COVID-19 DÖNEMİNDE KUŞAKLARIN YAŞAM TARZI FARKLILIKLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Farklı dönemlerde doğmuş ve farklı koşullarda yaşamış olan insanlar, kuşak kavramıyla tanımlanmakta ve doğdukları zaman aralığı temelinde sınıflandırılmaktadır. Her bir kuşağın doğdukları zaman aralığındaki gelişmeler, çevresel gelişmelerde meydana gelen değişimleri farklı algılamasına ve bu değişimlere yönelik tepkilerinin farklı olmasına neden olur. Bu çalışmada, Covid-19 döneminde kuşakların yaşam tarzı farklılıkları incelenmektedir. Covid-19 döneminde kuşakların yaşam tarzı üzerine yapılan çalışmaların sınırlı olması ve holistik perspektifle kuşakların yaşam tarzlarını inceleyen bir çalışmanın olmaması bu çalışmanın yapılmasının itici gücünü oluşturmuştur. Veriler, kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak Adana İli Ceyhan İlçesi’nde yaşayan farklı yıllarda doğmuş kuşaklardan (bebek patlama, X, Y, Z) toplanmıştır. Mayıs 2022 – Ekim 2022 tarihleri arasında 500 kişiden anket tekniği kullanılarak veriler toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre; covid-19 döneminde kuşakların yaşam tarzları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Covid-19 döneminde bebek patlama kuşağı, diğer kuşaklara göre daha fazla fiziksel aktivite gerçekleştirirken, Y kuşağı hem bebek patlama hem de Z kuşağına göre sosyal medyada daha fazla zaman geçirmiştir. Aileyle zaman geçirme konusunda, X kuşağının Y ve Z kuşağına göre ailesine o dönemde daha fazla zaman ayırdığı belirlenmiştir. Ayrıca Z kuşağının ağırlık değişiminin, X kuşağına göre daha fazla olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Covid-19 dönemi, covid-19 öncesiyle karşılaştırıldığında ise, bireylerin yaşam tarzlarının farklılaştığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Covid-19
• Kuşak
• Yaşam Tarzı

A STUDY ON DIFFERENCES IN LIFESTYLE OF GENERATIONS DURING THE COVID-19 PERIOD

Öz

People born in different periods and living under different conditions are defined by the concept of generations and are categorized on the basis of the time period in which they were born. The developments experienced by each generation during the period in which they were born influence them to perceive environmental changes differently and to respond to these changes in different ways. This study examines the lifestyle differences in lifestyles of generations during the Covid-19 period. The limited number of studies on the lifestyle of generations during the Covid-19 period and the absence of a holistic perspective addressing generations constitute the primary motivation for this research. The data were collected from individuals belonging to different generations (Baby Boomers, Generation X, Generation Y, and Generation Z) living in Ceyhan district of Adana province by using convenience sampling method. Data were collected from 500 people between May 2022 and October 2022 using the survey technique. According to the research findings, it was determined that there were statistically significant differences between the lifestyles of the generations during the Covid-19 period. During the Covid-19 period, the Baby Boomer generation performed more physical activity than other generations, while Generation Y spent more time on social media than both Baby Boomers and Generation Z. In terms of spending time with family, it was determined that Generation X spent more time with their families than Generations Y and Z during that period. It was also found that the weight change of Generation Z was higher than that of Generation X. When the Covid-19 period is compared with the pre-Covid-19 period, individuals’ lifestyles are observed to have changed.

Anahtar Kelimeler

• Covid-19
• Generation
• Lifestyle

Kaynakça

1. Abouzid, M., El-Sherif, D. M., Eltewacy, N. K., Hadj Dahman, N. B., Okasha, S. A., Ghozy, S., ve Shariful Islam, S. M. (2021). Influence of Covid-19 on lifestyle behaviors in the Middle East and North Africa Region: A survey of 5896 individuals. Journal of Translational Medicine, 19(1), 1-11. https://doi.org/10.1186/s12967-021-02767-9
2. Acıbadem Sağlık Grubu. (2023). Coronavirus Nedir? Coronavirus Ne Demek? https://www.acibadem.com.tr/koronavirus/koronavirus-corona-virusu-nedir-belirtileri/
3. Ak Bingül, B., Türk, A., ve Ak, R. (2020). Covid-19 bağlamında tarihteki büyük salgınlar ve ekonomik sonuçları. Turkish Studies, 15(4), 190-198. http://doi.org/10.7827/TurkishStudies.44242
4. Akbayram, H. T., Keten, H. S., Aksoy, Y., ve Yıldız, M. M. (2021). Covid-19 pandemisi asistan hekimlerin yaşam tarzı davranışlarını nasıl etkiledi? Dicle Tıp Dergisi, 48(3), 612-620. https://doi.org/10.5798/dicletip.988083
5. Akoğlu, G., ve Karaaslan, B. T. (2020). Covid-19 ve izolasyon sürecinin çocuklar üzerindeki olası psikososyal etkileri. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 99-102.
