığı ve ebeveyn tutumları. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi. 2023;7(2):118-31.
20. Muslu M, Gökçay GF. Teknoloji bağımlısı çocuklarda obeziteye neden olan risk faktörleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019;8(2):72-9.
21. Akca A, Ayaz Alkaya S. Erken çocukluk döneminde ekran maruziyetinin etkileri. Uluslararası. 2019;23:49-55.
22. Topçu S. Çocuk ve sanal ortam. Kocatepe Tıp Dergisi. 2018;19(1):27-33.
23. Pickard H, Chu P, Essex C, Goddard EJ, Baulcombe K, Carter B, et al. Toddler screen use before bed and its effect on sleep and attention: a randomized clinical trial. JAMA pediatrics. 2024;178(12):1270-9.
24. Keskindemirci G. Dil gelişimi gecikmiş olan çocuklarda ekran maruziyeti: Ön çalışma sonuçları. İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi. 2020;82(4):29-30.
25. Nobre JNP, Santos JN, Santos LR, Guedes SdC, Pereira L, Costa JM, et al. Determining factors in children’s screen time in early childhood. Ciencia & saude coletiva. 2021;26(3):1127-36.
26. Brushe ME, Haag DG, Melhuish EC, Reilly S, Gregory T. Screen time and parent-child talk when children are aged 12 to 36 months. JAMA pediatrics. 2024;178(4):369-75.
27. Asqarova S, Zengin TT. Ekran maruziyeti bulunan çocuklarda ergoterapinin duyusal etkileri. Pearson Journal. 2022;7(19):140-5.
28. Üstündağ A. Çocukların sosyal medya, akıllı telefon ve oyun bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Bağımlılık Dergisi. 2022;23(3):316-26.
29. Webb SJ, Howard W, Garrison M, Corrigan S, Quinata S, Taylor L, et al. Mobile media content exposure and toddlers’ responses to attention prompts and behavioral requests. JAMA Network Open. 2024;7(7):e2418492.
30. Mallawaarachchi S, Burley J, Mavilidi M, Howard SJ, Straker L, Kervin L, et al. Early childhood screen use contexts and cognitive and psychosocial outcomes: A systematic review and meta-analysis. JAMA pediatrics. 2024;178(10):1017-26.
31. Lissak G. Adverse physiological and psychological effects of screen time on children and adolescents: Literature review and case study. Environmental research. 2018;164:149-57.
32. Takahashi I, Obara T, Ishikuro M, Murakami K, Ueno F, Noda A, et al. Screen time at age 1 year and communication and problem-solving developmental delay at 2 and 4 years. JAMA pediatrics. 2023;177(10):1039-46.
33. Ozuslu-Unal S, Hakli S, Bayazit K. Okul öncesi çocukların ekran maruziyetinin sosyal ve duygusal gelişimleri açısından incelenmesi. International Journal of Scientific and Technological Research. 2021;7(8):44-51.
34. Ponti M. Screen time and preschool children: Promoting health and development in a digital world. Paediatrics & child health. 2023;28(3):184-92.
35. Saltuk MC, Erciyes C. Okul öncesi çocuklarda teknoloji kullanımına ilişkin ebeveyn tutumlarına dair bir çalışma. Yeni Medya Elektronik Dergisi. 2020;4(2):106-20.
36. Gürarslan Baş N, Karatay G. Effects of technology usage on the addictive behaviors of secondary school students. Perspectives in Psychiatric Care. 2020;56(4):871-7.
37. World Health Organization (WHO). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. 2019 Available at: https://www.who.int/publications/i/item/9789241550536. Accessed on June 18, 2025.
38. American Academy of Pediatrics (APA). Caring for your baby and young child: Birth to age 5. 2024. Available at: https://www.healthychildren.org/English/Pages/default.aspx. Accessed on June 20, 2025.
39. American Academy of Pediatrics (APA). American Academy of Pediatrics announces new recommendations for children’s media use. 2025. Available at: https://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/americanacademy-of-pediatrics-announcesnew-recommendationsfor-childrens-mediause.aspx. Accessed on January 11, 2026.
40. Canadian Paediatric Society (CPS). Screen use and young children. 2025. Available at: https://caringforkids.cps.ca/handouts/behavior-and-development/screen-time-and-young-children. Accessed on January 11, 2026.
41. Günüç S, Atli S. Parents’ views on the impact of technology on 18 to 24-month old infants. Addicta: The Turkish Journal on Addictions. 2018;5(2):205-26.
42. Manap A, Durmuş E. Development of Digital Parental Awareness Scale. Inonu University Journal of the Faculty of Education (INUJFE). 2020;21(2).
43. Kaya ÇS. Çocuklarda teknoloji bağımlılığı. In: Hüseyin Batman, Cumhur Güngör, Hamdi Korkman, editors. Dezavantajlı Çocuklar: Tespitler ve Müdahale Önerileri. İstanbul: Efe Akademi Yayınları; 2023.s.103-22.
44. Kimball HG, Fernandez F, Moskowitz KA, Kang M, Alexander LM, Conway KP, et al. Parent-perceived benefits and harms associated with internet use by adolescent offspring. JAMA network open. 2023;6(10):e2339851.