Nuri Kurucu’nun Çocuk Kitaplarının Yaratıcılık Bağlamında İncelenmesi

Öz

Yaratıcılık, 21. yüzyıl becerileri arasında geliştirilmesi gereken yeteneklerden biridir. Çocuklarda bu beceriyi geliştirmek için kullanılabilecek yöntemlerden biri çocuk edebiyatı kapsamında çocuk kitapları okutmaktır. Nitel bir araştırma olan bu çalışmanın amacı Nuri Kurucu’nun çocuk kitaplarını yaratıcılık becerisi açısından incelemektir. Araştırmanın verileri doküman inceleme yöntemiyle toplanmıştır. Yazarın Zamangezer Yatak, Bu Nasıl Mucit?, Kukuleta Şeklinde Bir Kule, Dikkat Koca Dev, Her Şeye Bir Çare isminde beş kitabı incelenmiştir. Kitaplardaki yaratıcılık unsurları Torrance (1974)’in “Yaratıcılık ve Alt Boyutları” dikkate alınarak belirlenmiştir. Bu alt boyutlar, akıcı fikir üretme, esnek düşünme, orijinal ürün oluşturma ve detaylandırmadır. Bu alt boyutlara alan yazındaki çalışmalar dikkate alınarak hayal gücü alt boyutu da eklenmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Kitaplar iki araştırmacı tarafından incelenerek yaratıcılık unsurları belirlenmiştir. Elde edilen bulgularda Zamangezer Yatak 206, Bu Nasıl Mucit? 166, Kukuleta Şeklinde Bir Kule 212, Dikkat Koca Dev 74 ve Her Şeye Bir Çare 113 yaratıcılık unsuru içermektedir. Unsurlar alt boyutlara göre sınıflandırılmış alt boyutlardaki veriler kategorilendirilmiştir. Çalışma sonucunda yazarın incelenen kitaplarının çocuklarda yaratıcılığı geliştirebilecek unsurlar içerdiği tespit edilmiştir. Hayal gücüne ait unsurların yeni fikirler üretmede katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çocukların günlük hayatlarında karşılaştıkları problemlere çözüm önerileri üretmeleri için okudukları kitaplar örnekler sunabilir. Bu doğrultuda yazarın kitapları uygun yaş grubuna önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yaratıcılık
• Çocuk edebiyatı
• Çocuk kitapları
• Doküman inceleme

An Analysis of Nuri Kurucu's Children's Books in The Context of Creativity

Öz

Creativity is one of the key skills that should be developed within the framework of 21st-century skills. One way to foster this skill in children is through children’s literature. The aim of this qualitative study is to examine Nuri Kurucu’s children’s books in terms of creativity skills. The data were collected using the document analysis method. Five books by the author were examined: Zamangezer Yatak, Bu Nasıl Mucit?, Kukuleta Şeklinde Bir Kule, Dikkat Koca Dev, and Her Şeye Bir Çare. The elements of creativity in the books were identified based on Torrance’s (1974) framework of creativity and its subdimensions. These subdimensions are fluency in idea generation, flexibility in thinking, originality in product creation, and elaboration. Based on relevant studies in the field, imagination was also included as an additional subdimension. Content analysis was used to analyze the data. The books were examined by two researchers to identify the elements of creativity. The findings revealed that Zamangezer Yatak contained 206 creativity elements, Bu Nasıl Mucit? 166, Kukuleta Şeklinde Bir Kule 212, Dikkat Koca Dev 74, and Her Şeye Bir Çare 113. These elements were classified according to the relevant subdimensions, and the data within each subdimension were categorized. The study found that the examined books contain elements that may contribute to the development of creativity in children. It is suggested that elements related to imagination can support the generation of new ideas. The books children read may provide examples that help them generate solutions to problems they encounter in daily life. Accordingly, Nuri Kurucu’s books are recommended for readers in the appropriate age group.

