Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat'ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi

Mustafa Uzun; Aykut Emre Bozdoğan

doi:10.56423/fbod.1712281

EN TR

Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat'ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi

Öz

Bu araştırma, 7. sınıf "Kuvvet-Enerji" ünitesinde Karagöz-Hacivat etkinlikleriyle zenginleştirilmiş 5E modelinin, öğrencilerin akademik başarısı ve yaratıcılık becerilerine etkisini incelemiştir. Bursa'da bir devlet okulunda deney (26) ve kontrol (27) gruplarıyla yürütülen çalışmada, 5 haftalık uygulama sonunda "Kuvvet-Enerji Başarı Testi" ve "Yaratıcılık Ölçeği" kullanılmıştır. Bulgular, deney grubunun başarı testi son test puanlarında kontrol grubuna göre anlamlı artış olduğunu (p<0.05), ancak her iki grupta yaratıcılık puanlarında istatistiksel fark olmadığını göstermiştir. Sonuç olarak, Karagöz-Hacivat destekli derslerin akademik başarıyı artırabileceği, ancak yaratıcı düşünme becerisinde belirgin bir etki sağlamadığı tespit edilmiştir. Çalışma, geleneksel kültür ögelerinin fen eğitiminde kullanımının sınırlılıklarına ve potansiyeline ışık tutmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akademik başarı, fen eğitimi, karagöz-hacivat, kuvvet ve enerji ünitesi, yaratıcı düşünme

Destekleyen Kurum

Bu çalışma hiçbir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Yapılan bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışma yapılmadan önce gerekli olan tüm resmi izinler alınmıştır. Araştırmada kullanılan ölçekler, ölçek sahiplerinden izin alınarak kullanılmıştır. Çalışma grubunu öğrenciler oluşturduğu için her öğrenci için velilerinden onam formları alınmıştır. Araştırmaya dahil olan katılımcılar gönüllülük esasına göre seçilmiştir. Elde edilen veriler hiçbir şekilde başka kişilerle paylaşılmayacaktır. Bu çalışmanın İngilizce özeti, dil bilgisi ve anlatım bütünlüğü açısından yapay zekâ destekli araçlarla gözden geçirilmiştir.

Kaynakça

Abraham, A. (2025). Why the standard definition of creativity fails to capture the creative act. Theory & Psychology, 35(1), 40-60.
Aksoy, B. (2004). Coğrafya öğretiminde probleme dayalı öğrenme yaklaşımı [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Ayvacı, H. Ş., & Yamaçlı, S. (2022). Kapsayıcı eğitim konulu hizmet içi eğitim almış fen bilimleri öğretmenlerinin ders tasarımlarına bakış açısı. Trakya Eğitim Dergisi, 12(1), 203-220.
Bahçeci, F., & Uşengül, L. (2018). Eğitim ve öğretim uygulamalarında yeni bir yaklaşım: oyunlaştırma. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(4), 703-720.
Bantaokul, P., & Polyiem, T. (2022). The use of integrated 5Es of inquiring-based learning and gamification to improve grade 8 student science learning achievement. Journal of Educational Issues, 8(1), 459-469.
Bayat, S., Kılıçaslan, H., & Şentürk, Ş. (2014). Fen ve teknoloji dersinde eğitsel oyunların yedinci sınıf öğrencilerinin akademik başarısına etkisinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 204-216.
Baykul, Y. (2015). Eğitimde ve psikolojide ölçme: Klâsik test teorisi ve uygulaması. Pegem Akademi.
Bilgin, İ., & Karakırık, E. (2009). The effects of 5E learning cycle model on students’ understanding of acid-base concepts. Journal of Turkish Science Education, 6(2), 68-79.
Bollen, M., Keppens, S., & Stalmans, W. (1998). Specific features of glycogen metabolism in the liver. Biochemical Journal, 336(1), 19-31.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

