Yabancı Dil Öğretim Sürecinde Ana Dil-Hedef Dil İlişkisi: Pakistanlıların Türkçe Öğrenim Sürecinde Türkçe-Urduca İlişkisi

Öz

Tarih boyunca süregelen milletler arası ilişkilerin tezahürü olarak dilleri de birbirinden etkilenmiş ve aralarında bazı ortaklık-benzerlik durumları oluşmuştur. Söz konusu bu diller arasındaki ortaklık-benzerlik durumları, yabancı dil öğrenim sürecinde öğreniciler açısından süreci etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Türkler ve Pakistanlıların tarihi ilişkileri sebebiyle söz varlığı ve dil bilgisel bakımdan ortalık ve benzerlik barındıran Türkçe-Urduca arasındaki ilişki, Pakistanlı öğrenicilerin Türkçe öğrenim süreçlerinde önemli bir unsur olarak dikkat çekmektedir. Pakistanlı öğrencilerin Türkçe öğrenme süreçlerinde ana dil ve hedef dil ilişkisi, hedef dile dair anlamsal çıkarımları ve kavrayışları desteklerken eş zamanlı olarak öğrenim süreçlerini de büyük ölçüde etkilemektedir. Bu bağlamda söz konusu ilişkinin, Pakistanlılara Türkçe öğretimi sürecinde dikkate alınması gereken bir unsur olduğu değerlendirilmektedir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel ve karşılaştırmalı desende doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında toplam 300 kelime, 30 atasözü ve deyim, 10 ünlem, 9 edat ve 5 bağlaç incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda ortak söz varlığı unsurları ile dil bilgisel açıdan benzerlik gösteren ve aktif kullanımda bulunan yapılar tespit edilmiştir. Pakistanlı bireylerin dil öğrenim süreçlerine dair literatürdeki boşluk ve Pakistan’da Türkçe öğrenmeye karşı ilginin ivme kazanması; özellikle hedef dile doğrudan maruz kalma imkânı sınırlı olan öğreniciler bağlamında, ana dil ile hedef dil etkileşiminin incenlenmesini elzem hâle getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ana Dil
• Hedef Dil
• Pakistanlılar
• Yabancı Dil Öğretimi

The Relationship Between Mother Tongue and Target Language in the Foreign Language Teaching: The Case of Turkish-Urdu Interactions in the Turkish Learning Process of Pakistanis

Öz

As a reflection of long-standing intercultural relations, languages influence one another over time, resulting in shared features and structural similarities. Such commonalities constitute a significant factor affecting the foreign language learning process. Due to historical ties between Turks and Pakistanis, the relationship between Turkish and Urdu—characterized by lexical and grammatical similarities—emerges as a crucial element in Pakistani learners’ acquisition of Turkish. The interaction between the mother tongue and the target language facilitates semantic inference, enhances comprehension, and positively contributes to language acquisition, while also shaping the overall learning process. In this regard, this relationship should be regarded as an essential component in teaching Turkish to Pakistani learners. This study adopts a qualitative research design and employs document analysis within a descriptive and comparative framework. The dataset consists of 300 lexical items, 30 proverbs and idioms, 10 interjections, 9 prepositions, and 5 conjunctions. The analysis identifies shared vocabulary elements and structurally similar grammatical features that remain in active use. Considering the limited literature on Pakistani learners and the growing interest in learning Turkish in Pakistan, examining mother tongue–target language interaction is particularly important, especially for learners with limited direct exposure to the target language.

Anahtar Kelimeler

• Foreing Language Learning
• Mother Tongue
• Pakistanis
• Target Language

Kaynakça

1. Aghaz, S. (2022). Türkiye Türkçesi, Urduca ve Hintçede ortak kullanılan kelimelerin anlam ve köken açıdan incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
2. Aksan, D. (2004). Anadili, dilbilim ve türkçe yazıları. Multilingual.
3. Alam, M. A., & Mangır, M. (2022). Urduca ve Türkçedeki dil bilgisel anlamlı birimler. The Journal of Academic Social Science Studies, 15(91), 215-232. Doi: http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.55029
4. Alam, M. T. (2021). Urduca ve Türkçedeki dilbilgisel anlamlı birimlerin karşılaştırılması [Yüksek Lisans Tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
5. Alap, M. S. (2017). Pakistanlılara yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde her iki dilde yer alan benzer sözcüklerin öğretime katkıları. Aydın Tömer Dil Dergisi, 2(1), 1-12. https://www.indexacademicdocs.org/pdf/219/32911/365651
6. Atasoy, İ., & Ercan, G. (2022). Dil ve toplum: Dillerarası etkileşim ve ilgili kavramlar. Kesit Akademik Dergisi, 8(31), 565-586. Doi: 10.29228/kesit.62280
7. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 368-388. 10.31592/aeusbed.598299
8. Barın, E. (2003). Yabancılara Türkçenin öğretiminde temel söz varlığının önemi. Türklük Bilimi Araştırmaları, 13, 311-317. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubar/article/177015

