Araştırma Makalesi

Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı

Cilt: 17 27 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı

Öz

Bu çalışmada beyin tümörleri için kemoterapi dozajını optimize etmek ve bu yolla tümör popülasyonunun yok edilmesi ile bağışıklık sisteminin korunması arasındaki kritik dengeyi korumak amacıyla tip-2 bulanık mantık kontrolör (T2BMK) önerilmiştir. Parametre optimizasyonu için yapay sinek kuşu algoritması (AHA) ve parçacık sürü optimizasyonu (PSO) kullanılan T2BMK’nın performansı tip-1 bulanık mantık kontrolör (T1BMK) ile karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel bir özelliği, klinik gerçekliği artırmak için sürekli ilaç infüzyonundan farklı olarak dinlenme sürelerini de içeren üç tedavi protokolünün uygulanmasıdır. Matematiksel tümör büyüme modeline dayanan benzetim sonuçları, AHA ile optimize edilmiş T2BMK (AHA-T2BMK)’nın vücutta daha az ilaç birikimiyle toksisiteyi azaltıp daha hızlı tümör eliminasyonu sağladığını, sağlıklı hücre ve bağışıklık hücresi popülasyonlarını koruduğunu göstermektedir. Bu bulgular AHA-T2BMK içeren kontrol sisteminin kanser tedavisi gibi karmaşık biyomedikal bir sürece katkıda bulunma potansiyelini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. F. Bray, et al., Global cancer statistics 2022: globocan estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 74 (3), 229-263, 2024. https://doi.org/10.3322/caac.21834.
  2.    M. Aslan, Derin öğrenme tabanlı otomatik beyin tümör tespiti. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 34 (1), 399-407, 2022. https://doi.org/10.35234/fumbd.1039825.
  3.    Ç. Erçelik ve K. Hanbay, Beyin tümörü sınıflandırmada histogram eşitleme yönteminin bazı derin öğrenme modellerine etkileri. Journal of Computer Science, 8 (2), 83-92, 2023. https://doi.org/10.53070/bbd.1373990.
  4.    A.B. Şimşek ve A. Dicle, Primer beyin tümörü: klinik özellikler, tedavi ve bakım. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6 (2), 102-113, 2013.
  5.    E.N. Akbal, Beyin tümörü tedavisi için kemoterapi ilaç salınım sistemi modellenmesi ve kontrolü. Yüksek Lisans Tezi, Aksaray Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2025.
  6.    E.N. Akbal ve S. Soylu, Tip-2 bulanık mantık denetleyici ile beyin tümörü için kemoterapi ilaç salınım sistemi tasarımı. Proceedings of 7th International Conference on Applied Engineering and Natural Sciences ICAENS 2025, pp. 301-310, Konya, Turkey, 2025.
  7.    S. Ay and S. Soylu, Optimal fuzzy P+Dµ controller for cancer chemotherapy. Biomedical Signal Processing and Control, 96 (Part B), 106634, 2024. https://doi.org/10.1016/j.bspc.2024.106634.
  8.    R.B. Martin, Optimal control drug scheduling of cancer chemotherapy. Automatica, 28 (6), 1113–1123, 1992. https://doi.org/10.1016/0005-1098(92)90054-J.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Biyomedikal Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

6 Şubat 2026

Kabul Tarihi

21 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17

Kaynak Göster

APA
Akbal, E. N., & Soylu, S. (2026). Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 17. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1883707
AMA
1.Akbal EN, Soylu S. Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 2026;17. doi:10.28948/ngumuh.1883707
Chicago
Akbal, Elif Nur, ve Selim Soylu. 2026. “Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 17 (Nisan). https://doi.org/10.28948/ngumuh.1883707.
EndNote
Akbal EN, Soylu S (01 Nisan 2026) Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 17
IEEE
[1]E. N. Akbal ve S. Soylu, “Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı”, NÖHÜ Müh. Bilim. Derg., c. 17, Nis. 2026, doi: 10.28948/ngumuh.1883707.
ISNAD
Akbal, Elif Nur - Soylu, Selim. “Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 17 (01 Nisan 2026). https://doi.org/10.28948/ngumuh.1883707.
JAMA
1.Akbal EN, Soylu S. Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 2026;17. doi:10.28948/ngumuh.1883707.
MLA
Akbal, Elif Nur, ve Selim Soylu. “Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 17, Nisan 2026, doi:10.28948/ngumuh.1883707.
Vancouver
1.Elif Nur Akbal, Selim Soylu. Beyin tümörü tedavisinde aralıklı kemoterapi planlaması için optimize edilmiş bulanık mantık kontrolör tasarımı. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 01 Nisan 2026;17. doi:10.28948/ngumuh.1883707