Etik İlkeler
Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, akademik dürüstlük ve yayın etiği konularında en yüksek standartları taahhüt eder. Yayın sürecimiz, Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan yönergeleri (Core Practices) esas alır. Yayın Etiği Komitesi (Committee on Publication Ethics, COPE) tarafından yayınlanan Dergi Editörleri İçin Davranış Kuralları ve En İyi Uygulama İlkeleri (Code Of Conduct And Best Practice Guidelines For Journal Editors) ile Bilimsel Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri (Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing) benimsenmiştir. Ayrıca Açık Erişim Dergiler Rehberi (Directory of Open Access Journals, DOAJ) ve Açık Erişim Akademik Yayıncılar Birliği (Open Access Scholarly Publishers Association, OASPA) tarafından yayınlanan yayın etiği standartları takip edilmektedir.
1. Hakemlik Süreci ve Ön İnceleme (Peer Review Process)
Ön İnceleme ve Masa Reddi (Desk Reject): Dergiye gönderilen tüm çalışmalar, Editör Kurulu tarafından titiz bir ön incelemeye tabi tutulur. Bu aşamada; derginin amaç ve kapsamına uymayan, temel metodolojik hatalar içeren, akademik dil standartlarını karşılamayan veya özgünlükten yoksun çalışmalar hakem sürecine alınmadan “Masa Reddi” (Desk Reject) ile geri çevrilir.
Çift Kör Hakemlik (Double-Blind Peer Review): Ön incelemeyi geçen makaleler, alanında uzman en az iki dış hakeme gönderilir. Bu süreçte yazarlar hakemlerin, hakemler de yazarların kimliğini bilmez. Hakem raporlarındaki görüş ayrılığı durumunda üçüncü bir hakemin veya Yayın Kurulu üyesinin görüşüne başvurulur.
2. Yapay Zeka (AI) Kullanım Politikası
Yazarlık Statüsü: ChatGPT, Claude veya benzeri üretken yapay zeka (Generative AI) araçları, makalede “Yazar” olarak gösterilemez. Yapay zeka araçları, bir çalışmanın doğruluğu, özgünlüğü ve bütünlüğü konusunda yasal sorumluluk üstlenemez.
Beyan Zorunluluğu: Yazarlar, çalışma hazırlığı sırasında, dil düzeltmesi, literatür taraması, veri analizi sair hususlarda yapay zeka araçları kullandılarsa, bunu makalenin “Yöntem” veya “Teşekkür” bölümünde, hangi aracın ne amaçla kullanıldığını belirterek şeffaf bir şekilde beyan etmekle yükümlüdür.
3. Veri Paylaşımı ve Şeffaflık
Dergi, tarihsel araştırmaların doğrulanabilirliğini destekler. Yazarların, araştırmalarını destekleyen birincil verileri (örneğin transkripsiyonlar, istatistiksel veri setleri veya dijital görselleştirmeler) erişilebilir bir veri havuzunda paylaşmaları veya talep üzerine editörlere sunmaları teşvik edilir. Makalelerde “Veri Kullanılabilirliği Beyanı” (Data Availability Statement) bulunması önerilir.
4. İntihal ve Etik İhlaller
Tüm gönderiler iThenticate veya benzeri uluslararası yazılımlarla taranır. %20’nin üzerindeki benzerlik oranları (referanslar hariç) veya intihal tespiti durumunda makale reddedilir. Dilimleme, çifte yayın/duplication veya sahte yazarlık gibi etik ihlaller, COPE akış şemalarına göre soruşturulur ve gerekli yaptırımlar uygulanır.
Yayın Etiği ve Kötüye Kullanım Beyanı
1. Editörler Kurulunun Sorumlulukları
Editörler, dergiye gönderilen çalışmaların değerlendirilmesinden ve yayınlanmasından nihai olarak sorumludur.
Bağımsızlık ve Tarafsızlık: Editörler; gönderilen makaleleri yazarların ırkı, cinsiyeti, dini inancı, etnik kökeni, vatandaşlığı veya politik felsefesinden bağımsız olarak sadece akademik liyakat, önem, özgünlük, çalışmanın geçerliliği, derginin kapsamına uygunluk esaslarına göre değerlendirir. Yayın kararı, hiçbir dış kurumun etkisi altında kalınmaksızın verilir.
Gizlilik: Editörler ve yayın kurulu personeli, sunulan bir metinle ilgili bilgileri sorumlu yazar, hakemler, muhtemel hakemler ve yayıncı dışındaki hiç kimseyle paylaşamaz.
Çıkar Çatışması: Editörler, kendi yazdıkları veya aile bireyleri/yakın çalışma arkadaşları tarafından yazılan makalelerin değerlendirme sürecinde yer almazlar. Bu tür durumlarda süreç, çıkar çatışması bulunmayan başka bir editör tarafından yürütülür.
Yayın Kararı ve Güvenilirlik: Editörler, hakem raporlarına dayanarak makalenin yayımlanıp yayımlanmayacağına karar verirken, iftira, telif hakkı ihlali ve intihal gibi yasal kısıtlamaları gözetir.
2. Hakemlerin Sorumlulukları
Hakemlik süreci, bilimsel iletişimin temel taşıdır ve editörün editoryal karar vermesine yardımcı olur.
Katkı ve Nesnellik: Hakemler, değerlendirmelerini nesnel bir şekilde yapmalıdır. Kişisel eleştiri uygun değildir. Hakemler görüşlerini destekleyici argümanlarla açıkça ifade etmelidir.
Kaynakların Belirtilmesi: Hakemler, yazarlar tarafından atıf yapılmamış ilgili yayınlanmış çalışmaları tespit etmelidir. "Birincil kaynakların yanlış yorumlandığı" veya "literatürdeki temel bir eserin göz ardı edildiği" durumlar editöre bildirilmelidir.
Gizlilik: Değerlendirme için alınan tüm makaleler gizli belge olarak ele alınmalıdır. Editörün izni olmadan başkalarına gösterilemez veya tartışılamaz.
Çıkar Çatışması: Hakemler; yazarlarla, şirketlerle veya kurumlarla olan rekabetçi, işbirlikçi veya diğer ilişkilerden kaynaklanan çıkar çatışmasına sahip oldukları makaleleri değerlendirmeyi reddetmelidir.
Süreklilik: Atanan hakem, makaleyi belirtilen sürede değerlendiremeyeceğini veya konu hakkında yetkin olmadığını düşünüyorsa, editörü bilgilendirerek süreçten çekilmelidir.
3. Yazarların Sorumlulukları
Özgünlük ve İntihal: Yazarlar, çalışmalarının tamamen özgün olduğunu ve başkalarının çalışmalarını veya sözlerini kullanmışlarsa bunları uygun şekilde alıntıladıklarını garanti etmelidir. İntihal, veri tahrifatı ve uydurma veriler (fabrication) tolere edilmez.
Birincil Kaynak Kullanımı ve Doğruluk: Yazarlar, arşiv belgeleri, yazmalar veya arkeolojik bulgular gibi birincil kaynakları kullanırken, belgenin kaynağını (arşiv fon kodu, yer bilgisi vb.) yeniden bulunabilir şekilde, doğru ve şeffaf olarak belirtmekle yükümlüdür.
Çoklu veya Eşzamanlı Yayın: Yazarlar, aynı araştırmayı birden fazla dergide yayınlayamazlar. Aynı makalenin aynı anda birden fazla dergiye gönderilmesi etik dışı bir yayın davranışı olarak kabul edilir ve çalışma reddedilir.
Yazarlık Hakları: Sadece çalışmanın tasarımına, yürütülmesine veya yorumlanmasına önemli katkıda bulunan kişiler yazar olarak listelenmelidir. "Onursal yazarlık" veya katkısı olmayan kişilerin eklenmesi (gift authorship) kabul edilmez.
Veri Erişimi ve Saklama: Yazarlar, editoryal inceleme için makaleleriyle ilgili ham verileri (transkripsiyonlar, görüntü analizleri vb.) sağlamaya hazır olmalı ve bu verileri yayınlandıktan sonra makul bir süre boyunca saklamalıdır.