THE PAST, PRESENT, AND FUTURE OF THE STEREOTYPE CONTENT MODEL: A CRITICAL REVIEW

Öz

The Stereotype Content Model (SCM) proposes that stereotypes about various social groups can be depicted on the dimensions of competence and warmth, offering a comprehensive framework for understanding the social-structural origins and affective consequences of these evaluations. This study critically reviews the origins of the Stereotype Content Model, its connections to related theories, and incorporating recent empirical findings. Additionally, research conducted within the context of this model in Turkey is examined, and a set of methodological and theoretical recommendations for future studies are provided. In this regard, methodological recommendations include selecting study groups familiar to participants, reassessing the construct validity of competence and warmth measures in each study, incorporating negative evaluations of these dimensions into measurements, and adding group-specific trait dimensions when investigating the stereotype content for particular groups. Moreover, theoretical recommendations emphasize the asymmetric nature of competence and warmth attributions, suggesting that these dimensions should not be treated as functionally equivalent, and this distinction should be taken into account when analyzing their associations with social-structural variables. It is also suggested that the relationship between competence and warmth be examined with reference to group membership and intergroup contexts. By addressing these points, this study provides a comprehensive framework for future stereotype content research, particularly within the Turkish sociocultural landscape.

Anahtar Kelimeler

• Stereotype Contents
• Competence
• Warmth
• Status
• Competition

KALIPYARGI İÇERİĞİ MODELİNİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI: ELEŞTİREL BİR İNCELEME

Öz

Kalıpyargı İçeriği Modeli, toplumdaki çeşitli gruplara yönelik kalıpyargı içeriklerinin yetkinlik ve sevecenlik boyutları üzerinden temsil edilebileceğini öne sürerek, bu değerlendirmelerin sosyal-yapısal kaynaklarını ve duyuşsal (affective) sonuçlarını kapsamlı bir çerçevede sunmaktadır. Bu çalışmada, Kalıpyargı İçeriği Modelinin kökenleri ve ilişkili olduğu diğer kuramlar tartışılarak güncel araştırma bulgularının eleştirel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca, model bağlamında Türkiye’de yürütülen çalışmalar ele alınarak gelecekteki araştırmalar için öneriler sunulmuştur. Bu bağlamda, çalışmalarda incelenecek grupların katılımcıların aşina olduğu gruplar arasından seçilmesi, yetkinlik ve sevecenlik ölçümlerinin yapı geçerliliğinin her çalışmada yeniden test edilmesi, bu boyutlardaki olumsuz değerlendirmelerin de ölçümlere dahil edilmesi ve belirli bir gruba yönelik kalıpyargı içerikleri incelenirken o gruba özgü özellik boyutlarının da eklenmesi yönünde yöntemsel önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca, yetkinlik ve sevecenlik atıflarının asimetrik doğası göz önünde bulundurularak, bu boyutların birbirine eşdeğer olarak ele alınmaması, sosyal-yapısal değişkenlerle ilişkileri değerlendirilirken bu durumun dikkate alınması ve yetkinlikle sevecenlik arasındaki ilişkinin incelenmesinde grup üyelikleriyle gruplararası bağlamın da göz önünde bulundurulması gerektiği yönünde kuramsal öneriler sunulmuştur. Böylece, kalıpyargı içeriklerini inceleyecek gelecekteki çalışmalar için kapsamlı bir çerçeve ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kalıpyargı İçerikleri
• Yetkinlik
• Sevecenlik
• Statü
• Rekabet

