Intersemiotic translation in the light semiotics of translation: A feminist analysis of female figures translated from a story to television series

Öz

In this study, the television series Doğduğun Ev Kaderindir, adapted from a real-life story written by psychiatrist Gülseren Budayıcıoğlu, is examined in the light of Roman Jakobson’s concept of intersemiotic translation and within the framework of Sündüz Öztürk Kasar’s classification of intersemiotic translation. The story of a young woman’s struggle, who grew up caught between two families with significantly different sociological structures, is analysed from a semiotic approach to examine whether the universe of meaning reconstructed by the translator-screenwriter during the adaptation into a TV series underwent any transformation. This story, in which the impacts of patriarchal and fatalistic social order on women’s inner lives are mirrored, contains the signs and discourses that form isotopies of “fate”, “motherhood” and “marriage”, all of which will be analysed. The female figures in the story will be examined as both actants and enunciators, each within the patriarchal family and social structure, as well as within the conditions imposed by the capitalist system. Subsequently, the actions and discourses performed by these female figures will be analysed from a semiotic perspective. In addition, the transformations of the signs and the meaning transferred to the target text will be considered from a feminist perspective. In this example of intersemiotic translation, the aim is to determine how the various conditions and narrative methods offered by the audio-visual system in which the target text is presented influence the translator during the process of conveying the semantic universe of the source text.

Anahtar Kelimeler

• Intersemiotic translation
• semiotics of translation
• feminist criticism
• Doğduğun Ev Kaderindir
• tv series

Çeviri göstergebilimi ışığında göstergelerarası çeviri: Yaşam öyküsünden televizyon dizisine aktarılan kadın figürlerinin feminist bakış açısıyla çözümlenmesi

Öz

Bu çalışma kapsamında, psikiyatr Gülseren Budayıcıoğlu’nun kaleme aldığı gerçek bir yaşam öyküsünden esinlenilerek Doğduğun Ev Kaderindir adıyla televizyon ekranlarına aktarılan televizyon dizisi Roman Jakobson’un öne sürdüğü göstergelerarası çeviri kavramı odağında ve Sündüz Öztürk Kasar’ın (2021) göstergelerarası çeviri sınıflandırması bağlamında incelenmektedir. Bu kapsamda sosyolojik yapısı birbirinden çok farklı iki aile arasına sıkışmış şekilde yetişen genç bir kadının mücadelesinin anlatıldığı yaşam öyküsü göstergebilimsel açıdan çözümlenerek diziye uyarlanma aşamasında çevirmen–senarist tarafından yeniden kurulan anlam evreninin bir dönüşüme uğrayıp uğramadığı irdelenmektedir. Ataerkil ve kaderci bir toplum düzeninin kadınların iç dünyası üzerindeki etkilerini yansıtan öyküde, yinelenen anlam birimlerinin oluşturduğu “kader”, “annelik” ve “evlilik” yerdeşliklerini oluşturan göstergeler ve söylemler çözümlenerek öyküdeki kadın figürler bir yandan ataerkil düzen içindeki aile ve toplum yapısı çerçevesinde, diğer yandan kapitalist sistem içinde yer aldıkları koşullar çerçevesinde birer eyleyen ve söyleyen olarak ele alınmaktadır. Daha sonra, söz konusu kadın figürlerin gerçekleştirdiği edimler ile söylemler göstergebilimsel açıdan çözümlenecek ve çıkış metnindeki göstergelerin varış metnine aktarılırken geçirdikleri dönüşümler ve üretilen anlamlar feminist bakış açısından da yararlanılarak incelenmektedir. Farklı gösterge dizgeleri arasında gerçekleşen bu göstergelerarası çeviri örneğinde, varış metni olarak ele alınan dizinin ait olduğu görsel-işitsel dizgenin koşullarının ve sunduğu çeşitli anlatım yöntemlerinin çıkış metni olarak incelenen öykünün anlam evrenini aktarma aşamasında çevirmeni nasıl etkilediğinin saptanması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Göstergelerarası çeviri
• çeviri göstergebilimi
• feminist eleştiri
• Doğduğun Ev Kaderindir
• televizyon dizisi

Kaynakça

1. Benveniste, E. (1995). Genel Dilbilim Sorunları. (Çev. Erdim Öztokat). YKY.
2. Budayıcıoğlu, G. (2019). Camdaki Kız. Doğan Kitap.
3. Butler, J. (2017). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. (Çev. Başak Ertür). İstanbul: Metis Yayınları.
4. De Beauvoir, S. (1972). Kadın: Evlilik Çağı. İstanbul: Payel Yayınları.
5. Direk, Z. (2017). Hakların öznesi olmak. Cinsel Farkın İnşası (ss. 225–276). Metis Yayınları.
6. Doğduğun Ev Kaderindir. (2019, 25 Aralık). 1. Bölüm [TV dizisi bölümü]. TV8. https://www.tv8.com.tr/dogdugun-ev-kaderindir/dogdugun-ev-kaderindir-1-bolum-25-aralik-2019-72910-video.htm.
7. Doğduğun Ev Kaderindir. (2020, 15 Ocak). 2. Bölüm [TV dizisi bölümü]. TV8. https://www.tv8.com.tr/dogdugun-ev-kaderindir/dogdugun-ev-kaderindir-2-bolum-15-ocak-2020-73934-video.htm. Doğduğun Ev Kaderindir. (2020, 5 Şubat). 5. Bölüm [TV dizisi bölümü]. TV8. https://www.tv8.com.tr/dogdugun-ev-kaderindir/dogdugun-ev-kaderindir-5-bolum-5-subat-2020-75071-video.htm.
8. Gorlée, D. L. (1994). Semiotics and the problem of translation: With special reference to the semiotics of Charles S. Peirce. Rodopi.

9. Greimas A. J.& Courtés, J. (1982). Semiotics and Language An Analytical Dictionary. Indiana University Press.
10. Jakobson, R. (1959). On linguistic aspects of translation. R. A. Brower (Ed.), On translation (ss. 232–239). Harvard University Press.
11. Jakobson, R. (2021). On linguistic aspects of translation. The Translation Studies Reader (ss. 156–161). (ed. Lawrence Venuti). Forth Edition. Routledge.
12. Kourdis, E. (2020). Interview of Paolo Fabbri. Punctum, 6 (1), (ss. 309–318). https://doi.org/10.18680/hss.2020.0017.
13. Mitchel, J. (2020). Kadınlık Durumu. (Çev. Gülseli İnal, Gülnur Savran, Şirin Tekeli, Feraye Tınç, Şule Torun, Yaprak Zihnioğlu). Dipnot Yayınları.
14. Öztürk Kasar, S. (2003). Sözceleme dilbilimi ve özne göstergebilimi. J.C. Coquet & S. Öztürk Kasar (Eds.), Discours, Sémiotique et Traduction / Söylem, Göstergebilim ve Çeviri (ss. 119–154). YTÜ Yayınları
15. Öztürk Kasar, S. (2009). Pour une sémiotique de la traduction. In Colette Laplace. Marianne, L. & Daniel, G. (Eds.), La traduction et ses métiers, (ss. 163–175). Lettres Modernes Minard.
16. Öztürk Kasar, S. (2021). Honoré de Balzac’ın Le Chef-d’œuvre inconnu başlıklı öyküsünden Jacques Rivette’in La Belle Noiseuse adlı filmine: Göstergelerarası çeviride göstergelerin aktarımı ve dönüşümü. S. Öztürk Kasar, B. Haleva, L. Arslan Özcan & P. Güzelyürek Çelik (Eds.), Prof. Dr. Hasan Anamur’un Anısına (ss. 101–131). Yıldız Teknik Üniversitesi Yayınları.
17. Tuna, D. & Kuleli, M. (2017). Çeviri Göstergebilimi Çerçevesinde Yazınsal Çeviri için Bir Metin Çözümleme ve Karşılaştırma Modeli. Eğitim Yayınevi.
18. Tuna, D. (2022). Kadınlara nasihatlar: Tembih, tenkit ve tehdit üzerinden tahakkümün propagandası. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10 (32), (ss. 144–164). https://doi.org/10.33692/avrasyad.1175406.