Anahtar Kelimeler

• Creativity
• Children's literature
• Children's books
• Document review

Kaynakça

1. Ahat, O. (2023). 21. yüzyıl becerilerinin çocuk kitaplarındaki varlığı üzerine bir araştırma: “uzaya giden tren” kitap örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 37, 177-195. https://doi.org/10.29000/rumelide.1406048
2. Aktamış, H., & Ergin, Ö. (2006). Fen eğitimi ve yaratıcılık. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi (20).
3. Arslan, G., & Kargın, T. (2021). Öğretmenlerin kitap önerisinde kullandıkları ölçütlerin çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmesi. Türk Kütüphaneciliği, 35(4), 567-588. https://doi.org/10.24146/tk.992025
4. Aslan, A. E. (2001). Kavram Boyutunda Yaratıcılık. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 2(16), 15-21. https://doi.org/10.17066/pdrd.72200
5. Aslan, E., Aktan, U. E., & Kamaraj, U. I. (1997). Anaokulu eğitiminin yaratıcılık ve yaratıcı problem-çözme becerisi üzerindeki etkisi. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9, 37-48.
6. Aydın Gönül, D., & Dilidüzgün, S. (2022). Çocuk edebiyatında 4c becerileriyle ilgili yapılan çalışmalara yönelik bir meta sentez çalışması. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 5(2), 1-16.
7. Bahşi, N., & Gençer, G. (2024). Mert Arık’ın çocuk kitaplarının yaratıcılık bağlamında incelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 7(1), 1-13.
8. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.