Bybee, R. W., Taylor, J. A., Gardner, A., Van Scotter, P., Powell, J. C., Westbrook, A., & Landes, N. (2006). The BSCS 5E instructional model: Origins and effectiveness. BSCS.
Chen, C.-H., & Law, V. (2016). Scaffolding individual and collaborative game-based learning in learning performance and intrinsic motivation. Computers in Human Behavior, 55, 1201-1212. Choowong, K., & Worapun, W. (2021). The development of scientific reasoning ability on concept of light and image of grade 9 students by using inquiry-based learning 5E with prediction observation and explanation strategy. Journal of Education and Learning, 10(5), 152-159.
Clark, D. B., Tanner-Smith, E. E., & Killingsworth, S. S. (2016). Digital games, design, and learning: A systematic review and meta-analysis. Review of Educational Research, 86(1), 79-122.
Craft, A. (2005). Creativity in schools: Tensions and dilemmas. Routledge.
Çalışıcı, S. (2018). FETEMM uygulamalarının 8. sınıf öğrencilerinin çevresel tutumlarına, bilimsel yaratıcılıklarına, problem çözme becerilerine ve fen başarılarına etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Çeliker, H. D. (2012). Fen ve teknoloji dersi “Güneş sistemi ve ötesi: Uzay bilmecesi" ünitesinde proje tabanlı öğrenme uygulamalarının öğrenci başarılarına, yaratıcı düşünmelerine, fen ve teknolojiye yönelik tutumlarına etkisi (Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
Çepni, S. (2018). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (8. baskı). Celepler Matbaacılık.
Çepni, S., & Şenel Çoruhlu, T. (2014). Fen ve teknoloji öğretiminde alternatif öğretim yöntemlerinin öğrenci başarısı ve bilimsel süreç becerilerine etkisi. Journal of Turkish Science Education, 11(1), 3-18.
Çoban, G., & Akgün, A. (2020). Oyun tabanlı öğrenme yönteminin fen bilimleri dersinde öğrenci başarısına etkisi. Eğitim ve Bilim, 45(201), 1-15.
Çoban, H. M., & Akgün, A. (2020). Analojilerle zenginleştirilmiş 5E öğrenme modelinin öğrencilerin akademik başarılarına etkisi. The Journal of Academic Social Science Studies, 78, 41-58.
Dalgıç, A., & Çil, E. (2020). Disiplinlerarası öğretimin beşinci sınıf öğrencilerinin gölge konusundaki akademik başarıları üzerine etkilerinin incelenmesi. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 3(2), 113-124.
Dilekçi, A., & Karatay, H. (2021). Türkçe dersi öğretim programlarında 21. yüzyıl becerileri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(4), 1430-1444.
Ersan, I. (2011). Gölge oyunu estetiğinde figür ve Türk gölge oyunu: Karagöz [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Ersoy, E., & Başer, N. (2014). The effects of problem-based learning method in higher education on creative thinking. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 116, 3494-3498.
Ermiş, F., & Karaman, İ. (2022). Development of achievement test for “force and energy” chapter in science course. Cukurova University Faculty of Education Journal, 51(2), 1278-1314.
Eroğlu, S., Armağan, F., & Bektaş, O. (2015). Fen bilimleri dersi öğrenme ortamlarinin yapilandirmaci özellikler açisindan değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 293-312.
Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2020). Integrating game-based learning with the 5E instructional model: A case study in elementary science education. Journal of Research in Science Teaching, 57(4), 567-589.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2013). Multivariate data analysis: Pearson new international edition. Pearson.
Hennessey, B. A., & Amabile, T. M. (2010). Creativity. Annual Review of Psychology, 61, 569-598. Hu, W., & Adey, P. (2002). A scientific creativity test for secondary school students. International Journal of Science Education, 24(4), 389-403.
Hwang, G.-J., & Wu, P.-H. (2012). Advancements and trends in digital game-based learning research: A review of publications in selected journals from 2001 to 2010. British Journal of Educational Technology, 43(1), E6-E10.
Kaya, H., & Ersoy, M. (2020). Eğitimde geleneksel sanatların kullanımı ve öğrenciler üzerindeki etkisi. Eğitim ve Sanat Dergisi, 15(3), 45-58.
