A translation analysis through Antoine Berman’s deforming tendencies: The Turkish translation of André Gide’s L’immoraliste

Öz

Antoine Berman’s general conception of translation is grounded in the idea that translation is fundamentally a cultural transfer. In this sense, it should be noted that Berman’s approach is based on the idea that the translated work should allow the reader to perceive that it is the product of a foreign culture. At the same time, it must be emphasized that Berman’s perspective is far removed from a purely “word-for-word translation” model, instead, the act of translation requires an ethical stance in which its cultural and philosophical dimensions cannot be ignored. Since Berman’s theory of translation criticism is comprehensive, the present study is limited solely to the examination of deforming tendencies. This analytical framework, developed by Berman to identify the transformations that occur in a translated work as a result of the translator’s interventions, makes it possible to systematically examine the shifts resulting from the translator’s decisions in the target text. According to Berman, if translators are aware of the consequences that these deforming tendencies may produce for the target readership, they can develop translation strategies that take them into account, thus enabling the work to be transferred into the target language without undermining the nature of the original. In this context, André Gide’s L’Immoraliste, written in 1902 and regarded as one of the significant works of early twentieth-century French literature, and its Turkish translation by Tahsin Yücel titled Ayrı Yol, are examined in this study through Berman’s method of translation criticism, drawing specifically on the analytics of deforming tendencies.

Anahtar Kelimeler

• Antoine Berman
• Ayrı Yol
• L’Immoraliste
• deforming tendencies
• Tahsin Yücel

Antoine Berman’ın biçim bozucu eğilimleri ışığında bir çeviri incelemesi: André Gide’in L’immoraliste yapıtının Türkçe çevirisi

Öz

Fransız Çeviribilimci Antoine Berman’ın genel çeviri anlayışının temelinde, çevirinin kültürel bir aktarım olduğu düşüncesi yer alır. Bu bağlamda Berman’ın çeviri anlayışının, metni varış dili okuruna yerlileştirme yoluyla yaklaştırmak yerine çeviri eserin yabancı bir kültürün ürünü olduğunun okur tarafından hissedilmesi görüşüne dayandığını da belirtmek gerekir. Bununla birlikte, Berman’ın çeviriye yaklaşımının “sözcüğü sözcüğüne çeviri” anlayışından çok uzak olduğunun, çeviri ediminin, kültürel ve felsefi boyutunun göz ardı edilemeyeceği etik bir anlayış gerektirdiğinin altı çizilmelidir. Berman’ın çeviri eleştirisi yöntemi oldukça kapsamlı ve çok aşamalı olduğu için söz konusu çalışma yalnızca biçim bozucu eğilimlerin incelenmesiyle sınırlandırılmıştır. Berman’ın çevirmenin bilinçli ya da bilinçsiz müdahaleleri sonucunda eserde meydana gelen değişimleri saptamak amacıyla geliştirdiği bu analitik yaklaşım, varış metnindeki çevirmen kararlarından kaynaklanan değişimlerin sistematik bir biçimde incelenmesini mümkün kılmaktadır. Yine kuramcıya göre, çevirmen bu biçim bozucu eğilimlerin varış okuruna aktarımının doğuracağı sonuçların bilincinde olduğu taktirde bunları dikkate alarak bir çeviri stratejisi geliştirebileceğini ve böylelikle de özgün eseri doğasını bozmadan varış diline kazandırılabileceğini savunmaktadır. Fransız edebiyatının önde gelen yazarlarından biri olan ve 20. yüzyılın başlarına damgasını vuran André Gide’in, 1902 yılında yayınlanan L’Immoraliste adlı yapıtının, Tahsin Yücel tarafından Türkçeye Ayrı Yol başlığıyla yapılan çevirisi, bu çalışmada Berman’ın çeviri eleştirisi yöntemi çerçevesinde, biçim bozucu eğilimler analitiğinden yola çıkılarak elde edilen verilen ışığında incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Antoine Berman
• Ayrı Yol
• L’immoraliste
• biçim bozucu eğilimler
• Tahsin Yücel

Kaynakça

1. Berman, A. (1999). La traduction et la lettre ou l’auberge du lointain. Éditions du Seuil.
2. Cordonnier, J.-L. (2002). Aspects culturels de la traduction: Quelques notions clés. Meta, 47(1), 38–50. https://doi.org/10.7202/007990ar
3. Even-Zohar, I. (1978). The position of translated literature within the literary polysystem. In Papers in historical poetics (ss. 21–27). The Porter Institute for Poetics and Semiotics, Tel Aviv University.
4. Gide, A. (1902). L’immoraliste. Gallimard.
5. Gide, A. (2009). Ayrı yol (T. Yücel, Çev.). Can Yayınları. (Özgün eser 1902 yılında yayımlanmıştır).
6. Malka, R. (2013). Fonction auteur et auteur-fiction chez André Gide [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. McGill Üniversitesi.
7. Özcan, L. (2022). Kaynak odaklılığı yeniden okumak: Antoine Berman ve çeviri anlayışı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (28), 659–674. https://doi.org/10.29000/rumelide.1133925
8. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/

9. Uslu, M. (2023). Interpréter la traduction indirecte comme une retraduction: Une application herméneutique dans le cadre du modèle de critique de traduction de Berman. Journal of Translation Criticism, 3(1), 27–43.
10. Université de Lorraine, ATILF. Trésor de la langue française informatisé. http://stella.atilf.fr/
11. Fondation Catherine Gide. (t.y.). Biographie de Gide. https://gidiana.fondation-catherine-gide.org/biographiedegide.htm