9. Cansoy, R. (2018). Uluslararası çerçevelere göre 21.yüzyıl becerileri ve eğitim sisteminde kazandırılması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(4), 3112-3134. https://doi.org/10.15869/itobiad.494286
10. Cingi, M. A. (2022). Etkileşimli kitap okuma etkinliklerinin 60-72 aylık çocukların yaratıcılıklarına etkisi (Tez No. 741514) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi], Ulusal Tez Merkezi.
11. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (Çev.: Selçuk Beşir Demir). Eğiten Kitap.
12. Çağrıcı, S., & Gizir Ergen, Z. (2023). Tülin Kozikoğlu’nun kitaplarının erken çocuklukta yaratıcı düşünme becerilerini desteklemesi bağlamında incelenmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 11(4), 159-177. https://doi.org/10.29228/ijlet.72914
13. Çelik, O. T., Açar, D., Tunç, Y., & Candemir, B. (2022). Sınıf öğretmenlerinin çocuklarda yaratıcılığa ilişkin görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 1182-1203. https://doi.org/10.17679/inuefd.1146398
14. Çetin, Z., Üstündağ, A., Kerimoğlu, G., & Beyazıt, U. (2015). Ülkemizde ve dünyada çocuklarda yaratıcılığın ölçülmesinde kullanılan testlerin incelenmesi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 2(2), 31-49.
15. Çetingöz, D., Bakırcı, B., & Konur, Ö. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin yaratıcılığı geliştiren eğitim ortamları oluşturma deneyimlerinin incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 24(3), 280-297. https://doi.org/10.12984/egeefd.1290916
16. Davaslıgil, Ü. (1989). Yaratıcılık ve Oyun. Education and Science, 13(71), 24-32.
17. Demirci Ünal, Z., Menteşe, Y., & Sevimli Çelik, S. (2024). Analyzing creativity in children’s picture books. Children’s Literature in Education, 55, 717-746. https://doi.org/10.1007/s10583-023-09535-x
18. Demirhan, E., Önder, İ., & Beşoluk, Ş. (2018). Fen bilimleri öğretmen adaylarının bilimsel yaratıcılık ve akademik başarılarının yıllara göre değişimi. Kastamonu Education Journal, 26(3), 685-696. https://doi.org/10.24106/kefdergi.373323
19. Deniş, H., & Balım, A. G. (2012). Bilimsel yaratıcılık ölçeğinin Türkçeye uyarlama süreci ve değerlendirme ölçütleri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 1-21. https://doi.org/10.12780/UUSBD111
20. Doğan, N. (2015). Yaratıcı düşünme. Ö. Demirel (Ed.), Eğitimde yeni yönelimler içinde (6. bs., s.167-198). Pegem Akademi.
21. Dülger, A. (2019). Okul öncesi resimli çocuk kitaplarındaki illüstrasyonların çocukların yaratıcılık ve yaratıcı düşünme becerilerine etkisi (Tez No. 566997) [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi], Ulusal Tez Merkezi.
22. Erdoğdu, D. M. Y. (2006). Yaratıcılık ile öğretmen davranışları ve akademik başarı arasındaki ilişkiler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 5(17), 95-106.
23. Gençer, G., & Bahşi, N. (2025). TRT çocuk kitaplığının eleştirel düşünme ve yaratıcılık bağlamında incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty (74), 727-742. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1629078
24. Gizir Ergen, Z. & Köksal Akyol, A. (2012). Anaokuluna devam eden çocukların yaratıcılıklarının incelenmesi, Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 5(2), 156-170.
25. Gönen, M. (1998). Çocuk edebiyatı kültürü, M. R. Şirin (Ed.) 99 soruda çocuk edebiyatı içinde (s.43-46). Çocuk Vakfı Yayınları.
26. Harris, R. (1998) Introduction to Creative Thinking. http://www.virtualsalt.com/crebook1.htm
27. Kara, C. (2022). Okul öncesi dönem çocuk kitaplarında yaratıcılığı destekleyen bir faktör olarak resimlemelerin kullanımı. STAR sanat ve tasarım araştırmaları dergisi, 3(4), 221-240.
28. Kara, Ş., & Şençiçek, S. (2015). Yaratıcı çocuk yetiştirmede problemler ve çözüm önerileri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 90-97.
29. Karataş, S., & Özcan, S. (2010). Yaratıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin yaratıcı düşünmelerine ve proje geliştirmelerine etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 225-243.
30. Koçak, R., & İçmenoğlu, E. (2012). Üstün yetenekli öğrencilerin duygusal zekâ ve yaratıcılık düzeylerinin yaşam doyumlarını yordayıcı rolü. Turkish Psychological Counseling & Guidance Journal, 4(37), 73-85.
31. MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/2024programortakmetinOnayli.pdf adresinden erişilmiştir.
32. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: an expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
33. Onur, D., & Zorlu, T. (2017). Yaratıcılık kavramı ile ilişkili kuramsal yaklaşımlar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(3), 1535-1552. https://doi.org/10.15869/itobiad.310394
34. Özerbaş, M. A. (2011). Yaratıcı düşünme öğrenme ortamının akademik başarı ve bilgilerin kalıcılığa etkisi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(3), 675-705.
35. Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. Sage Publications.
36. Partnership for 21st Century Skills (2017). Framework for 21st century learning. https://www.marietta.edu/sites/default/files/documents/21st_century_skills_standards_book_2.pdf adresinden erişilmiştir.
37. Saban, A. (2023). Nitel araştırmalarda paradigma ve teorik temeller. A. Saban ve A. Ersoy (Ed.), Eğitimde nitel araştırma desenleri içinde (4. bs., s. 1-24). Eğiten Kitap.
38. Sağsöz, G. (2019). Resimli çocuk kitaplarında steam: “yaratıcı ve eleştirel düşünme becerisi". Journal of STEAM Education, 2(1), 1-20.
39. Salı, G. (2019). Çocuklarda yaratıcılığın gelişimine ilişkin boylamsal bir araştırma. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(4), 1574-1589. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019..-520900
40. Simonton, D. K. (2000). Creativity: Cognitive, personal, developmental, and social aspects. American psychologist, 55(1), 151-158. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.151
41. Sonmaz, S. (2002). Problem çözme becerisi ile yaratıcılık ve zeka arasındaki ilişkinin incelenmesi (Order No. 28582985). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (2606878824). https://www.proquest.com/dissertations-theses/problem-çözme-becerisi-ile-yaratıcılık-ve-zeka/docview/2606878824/se-2
42. Sternberg, R. J., & Lubart, T. I. (1999). The concept of creativity: Prospects and paradigms. In R. J. Sternberg (Ed.), Handbook of creativity (pp. 3-15). Cambridge University Press.
43. Tang, J. T., Lan, W. C., & Mo, D. J. (2025). Exploring the effects of interactive digital picture books on elementary students' creativity. Thinking Skills and Creativity, 57, 101864. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2025.101864
44. Torrance, E. P. (1974). Torrance Test of Creative Thinking: Norms Technical Manuel Lexington Mas.: Personal Pres Inc. (Aktaran Sungur, N. 1997. Yaratıcı Düşünme. Evrim Yayıncılık)
45. Tuzcuoğlu, N. (1994). Çocukta yaratıcılık. Yaşadıkça Eğitim, 33, 25-27. https://openaccess.iku.edu.tr/server/api/core/bitstreams/7d9123f0-a259-46db-9765-aae69fb6d518/content adresinden erişilmiştir.
46. Wu, J., Li, M., Wang, Z., & Hu, X. (2025). Enhancing primary students’ language creativity through reading book-length fairy tale fiction in a computer-enriched environment. Thinking Skills and Creativity, 57, 101814. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2025.101814
47. Yenilmez, K., & Yolcu, B. (2007). Öğretmen davranışlarının yaratıcı düşünme becerilerinin gelişimine katkısı. Manas üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 9(18), 95-105.
48. Yeşilyurt, E. (2020). Yaratıcılık ve yaratıcı düşünme: tüm boyut ve paydaşlarıyla kapsayıcı bir derleme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches, 15(25), 3874-3915. https://doi.org/10.26466/opus.662721
49. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
50. Yolcu, E. (2019). Okulöncesi dönem çocuklarında hayal gücü ve yaratıcılık ilişkisi. Akdeniz eğitim araştırmaları dergisi, 13(28), 276-291. https://doi.org/10.29329/mjer.2019.202.16