Kaynakça

1. Abele, A. E. ve Bruckmüller, S. (2011). The bigger one of the “Big Two”? Preferential processing of communal information. Journal of Experimental Social Psychology, 47(5), 935–948. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2011.03.028
2. Abele, A. E. ve Wojciszke, B. (2007). Agency and communion from the perspective of self versus others. Journal of Personality and Social Psychology, 93(5), 751763. https://doi.org/10.1037/0022-3514.93.5.751
3. Aktan, T. (2006). Başarılı ve başarısız öğrencilerin iç ve dış gruplarına yönelik kalıp yargılarının sevecenlik ve yetkinlik algısı temelinde incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
4. Aktan, T. (2012). Compensatory nature of mixed stereotypes: An investigation of underlying mechanisms in the framework of stereotype content model [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
5. Aktan, T. ve Bilim, G. (2016). Kadınlara yönelik kalıpyargıların içerikleri: Kalıpyargı içeriği modeli çerçevesinde bir inceleme. Nesne Psikoloji Dergisi, 4(8), 147-182. doi: 10.7816/nesne-04-08-01. https://doi.org/10.7816/nesne-04-08-01
6. Aktan, T. ve Sakallı-Uğurlu, N. (2013). Kalıpyargı içeriği modeline sosyal bağlamsal bir yaklaşım: Bağlam içinde kalıpyargı içerikleri. Türk Psikoloji Yazıları, 16(31), 15-31. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.06.290
7. Aktan, T. ve Güvenç, G. (2008). Başarılı ve başarısız öğrencilerin iç ve dış gruplarına yönelik kalıpyargılarının yetkinlik ve sevecenlik boyutları açısından incelenmesi. Türk Psikoloji Dergisi, 23(61), 27-40. https://doi.org/10.31828/tpd1300443320080000m000135
8. Aktan, T., Yalçındağ, B., Ünal, T. ve Süllü, M. E. (2019). Ulus kalıpyargılarının içerikleri: sosyal-yapısal değişkenler ve kimliklenmenin kalıpyargı içerikleriyle ilişkisi. Alternatif Politika, 11(3), 623-650.

9. Allport, G. W. (1954). The nature of prejudice. Addison- Wesley.
10. Ashmore, R. D. ve Del Boca, F. K. (1981). Conceptual approaches to stereotypes and stereotyping. D. L. Hamilton, (Ed.), Cognitive processes in stereotyping and intergroup behavior (s. 1 – 35) içinde. Erlbaum.
11. Aydemir, A. (2021). Yaşlı alt gruplarına yönelik kalıpyargı içerikleri ve farklı yaş gruplarında yaşçılık [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
12. Bakan, D. (1966). The duality of human existence: Essays on psychology and religion. Rand McNally.
13. Brauer, M., Wasel, W., ve Niedenthal, P. (2000). Implicit and explicit components of prejudice. Review of General Psychology, 4(1), 79 – 101. https://doi.org/10.1037/1089-2680.4.1.79
14. Clausell, E., ve Fiske, S. T. (2005). When do the parts add up to the whole? Ambivalent stereotype content for gay male subgroups. Social Cognition, 23(2), 157-176. https://doi.org/10.1521/soco.23.2.161.65626
15. Cuddy, A. J. C., Fiske, S. T. ve Glick, P. (2008). Warmth and competence as universal dimensions of social perception: The stereotype content model and the BIAS map. M. P. Zanna, (Ed.), Advances in experimental social psychology (s. 61–149) içinde. Elsevier.
16. Cuddy, A. J. C., Fiske, S. T., ve Glick, P. (2007). The BIAS map: behaviors from intergroup affect and stereotypes. Journal of Personality and Social Psychology, 92(4), 631-648. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.4.631
17. Cuddy, A. J. M., Norton, M. I. ve Fiske, S. T. (2005). This old stereotype: The pervasiveness and persistence of the elderly stereotype. Journal of Social Issues, 61(2), 267-285. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2005.00405.x
18. Cuddy, A. J., Fiske, S. T., Kwan, V. S., Glick, P., Demoulin, S., Leyens, J. P., ... ve Ziegler, R. (2009). Stereotype content model across cultures: Towards universal similarities and some differences. British Journal of Social Psychology, 48(1), 1-33. https://doi.org/10.1348/014466608X314935
19. Dawd, A. (2021). A comprehensive model to collective action: self-stereotyping as a route to sense of deservingness and system justification [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
20. Demirdağ, A. (2021). Suriyeli mültecilere ilişkin kalıpyargı içeriği ve davranış ilişkisi: duyguların ve ahlaki dışlamanın aracı rolü. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
21. Demirel, P. (2009). Annesi çalışan ve çalışmayan öğrencilerde toplumsal cinsiyet kalıpyargılarının yetkinlik ve sevecenlik algısı temelinde incelenmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
22. Devine, P. G., ve Sharp, L. B. (2009). Automaticity and control in stereotyping and prejudice. T. D. Nelson (Ed), Handbook of prejudice, stereotyping, and discrimination içinde (s. 61-87). Psychology Press.
23. Dewall, N. C., Altermatt, W. T. ve Thompson, H. (2005). Understanding the structure of stereotypes of women: Virtue and agency as dimensions distinguishing female subgroups. Psychology of Women Quarterly, 29(4). 396-405. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.2005.00239.x
24. Durante, F., Fiske, S. T., Gelfand, M. J., Crippa, F., Suttora, C., Stillwell, A., ... ve Teymoori, A. (2017). Ambivalent stereotypes link to peace, conflict, and inequality across 38 nations. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(4), 669-674. https://doi.org/10.1073/pnas.1611874114
25. Durante, F., Fiske, S. T., Kervyn, N., Cuddy, A. J. C., Akande, A., Adetoun, B. E., . . . Storari, C. C. (2013). Nations’ income inequality predicts ambivalence in stereotype content: How societies mind the gap. British Journal of Social Psychology, 52(4), 726–746. https://doi.org/10.1111/bjso.12005
26. Eagly, A. H. ve Mladinic, A. (1994). Are people prejudiced against women? Some answers from research on attitudes, gender stereotypes, and judgments of competence. European Review of Social Psychology, 5(1), 1–35. https://doi.org/10.1080/14792779543000002
27. Ellemers, N., Barreto, M. ve Spears, R. (1999). Commitment and strategic responses to social context. N. Ellemers, R. Spears ve B. Doosje, (Ed), Social identity: Context, commitment, content (Cilt 1, s. 127-147) içinde. Blackwell.
28. Ellemers, N., Van Rijswijk, W., Roefs, M. ve Simons, C. (1997). Bias in intergroup perceptions: Balancing group identity with social reality. Personality and Social Psychology Bulletin, 23(2), 186-198. https://doi.org/10.1177/0146167297232007
29. Fiske, S. T. (2015). Intergroup biases: A focus on stereotype content. Current Opinion in Behavioral Sciences, 3, 45-50. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2015.01.010