Ke, F. (2014). An implementation of design-based learning through creating educational computer games: A case study on mathematics learning during design and computing. Computers & Education, 73, 26-39. Ke, F., & Grabowski, B. (2007). Gameplaying for maths learning: Cooperative or not? British Journal of Educational Technology, 38(2), 249-259.
Kim, D., Ko, D., Han, M., & Hong, S. (2014). The effects of science lessons applying STEAM education program on the creativity and interest levels of elementary students. Journal of the Korean Association for Science Education, 34(1), 43-54.
Koyunlu Ünlü, Z. ve Dökme, İ. (2022). Fen eğitiminde 5E modelinin sistematik bir incelemesi: 21. yüzyıl becerileri kapsamında beceri temelli bir STEM öğretim modeli önerisi. Uluslararası Fen Eğitimi Dergisi , 44 (13), 2110-2130.
Köseoğlu, F., & Kavak, N. (2001). Fen öğretiminde yapılandırıcı yaklaşım. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1).
Küçük, Z., & Çalık, M. (2015). Zenginleştirilmiş 5E modelinin yedinci sınıf öğrencilerinin kavramsal değişimine etkisi: Elektrik akımı örneği. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-28.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325
Öcal, E., & Doğan, A. (2015). Karagöz-Hacivat (Türk gölge oyunu) diyaloglarıyla fen eğitimi. Kafkas Üniversitesi e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 1-6.
Özbek, Ö. Y. (2017). Ölçme araçlarında bulunması istenen nitelikler. S. Tekindal (Ed.), Eğitimde ölçme ve değerlendirme içinde (ss. 41-86). Pegem Akademi.
Özçelik, D. A. (2013). Test hazırlama kılavuzu. Pegem Akademi.
Plass, J. L., Homer, B. D., & Kinzer, C. K. (2015). Foundations of game-based learning. Educational Psychologist, 50(4), 258-283.
Runco, M. A. (2014). “Big C, little c” creativity as a false dichotomy: Reality is not categorical. Creativity Research Journal, 26(1), 131-132.
Runco, MA ve Jaeger, GJ (2012). Yaratıcılığın standart tanımı. Yaratıcılık araştırma dergisi , 24 (1), 92-96.
Sawyer, R. K. (2017). Teaching creativity in art and design studio classes: A systematic literature review. Educational Research Review, 22, 99-113. Squire, K. (2011). Video games and learning: Teaching and participatory culture in the digital age. Teachers College Press.
Şentürk Özkaya, Ö. (2022). Kuvvet ve enerji ünitesinin STEM çerçevesi ile öğretiminin öğrencilerin yaratıcılık, üstbilişsel farkındalık ve akademik başarılarına etkisi [Yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Tamer, K. (2006). Fen bilimleri eğitiminde etkinlik temelli öğretim yöntemlerinin öğrenci başarısına etkisi. Eğitim ve Bilim, 31(139), 1-10.
Tekin, H. (2019). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (27. baskı). Yargı Yayınevi.
Tekin, N., Aslan, O., & Yağız, D. (2016). Fen bilimleri öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 23-50.
Torrance, E. P. (1974). Torrance tests of creative thinking. Personnel Press.
Turgut, M. F., & Gürbüz, F. (2011). The effects of 5E learning cycle model based on constructivist theory on tenth grade students’ understanding of acid-base concepts. Journal of Turkish Science Education, 8(3), 153-166.
Türkmen, H., & Usta, E. (2007). The role of learning cycle approach overcoming misconceptions in science. Journal of Baltic Science Education, 6(2), 48-54.
Whetton, D. A., & Cameron, K. S. (2002). Answers to exercises taken from developing management skills (3. baskı). Northwestern University.
Wouters, P., van Nimwegen, C., van Oostendorp, H., & van der Spek, E. D. (2013). A meta-analysis of the cognitive and motivational effects of serious games. Journal of Educational Psychology, 105(2), 249-265.
Yaman, S., & Yalçın, N. (2005). Fen bilgisi öğretiminde probleme dayalı öğrenme yaklaşımının yaratıcı düşünme becerisine etkisi. İlköğretim Online, 4(1), 42-52.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz Baltabıyık, D. (2019). STEM uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin kavramsal anlama ve bilimsel yaratıcılıklarına etkisi [Yüksek lisans tezi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 608976)