9. Birlik, N. (1991). Türkçe ile Urduca arasındaki bazı gramatik benzerlikler [Yüksek Lisans Tezi]. Y Selçuk Üniversitesi.
10. Boylu, E. (2014). Dil-kültür ilişkisi ve İran'da Türkçe öğretimine etkisi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(Özel Sayı II), 19-28. Doi: https://doi.org/10.18493/kmusekad.52839
11. Durmuş, M. (2019). Yabancı dil öğretimi sınıflarında ana dilinin yeri. Sakarya University Journal of Education, 9 (3), 576-577. Doi:10.19126/suje.614963
12. Ergin, M. (2009). Türk dil bilgisi. Bayrak Basım Yayın Tanıtım.
13. Günel, S., & Özdemir, B. (2025). Yabancı dil öğretiminde sınıfta ana dilinin kullanımına ilişkin yaklaşımlar ve tartışmalar. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14 (3), 1061-1074. https://doi.org/10.7884/teke.1609625
14. Imam, G. (2022). Türkçe ile Hintçe/Urduca arasındaki bazı ortak deyimler. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 382-399. Doi: 10.52096/usbd.6.24.23
15. Kılıç, R. (2017). Yabancı dil öğretiminde anadil-hedef dil yapılarının başarıya etkisi. Anasay (7), 11-28. Doi: 10.33404/anasay. 504243
16. Karataş, M. (2025). Pakistan’da Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde konuşma ve yazma becerilerinde karşılaşılan sorunlar. Sakarya Dil Dergisi, 3(2), 118-137. Doi: https://doi.org/10.65618/saudil.1789172
17. Karataş, M., & Çevik, A. (2017). Dil öğretiminde “ana lehçe” ile “hedef lehçe” arasındaki ilişkinin (benzerlik) dil becerilerine etkisi (Azerbaycan Türkçesi-Türkiye Türkçesi Örneği). International Journal of Languages’ Education and Teaching, 3(5), 579-608. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijlet/article/1424796
18. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189. https://izlik.org/JA54BW95FL
19. Kişmir, A., Öcalmış, & E., Siylim Başarır. (2003). Türkçe ve Urdu dilinde müşterek kullanılan bağlaç ve ünlemler üzerine bir inceleme. Nüsha, 23(57), 188-203. https://doi.org/10.32330/nusha.1328869
20. Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
21. Han, T. (2008). Kültürlerarası iletişim ve diyaloğun gelişiminde dil öğretiminin katkısı [Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
22. Hâkim, M. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Türkçe-Urduca karşılaştırmalı zaman yapıları [Yüksek Lisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
23. Mohammad, Q. (2020). Türkçe ve Hintçe-Urduca ortak kelimeler yardımıyla hindistanlı öğrencilere Türkçe öğretimi [Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
24. Morgan, D.L. (1996). Focus groups as qualitative research (C. 16). New York: Sage publications.
25. Öcalmış, E., & Siylim Başarır, E. (2023). Yabancılara Türkçe öğretiminde türk dizi ve filmlerinin etkisi üzerine bir inceleme: Pakistan örneği. Türkiye'de Pakistan Çalışmaları-1 içinde (s. 193-220). Asya-Pasifik Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi.
26. Öcalmış, E. (2025). Yabancı dil olarak urdu dilinin öğretiminde kullanılan kitapların incelenmesi ve metinlerdeki kelime sıklığı: isim ve sıfat kökenli kelimeler [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi, Ankara.
27. Öztekin, E., & Haznedar, B. (2015). Dillerarası etkileşim: Çokdilli ortamlarda sözdizimsel gelişim ve nesne düşürme. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 32(2), 37-47. https://dergipark.org.tr/tr/pub/buje/article/319695
28. Türk Dil Kurumu. (2005). Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu.
29. Uysal, N. (2006). Türkçe ve Urduca atasözlerinin biçim ve kavram özellikleri bakımından mukayesesi [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
30. Yücel, D. (2012). Pakistan'daki Urduca ve dört ana mahalli dilin tarihleri, kullanım sahaları ile cümle yapıları ve fiil çekimlerinin Türkçeyle mukayesesi ve Türkçe kelimelerin taranması [Yüksek Lisans Tezi]. Islamic Republic of Pakistan National University.
31. Yücel, D. (2020). Urducada Türkçe/Moğolca kelimeler ve Türkçe dil unsurları. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(108), 262-309. Doi: https://doi.org/10.29228/ASOS.44507
32. Yücel, D., & Çetin, M. (2019). Güney asya dillerinde Türk Kavimlerin ve Türk imajına dair söz hazinesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(88), 714-744. Doi: 10.16992/ASOS.14720
33. Yaquub, L. H. (2021). Diller arası etkileşim: Arapça ve Türkçe Örneği. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (51), 296-310. Doi: https://doi.org/10.17498/kdeniz.954118
34. Yunus Emre Enstitüsü, (2026, Ocak 2). 2 Ocak 2026 tarihinde https://yee.org.tr/tr/node/59 adresinden erişilmiştir.