6. Alevli, S.Ç. (2024). Strauss ve Howe Kuşak Paradigması ve verili kuşak kimliklerinin sosyal kimlik bağlamında analizi: Verili kuşak kimlikleri sorunsalı. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18, 101-122.
7. Altuntuğ, N. (2012). Kuşaktan kuşağa tüketim olgusu ve geleceğin tüketici profili. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(1), 203-212.
8. Antón-Sancho, Á., Vergara, D., Lampropoulos, G., Fernández-Arias, P. (2023). Digital generation influence on the post-covid-19 use of digital technologies in engineering education: A statistical study. Electronics, 12, 3989. https://doi.org/10.3390/electronics12193989

9. Arı At, C., ve Ogelman, H. G. (2021). Covid-19 “evde kal” sürecinin anne görüşlerine göre okul öncesi dönem çocuklarının günlük yaşamlarına yansıması. Çocuk ve Medeniyet Dergisi, 6(11), 31-53. https://doi.org/10.47646/cmd.2021.233
10. Ayhan, A., ve Güneş, S. S. (2018). Farklı kuşakların kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetlerine yönelik tutumları: X ve Y kuşakları üzerine betimsel bir analiz. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 29, 161-181. https://doi.org/10.16878/gsuilet.500844
11. Bakırtaş, H. (2020). Online pazarlama. C. Söylemez ve A. Kayabaşı (Eds.). Dijital pazarlama güncel konular (s.3-38). Ekin.
12. Balcı, Y., ve Çetin, G. (2020). Covid-19 pandemi sürecinin Türkiye’de istihdama etkileri ve kamu açısından alınması gereken tedbirler. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 40-58.
13. Bal Çetinkaya, K. (2021). X, Y, Z kuşağı peki ya ötesi? TÜBİTAK Bilim ve Teknik, 1-6.
14. Barış Polat, B. (2020). Kuşaklar ve marka tercihleri: Y kuşağı marka tercihleri üzerine nitel bir araştırma (Yayın No. 632304) [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi].
15. Bulguroğlu, H. İ., Bulguroğlu, M., ve Özaslan, A. (2021). Covid-19 pandemi sürecinde üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivite, yaşam kalitesi ve depresyon seviyelerinin incelenmesi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 306-311. https://doi.org/10.31067/acusaglik.8521755 Can, Y. (2004). İşçileşme sürecinde ekonomik krizin işçi ailelerinin yaşama tarzına etkileri (Yayın No. 144213) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi].
16. Chang, L., Fung, T. K., Leung, H. M., & Lai, P. Y. (2024). Generational differences in health information behaviors during the Covid-19 crisis: A Hong Kong study. Global Media and China, 9(3), 303-324. https://doi.org/10.1177/20594364241238635
17. Coşkun, M. (2019). Marka bağlılığının tüketici satın alma davranışları üzerine etkisi: X, Y, Z kuşaklarının karşılaştırmalı analizi (Yayın No. 544739) [Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi].
18. Türk Bilimler Akademisi (2020). Covid-19 pandemi değerlendirme raporu. https://www.Tuba.Gov.Tr/Files/İmages/2020/Kovidraporu/Covid-19%20Raporu-Final+.Pdf (Erişim Tarihi: 15 Şubat 2023)
19. Çakır, H., ve Azman, A. (2022). Sosyal kuşaklar: Kuşaklar sosyolojisinde metodolojik bir açılım. İmgelem, 6(11), 331-350
20. Çakıroğlu, K. I., Pirtini, S., ve Çengel, Ö. (2020). Covid-19 sürecinde ve post-pandemi döneminde yaşam tarzı açısından tüketici davranışlarının değişen eğilimi üzerine kavramsal bir çalışma. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 81-103.
21. Çankal, Ü. C. (2021). Covid-19 pandemisinin acil serviste çalışan doktorlar ve hemşirelerin yaşam tarzı üzerindeki değişikliklerin değerlendirilmesi (Yayın No. 688644) [Tıpta uzmanlık, Sağlık Bilimleri Üniversitesi].
22. Çelen, Y. (2019). Kuşak çatışması ve işletmelere etkileri (Yayın No. 570439) [Yüksek lisans tezi, Ufuk Üniversitesi].
23. Çelik, F., ve Yenal, T. H. (2020). Covid-19 ve hareketsiz yaşam. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 250-258. https://doi.org/10.38021/asbid.804705
24. Dakanalis, A., Psara, E., Pavlidou, E., Papadopoulou, S.K., Antasouras, G., Voulgaridou, G., Kosti, R.I., Vorvolakos, T., Mentzelou, M., Ntovoli, A. et al. (2025). The impact of the covid-19 pandemic in the interrelationships among mental health, nutritional status and lifestyle factors of older adults: A cross-sectional study in the pre- and post-covid periods. Nutrients, 17, 249. https://doi.org/10.3390/nu17020249
25. David, M. E., ve Roberts, J. A. (2021). Smartphone use during the Covid-19 pandemic: Social versus physical distancing. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(1), 1-8. https://doi.org/10.3390/ijerph18031034
26. Di Renzo, L., Gualtieri, P., Pivari, F., Soldati, L., Attina, A., Cinelli, G., . . . Lorenzo, A. D. (2020). Eating habits and lifestyle changes during Covid-19 lockdown: An Italian survey. Journal of Translational Medicine, 18(1), 1-15. https://doi.org/10.1186/s12967-020-02399-5
27. Duygun, A. (2020). Covid-19 pandemisi sırasında tüketicilerin yaşam tarzlarının değerlendirilmesi. International Academic Journal, 4(1), 232-247. https://doi.org/10.35342/econder.744621
28. Eke, B. (2011). Yaşama tarzı ile gelir seviyesi arasındaki ilişki. İstanbul Journal of Sociological Studies, 18, 93-114.
29. El-Gabalawy, R., & Sommer, J. L. (2020). We are at risk too: The disparate impacts of the pandemic on younger generations. The Canadian Journal of Psychiatry, https://doi.org/10.1101/2020.07.21.20159236
30. Fidan, A. (2022). The effect of attitudes by generations X, Y, Z, alpha, beta, gamma and delta on children. Being a Child in a Global World (pp. 17-33). https://doi.org/10.1108/978-1-80117-240-020221003
31. Foto, Ö. (2022). Transfer öğrenme modelleri ile akciğer X-ray görüntülerinden Covid-19 tespiti (Yayın No. 727744) [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi].
32. Grelle, K., Shrestha, N., Ximenes, M. et al. (2023).The generation gap revisited: Generational differences in mental health, maladaptive coping behaviors, and pandemic-related concerns during the initial covid-19 pandemic. Journal of Adult Development, 30, 381–392. https://doi.org/10.1007/s10804-023-09442-x
33. Güler, M., Öztürk, E., ve Yanar, N. (2021). Pandemi süreci jandarma sahil güvenlik akademisi öğrencilerinin yaşam tarzı alışkanlıklarını değiştirdi mi? Spor Eğitim Dergisi, 5(3), 205-219.
34. Hamer, M., Kivimaki, M., Gale, G. R., ve Batty, G. D. (2020). Lifestyle risk factors, inflammatory mechanisms, and covid-19 hospitalization: A community-based cohort study of 387,109 adult in the UK. Brain, Behavior, and Immunity, 87(1), 184-187. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2020.05.059
35. He, R., He J., Zhang H. (2023). Generational differences in the relationship between media exposure and health behaviors during covid-19 pandemic. Frontiers in Psychology, 14, 1039122. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1039122
36. İnanç, A.S., Çorapsız, K., ve Cevher, A. (2023). Covid 19 pandemi döneminde değişen lüks tüketim algısı: Y kuşağı üzerine bir inceleme A. İşman, M. Öztunç, N.A. Çötok ve D. Çiftçi (Ed). İletişim çalışmaları 2023 (s.68-83).