30. Fiske, S. T. (2018). Stereotype content: Warmth and competence endure. Current Directions in Psychological Science, 27(2), 67-73. https://doi.org/10.1177/0963721417738825.
31. Fiske, S. T., Cuddy, A. J. C., Glick, P. ve Xu, J. (2002). A model of (often mixed) stereotype content: Competence and warmth respectively follow from perceived status and competition. Journal of Personality and Social Psychology, 82(6), 878–902. https://doi.org/10.1037/0022-3514.82.6.878
32. Fiske, S. T., Cuddy, A. J. C.ve Glick, P. (2007). Universal dimensions of social cognition: Warmth and competence. Trends in Cognitive Sciences, 11(2), 77–83. https://doi.org/10.1016/j.tics.2006.11.005
33. Fiske, S. T., Xu, J., Cuddy, A. J. C. ve Glick, P. (1999). (Dis)respecting versus (Dis)liking: Status and interdependence predict ambivalent stereotypes of competence and warmth. Journal of Social Issues, 55(3), 473–489. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00128
34. Glick, P. ve Fiske, S. T. (1996). The Ambivalent Sexism Inventory: differentiating hostile and benevolent sexism. Journal of Personality and Social Psychology, 70(3), 491–512. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.3.491
35. Glick, P. ve Fiske, S. T. (2001). An ambivalent alliance. American Psychologist, 56(2), 109–118. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.2.109
36. Güngör, S. G. (2003). Stereotype content and emotions about various groups: a structural model [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
37. Jost, J. T. ve Hunyady, O. (2005). Antecedents and consequences of system-justifying ideologies. Current Directions in Psychological Science, 14(5), 260-265. https://doi.org/10.1111/j.0963-7214.2005.00377.x
38. Jost, J. T., Banaji, M. R., ve Nosek, B. A. (2004). A decade of system justification theory: Accumulated evidence of conscious and unconscious bolstering of the status quo. Political psychology, 25(6), 881-919. https://doi.org/10.1111/j.1467-9221.2004.00402.x
39. Jost, J. T., Kivetz, Y. ve Rubini, M. (2005). System-justifying functions of complementary regional and ethnic stereotypes: cross-national evidence. Social Justice Research, 18, 305-333. https://doi.org/10.1007/s11211-005-6827-z
40. Judd, C. M., James-Hawkins, L., Yzerbyt, V. Y. ve Kashima, Y. (2005). Fundamental dimensions of social judgment: Understanding the relations between judgments of competence and warmth. Journal of Personality and Social Psychology, 89(6), 899-913. https://doi.org/10.1037/0022-3514.89.6.899
41. Kahraman, F. (2018). Türkiye’deki sosyal grupların kalıpyargı haritası ve kalıpyargıların değerlerle ilişkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
42. Kaşdarma, E. (2020). “Namuslu kadın” ile “namuslu erkek” temsillerinin kalıpyargı içeriği modeline entegre edilmesi ve toplumsal cinsiyet kalıpyargılarının sistemi meşrulaştırıcı işlevinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
43. Kaşdarma, E., ve Tosun, L. P. (2024). “Namuslu kadın” ve “namuslu erkek” sosyal temsillerinin incelenmesi. Türk Psikoloji Dergisi, 39(94), 1-24. https://doi.org/10.31828/turkpsikoloji.1477647
44. Katz, D. ve Braly, K. (1933). Racial stereotypes of one hundred college students. Journal of Abnormal and Social Psychology, 28(3), 280-290. https://doi.org/10.1037/h0074049
45. Katz, D., ve Braly, K. W. (1935). Racial prejudice and racial stereotypes. The Journal of Abnormal And Social Psychology, 30(2), 175. https://doi.org/10.1037/h0059800
46. Kay, A.C. ve Jost J. T. (2003). Complementary justice: effects of “Poor but Happy” and “Poor but Honest” stereotype exemplars on system justification and implicit activation of the justice motive. Journal of Personality and Social Psychology, 85(5), 823-837. https://doi.org/10.1037/0022-3514.85.5.823
47. Kervyn, N., Fiske, S. ve Yzerbyt, V. (2015). Forecasting the primary dimension of social perception: Symbolic and realistic threats together predict warmth in the stereotype content model. Social Psychology, 46(1), 36–45. https://doi.org/10.1027/1864-9335/a000219
48. Koch, A., Imhoff, R., Dotsch, R., Unkelbach, C., ve Alves, H. (2016). The ABC of stereotypes about groups: Agency/socioeconomic success, conservative–progressive beliefs, and communion. Journal of Personality and Social Psychology, 110(5), 675. https://doi.org/10.1037/pspa0000046
49. McConahay, J. B., Hardee, B. B. ve Batts, V. (1981). Has racism declined in America? It depends upon who is asking and what is asked. Journal of Conflict Resolution, 25(4), 563-579. https://doi.org/10.1177/002200278102500401
50. Nicolas, G., Bai, X., ve Fiske, S. T. (2022). A spontaneous stereotype content model: Taxonomy, properties, and prediction. Journal of Personality and Social Psychology 123(6),1243-1263. https://doi.org/10.1037/pspa0000312
51. Oldmeadow, J., & Fiske, S. T. (2007). System-justifying ideologies moderate status = competence stereotypes: Roles for belief in a just world and social dominance orientation. European Journal of Social Psychology, 37(6), 1135–1148. https://doi.org/10.1002/ejsp.428
52. Öner, M. İ. (2015). Sosyal kimlik bakış açısıyla grup temelli duyguların farklı boyutlarda incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
53. Özdemir, D. Ö. (2017). Sosyal kategorilemenin gayri-insanileştirme üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
54. Phalet, K. ve Poppe, E. (1997). Competence and morality dimensions of national and ethnic stereotypes: a study in six eastern-European countries. European Journal of Social Psychology, 27(6), 703-723. https://doi.org/10.1002/(sici)1099-0992(199711/12)27:6%3C703::aid-ejsp841%3E3.0.co;2-k
55. Poppe, E. (2000). Changes in national and ethnic stereotypes in Central and Eastern Europe. J. ter Wal ve M. Verkuyten (Ed), Comparative perspectives on racism (pp. 191-209) içinde. Routledge.
56. Poppe, E., ve Linssen, H. (1999). In-group favoritism and the reflection of realistic dimensions of difference between national states in Central and Eastern European nationality stereotypes. British Journal of Social Psychology, 38(1), 85–102. https://doi.org/10.1348/014466699164059
57. Raoofy, F. (2021). Afganistan toplumunda modern giyimli kadınlara yönelik önyargının kalıpyargı içeriği modeli, sistemi meşrulaştırma ve sosyal temas kuramları temelinde incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
58. Ridgeway, C. L. ve Correll, S. J. (2006). Consensus and the creation of status beliefs. Social Forces, 85(1), 431-45. https://doi.org/10.1353/sof.2006.0139
59. Rudman, L. A. (2011). Implicit measures for social and personality psychology. Sage Publications.
60. Schneider, D. J. (2005). The psychology of stereotyping. Guilford Press.
61. Singh, R., ve Teoh, J. B. P. (2000). Impression formation from intellectual and social traits: Evidence for behavioural adaptation and cognitive processing. British Journal of Social Psychology, 39(4), 537-554. https://doi.org/10.1348/014466600164624
62. Sönmez, B. (2020). Bekârlara yönelik kalıpyargıların kalıpyargı içeriği modeli ile incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
63. Spears, R., Jetten, J. ve Doosje, B. (2001). The (il)legitimacy of ingroup bias: From social reality to social resistance. T. J. Jost ve B. Major, (Ed), The psychology of legitimacy (s. 278-306) içinde. Cambridge University Press.
64. Van der Toorn, J., ve Jost, J. T. (2014). Twenty years of system justification theory: Introduction to the special issue on “Ideology and system justification processes”. Group Processes & Intergroup Relations, 17(4), 413-419. https://doi.org/10.1177/1368430214531509
65. Wade, M. L. ve Brewer, M. B. (2006). The structure of female subgroups: an exploration of ambivalent stereotypes. Sex Roles, 54, 753-765. https://doi.org/10.1007/s11199-006-9043-x
66. Wojciszke, B. (1994). Multiple meanings of behavior: Construing actions in terms of competence and morality. Journal of Personality and Social Psychology, 67(2), 222-232. https://doi.org/10.1037/0022-3514.67.2.222
67. Wojciszke, B. (2005). Morality and competence in person- and self-perception. European Review of Social Psychology, 16(1), 155– 188. https://doi.org/10.1080/10463280500229619
68. Yılmaz, O. (2015). İlahi otorite, öznel ahlak ve ahlaki temeller kuramı çerçevesinde politik ve dini yönelimin ateistlere yönelik önyargıya etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
69. Yzerbyt, V. (2018). The dimensional compensation model: Reality and strategic constraints on warmth and competence in intergroup perceptions. A. Abele ve B. Wojciszke (Ed.), Agency and communion in social psychology (s. 126-141) içinde. Routledge.
70. Yzerbyt, V. Y., Nicolas, K., ve Judd, C. M. (2008). Compensation versus halo: The unique relations between the fundamental dimensions of social judgment. Personality and Social Psychology Bulletin, 34(8), 1110 – 1123. https://doi.org/10.1177/0146167208318602
71. Yzerbyt, V. Y., Provost, V., ve Corneille, O. (2005). Not so competent but warm ... really? Compensatory stereotypes in the French-speaking world. Group Processes and Intergroup Relations, 8(3), 291–308. https://doi.org/10.1177/1368430205053944.