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mustafa Uzun ^*
0009-0004-7661-9974
Türkiye

Aykut Emre Bozdoğan
0000-0002-5781-9960
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

18 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

2 Haziran 2025

Kabul Tarihi

5 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 2026

DOI

https://doi.org/10.56423/fbod.1712281

IZ

https://izlik.org/JA49ZD55HP

APA

Uzun, M., & Bozdoğan, A. E. (2026). Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 14(2026), 32-53. https://doi.org/10.56423/fbod.1712281

AMA

1.Uzun M, Bozdoğan AE. Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi. FBÖD. 2026;14(2026):32-53. doi:10.56423/fbod.1712281

Chicago

Uzun, Mustafa, ve Aykut Emre Bozdoğan. 2026. “Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi”. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi 14 (2026): 32-53. https://doi.org/10.56423/fbod.1712281.

EndNote

Uzun M, Bozdoğan AE (01 Mayıs 2026) Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi 14 2026 32–53.

IEEE

[1]M. Uzun ve A. E. Bozdoğan, “Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi”, FBÖD, c. 14, sy 2026, ss. 32–53, May. 2026, doi: 10.56423/fbod.1712281.

ISNAD

Uzun, Mustafa - Bozdoğan, Aykut Emre. “Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi”. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi 14/2026 (01 Mayıs 2026): 32-53. https://doi.org/10.56423/fbod.1712281.

JAMA

1.Uzun M, Bozdoğan AE. Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi. FBÖD. 2026;14:32–53.

MLA

Uzun, Mustafa, ve Aykut Emre Bozdoğan. “Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi”. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, c. 14, sy 2026, Mayıs 2026, ss. 32-53, doi:10.56423/fbod.1712281.

Vancouver

1.Mustafa Uzun, Aykut Emre Bozdoğan. Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat’ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi. FBÖD. 01 Mayıs 2026;14(2026):32-53. doi:10.56423/fbod.1712281

Dergide yayımlanmak üzere gönderilen çalışmaların daha önce hiç bir yerde yayımlanmamış ve aynı anda başka bir dergiye gönderilmemiş olması gerekir. Çalışmaların başka dergilerde daha önce yayımlanmamış olması ve/veya değerlendirme sürecinde olmaması yazar(lar)ın sorumluluğundandır. Bu tür bir husus tespit edildiğinde çalışma yazar(lar)a geri gönderilir.

Dergiye çalışma göndermeyi düşünen araştırmacılar https://dergipark.org.tr/tr/pub/fbod dergi adresinde bulunan “Yazım Kuralları”, "Yazarlar İçin Rehber" ve “Makale Gönder” sayfalarını inceleyerek çalışmalarını internet ortamında gönderebilirler. FBÖD ücretsiz bir dergi olup, dergiye gönderilen çalışmalar için yazarlardan değerlendirme veya basım ücreti talep edilmemektedir. Dergide yayımlanan çalışmaların tamamının tam metinleri ücretsiz erişime açıktır. Dergide yayımlanan makalelerden kaynak gösterilmek suretiyle alıntı yapılabilir.

Dergide yayımlamak üzere çalışmalarınızı bekler, derginin ülkemizde fen bilimleri eğitimi ve öğretiminin gelişmesi, bilim okur-yazarlığının yaygınlaşması ve öğretmenlerin uygulamaya dönük ihtiyaçlarının karşılanması amaçlarına katkı sağlamasını temenni ederiz.

EDİTÖR

Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat'ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi

The Effect of Karagöz-Hacivat on Academic Success and Creative Thinking in the Force Energy Unit

Öz

Anahtar Kelimeler

Kuvvet Enerji Ünitesinde Karagöz-Hacivat'ın Akademik Başarı ve Yaratıcı Düşünmeye Etkisi

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster