İlaç Atıklarının Çevreye ve Halk Sağlığına Etkileri, Geri Dönüşümü ve Mevzuat Çerçevesi
Öz
İlaç atıkları, hem çevresel ekosistemler hem de halk sağlığı üzerinde ciddi tehditler oluşturan, yönetimi özel önlemler gerektiren tehlikeli atıklar arasında yer almaktadır. Kullanım süresi geçmiş, yanlış saklama koşullarına maruz kalmış, fazla reçete edilmiş veya tedavi değişikliği nedeniyle atıl duruma gelmiş ilaçlar; su, toprak ve hava kirliliğine yol açarak biyoçeşitliliği olumsuz etkilemektedir. Ayrıca antibiyotik kalıntılarının çevreye kontrolsüz salınımı, mikroorganizmalarda direnç gelişimine neden olarak küresel bir sağlık sorununa dönüşmektedir. Bu çalışma, önlisans öğrencileri ile düzenlenen panel çıktılarından ve literatür taramasından elde edilen veriler ışığında; ilaç atıklarının çevresel ve halk sağlığına etkilerini, geri dönüşüm ve sürdürülebilirlik uygulamalarını ve Türkiye ile dünyadaki mevcut mevzuat durumunu ortaya koymaktadır. Bulgular, Türkiye’de ilaç atıklarına özgü bir yasal düzenlemenin bulunmadığını, mevcut mevzuat hükümlerinin farklı yönetmelikler içinde dağınık şekilde yer aldığını göstermektedir. Sonuç olarak, ilaç atıklarının etkili yönetimi için mevzuat bütünlüğü sağlanmalı, geri dönüşüm altyapısı güçlendirilmeli ve toplum düzeyinde farkındalık artırıcı programlar yaygınlaştırılmalıdır.
Anahtar Kelimeler
Çevre Kirliliği, Halk Sağlığı, Geri Dönüşüm, İlaç Atıkları, Sürdürülebilirlik
Etik Beyan
Etik onay gerekmemektedir.
Kaynakça
- Abdi İbrahim İlaç Sanayi A.Ş. (2021). Basın Bültenleri | Abdi İbrahim. Geliş tarihi 18 Ağustos 2025, gönderen https://www.abdiibrahim.com.tr/basinda/basin- bultenleri/abdi-ibrahim-den-surdurulebilirlikte- yeni-bir-adim-daha-biyobozunur-ambalaj-icin- imzayi-atti
- Arke, M., Massoud, M. A., Mourad, Y. F., Jaffa, M. A., & Habib, R. R. (2025). Environmental and Health Consequences of Pharmaceutical Disposal Methods: A Scoping Review. Environmental Management, 75(6), 1388-1400. https://doi.org/10.1007/s00267-025-02167-5
- Canada, H. (2012). Safe disposal of prescription drugs [Education and awareness]. Geliş tarihi 18 Ağustos 2025, gönderen Government of Canada website: https://www.canada.ca/en/health- canada/services/safe-disposal-prescription- drugs.html
- Chartier, Y. (2014). Safe management of wastes from health-care activities (2nd bs). World Health Organization. Geliş tarihi gönderen https://books.google.com/books?hl=tr&lr=&id=q LEXDAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=Safe+ management+of+wastesfrom+health+care+activi ties&ots=JnB1CV7YIV&sig=UJxC3E8ViB- 6KLAB5lVIvwxqeQ8
- Çevre ve Orman Bakanlığı. (2005). Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 25755)
- Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. (2016). TEHLİKELİ ATIKLARIN YÖNETİMİ. Geliş tarihi 21 Ekim 2025, gönderen Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı website: https://cygm.csb.gov.tr/tehlikeli-atiklarin- yonetimi-duyuru-89435
- Eko Yapı Dergisi. (2017). Eko Eczane Projesi Başlıyor. Geliş tarihi 18 Ağustos 2025, gönderen Eko Yapı website: https://www.ekoyapidergisi.org/eko- eczane-projesi-basliyor
- European Environment Agency. (2025). Pharmaceuticals and the Environment-European Commission. Geliş tarihi 18 Ağustos 2025, gönderen European Union website: https://health.ec.europa.eu/medicinal- products/pharmaceuticals-and-environment_en
- Forte, I. M., Indovina, P., Costa, A., Iannuzzi, C. A., Costanzo, L., Marfella, A., …, & Giordano, A. (2020). Blood screening for heavy metals and organic pollutants in cancer patients exposed to toxic waste in southern Italy: A pilot study. Journal of Cellular Physiology, 235(6), 5213- 5222. https://doi.org/10.1002/jcp.29399
- GIVMED. (2016). Donate medicines/health products you no longer need | GIVMED. Geliş tarihi 18 Ağustos 2025, gönderen Share medicine share life GIVMED website: https://givmed.org/en/