37. İrge, N. T., ve Karaduman, İ. (2018). X ve Y kuşaklarında gönüllü sadelik algısının tüketici karar tarzlarına etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(3), 120-143. https://doi.org/10.20491/isarder.2018.466
38. Jia, P., Liu, L., Xie, X., Yuan, C., Chen, H., Guo, B., . . . Yang, S. (2021). Changes in dietary patterns among youths in China during Covid-19 epidemic: The Covid-19 impact on lifestyle change survey (COINLICS). Appetite, 158, 105015. https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.105015
39. Kara, Ü. (2021). Hazır giyim sektöründe müşterilerin yaşam tarzı ve değerleri, gönüllü sadelik ve hizmet kalitesi algılarının müşteri memnuniyeti ve müşteri bağlılığına etkisi (Yayın No. 701293) [Doktora tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi].
40. Karaaslan, S. (2014). Kuşaklararası farklılıkları örgütler üzerinden anlamak: Bir alan araştırması (Yayın No. 366437) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi].
41. Kıraç, C. C., ve Bilir, P. (2024). Covid-19 pandemisi kapanmalarının obez çocukların yaşam tarzları ve beden kitle indeksleri üzerindeki etkisi. Dicle Tıp Dergisi, 51(1), 1-11. https://doi.org/10.5798/dicletip.1451710
42. Luo, Q, Forscher T, Shaheen S, Deakin E, Walker J. L. (2023). Impact of the Covid-19 pandemic and generational heterogeneity on ecommerce shopping styles: A case study of Sacramento, California. Communications in Transportation Research, 3, 100091. https://doi.org/10.1016/j.commtr.2023.100091
43. Maslow, A. H. (1954). Motivation and personality. Harper & Row.
44. Martinez, V., Kapczinski, F., Azevedo Cardoso, T., Carbonell, B. A., Rosa, A. R., Mota, J. C., ve De Boni, R. B. (2021). The assessment of lifestyle changes during the Covid-19 pandemic using a multidimensional scale. Revista de Psiquiatria y Salud Mental, 14(1), 16-26. https://doi.org/10.1016/j.rpsm.2020.07.003
45. Middleton R., Fernandez R., Moxham L., Tapsell A., Halcomb E., Lord H., Alomari A, Hunt L. (2021). Generational differences in psychological wellbeing and preventative behaviours among nursing students during covid-19 a cross-sectional study. Contemp Nurse, 57(3-4), 213-223. https://doi.org/10.1080/10376178.2021.1987941
46. Moreno, M. L., Iglesias Lopez, M. T., Miguel, M., ve Rimon, M. G. (2020). Physical and psychological effects related to food habits and lifestyle changes derived from Covid-19 home confinement in the Spanish population. Nutrition, 12(11), 1-18. https://doi.org/10.3390/nu12113445
47. Okat, Ç., Özer, S., ve Uçkan Çakır, M. (2021). Koronavirüs günlerinde X ve Y kuşaklarının gıda tüketimlerinin incelenmesi. C. Cobanoğlu, E. G. Kucukaltan, M. Tuna, A. Basoda, S. Doğan (Ed.). Daha iyi bir dünya için turizm. USF M3. https://scholarcommons.usf.edu/m3publishing/vol16/iss9781955833028/1
48. Ölçer, N. (2019). Kuşakların tüketim davranışını etkilemede serbest zaman etkinlikleri ve alışveriş merkezi ilişkisi (Yayın No. 603201) [Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi].
49. Özdemir, S. (2022). Gelişmeleri kaçırma korkusunun C kuşağı tüketici karar verme tarzları üzerine etkisi (Yayın No. 735079) [Yüksek lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi].
50. Özyürek, A., ve Çetinkaya, A. (2021). Covid-19 pandemi döneminde aile ve ebeveyn-çocuk ilişkilerinin incelenmesi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 96-106.
51. Park, K. H., Kim, A. R., Yang, M. A., Lim, S. J., ve Park, J. H. (2021). Impact of the Covid-19 pandemic on the lifestyle, mental health and quality of life of adults in South Korea. Plos One, 16(2), e0247970. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0247970
52. Paşalıoğlu, H. (2018). Yaşam tarzı, tüketici yenilikçiliği ve tüketici benzersizliğinin elektrikli araçları satın alma niyeti üzerine etkisi (Yayın No. 505061) [Yüksek lisans tezi, Karabük Üniversitesi].
53. Pirgaip, K. (2022). Aracı ve ılımlaştırıcı etkilerin hayes process ile modellenmesi: Covid-19 korkusu ile Covid-19 yaşam kalitesi arasındaki ilişkide Covid-19 psikolojik sıkıntının aracılık etkisi ve pozitifliğin ılımlaştırıcı rolü (Yayın No. 744952) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi].
54. Rawat, D., Dixit, V., Gulati, S., Gulati, S., ve Gulati, A. (2021). Impact of Covid-19 outbreak on lifestyle behaviour: A review of studies published in India. Diabetes ve Metabolic Syndrome: Clinical Research and Reviews, 15(1), 331-336. https://doi.org/10.1016/j.dsx.2020.12.038
55. Reddit (2024). A cool guide to generational timeline https://www.reddit.com/r/coolguides/comments/15ojegt/a_cool_guide_to_generational_timeline_oc/?rdt=48427#lightbox.
56. Salomon, I., ve Ben-Akiva, M. (1983). The use of the life-style concept in travel demand models. Sage Journals, 15(5), 623-638. https://doi.org/10.1068/a150623
57. Scapaticci, S., Neri, C. R., Marseglia, G. L., Staiano, A., Chiarelli, F., ve Verduci, E. (2022). The impact of the Covid-19 pandemic on lifestyle behaviors in children and adolescents: An international overview. Italian Journal of Pediatrics, 48(22), 1-17. https://doi.org/10.1186/s13052-022-01211-y
58. Seremet Kürklü, N. (2023). Covid-19 pandemisinde sosyal izolasyonun çocuklarda beslenme alışkanlıkları, diyet kalitesi, yaşam tarzı değişiklikleri ve obezite üzerine etkisi. Akdeniz Tıp Dergisi, 9(1), 1-8. https://doi.org/10.53394/akd.959674
59. Şalap, K. O. (2016). Çalışma yaşamında kuşaklar: Kuşakların iş ve özel yaşam dengesine ilişkin yaklaşımları (Yayın No. 451657) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi].
60. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2021). Covid-19 nedir? https://covid19.saglik.gov.tr/tr-66300/Covid-19-nedir-.html.
61. Tabachnick, B.G., ve Fidell, L.S. (2013). A practical approach to using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
62. Taşkın, F., Göl, H., Kavas, M. D., ve Demir, S. B., (2020). Küresel Covid-19 salgınının Türkiye’de farklı kategorilere etkileri-II Deloitte. https://www2.deloitte.com/content/dam/deloitte/tr/documents/consulting/kuresel-Covid-19-salgininin-turkiyede-farkli-kategorilere-etkileri-sayi-2.pdf.
63. Timurtaş, E., Avcı, E. E., Ayberk, B., Demirbüken, İ., ve Bolat, M. G. (2022). Covid-19 pandemisi sırasında üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivite, depresyon, stres, uyku ve yaşam kalitesi düzeylerinin incelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 10(1), 1-10. https://doi.org/10.30720/ered.1039882
64. Ünlü, F. (2020, Mayıs 17). Beş kuşağın gözünden pandemi. Sabah. https://www.sabah.com.tr/pazar/yazarlar/ferhat-unlu/2020/05/17/bes-kusagin-gozunden-pandemi
65. Varlık, F. (2022). Sosyal medya bağımlılığının kuşak farklılıklarına göre incelenmesi (Yayın No. 787374) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi].
66. Yıldız, G. (2021, 1 Haziran). Covid-19 yaşlılığa çelme taktı. Marketing Türkiye. https://www.marketingturkiye.com.tr/haberler/covid-19-yasliliga-celme-takti/ (Erişim Tarihi: 16.06.2025 )
67. Yılmaz, Ü. (2021). Covid-19 pandemi sürecinde Hatay ili sağlık çalışanlarının kaygı düzeyi ve yaşam tarzı değişiklikleri (Yayın No. 691313) [Tıpta uzmanlık tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi].
68. Zarnishanov, K. (2021). Covid-19 tanısı ile Hacettepe Üniversitesi erişkin hastanesinde izlenen hastaların hastalık ile ilgili risk algıları ve yaşam tarzı değişikliği planlarının değerlendirilmesi (Yayın No. 688618) [Tıpta uzmanlık tezi, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi].
69. Zhang, X., Oluyomi, A., Woodard, L., Raza, S., Fahmideh, M. A., El-Mubasher, O., . . . Badr, H. (2021). Individual-level determinants of lifestyle behavioral changes during Covid-19 lockdown in the United States: Results of an online survey. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(8), 4364.https://doi.org/10.3390/ijerph18084364