İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya’da okutulan tarih ders kitaplarında Haçlı Seferleri

Avrupa’da ortak tarih anlayışı oluşturmak amacıyla yüz yılı aşkın süredir çeşitli kurum ve kuruluşlar tarafından tavsiye niteliğinde kararlar alınmıştır. Genellikle öteki algısını yıkmak ve eğitim anlayışlarındaki değişiklikler doğrultusunda alınan bu tavsiye niteliğindeki kararlara ülkelerin büyük çoğunluğu uymaktadır. Öğretim programları üzerinden ders kitaplarına da yansıyan bu tavsiye niteliğindeki kararlar ile ulusal tarih anlayışının içerik üzerindeki etkisi büyüktür. Daha çok önemli tarihi gelişmelerin öğretiminde öne çıkan bu etkiler Haçlı Seferleri’nin ders kitaplarında sunumunda da kendisini göstermektedir. Bu çalışmada, dünya tarihinin önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilen Haçlı Seferleri’nin, bu seferlerde etkin rol oynayan İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya’da ders kitaplarında sunumu üzerine durulmuştur. Bu devletlerin seferlere yönelik tarih ders kitaplarındaki ortaklaşan düşünceleri, ötekileştirmeleri, öz eleştirileri, bu konu özelinde kendileri için öteki durumunda olan Müslüman dünyası ile empati kurmaları ve konuya duyarlılıkları incelenmiştir. Bunların yanı sıra devletlerin Haçlı düşüncesine bakışı, seferleri nasıl yorumladıkları, konu içerisinde seçilen görseller ve haritalar, öğrencilerin tarih okuryazarlığı becerilerini geliştirecek etkinlikler ve öneriler ortaöğretim düzeyindeki okulların öğretim programlarından ve tarih ders kitaplarından doküman incelemesi yöntemi ile elde edilmiştir. Ders kitapları ve öğretim programlarını önce kendi içerisinde sonra birbirleriyle karşılaştırmalı olarak yapılan betimsel analizinin sonucunda öğretim programlarının amaçları yönünden büyük oranda örtüştüğü ve tarih okuryazarlığı becerileri ile vatandaşlık bilinci kazandırmayı amaçladıkları görülmektedir. Aynı zamanda öğretimsel düzen ve içerik yönünden ders kitaplarına yansıyan bu durum öğrencilerin küçük birer tarihçi gibi metinler üzerinde çalışmasını sağlayarak tarihsel araştırma becerilerinin gelişmesine katkı sağlamaktadır. I. II. III. IV. Haçlı Seferleri, nedenleri, sonuçları ve Hristiyan dünyasının Müslüman dünyası ile ekonomik, siyasi, kültürel ve bilimsel yönlerden ilişkileri ders kitaplarının ağırlıklı olarak üzerinde durduğu konular olmuştur.

Advisory decisions have been issued by various institutions and organizations in Europe for over a century with the aim of establishing a common understanding of history. Generally intended to dismantle perceptions of the “other” and to align with changes in educational approaches, these decisions are followed by the vast majority of countries and have a significant impact on the content of national historical understanding through national curricula. These influences, particularly prominent in the teaching of major historical developments, are also reflected in the presentation of the Crusades in history textbooks. This study focuses on how the Crusades, considered one of the significant turning points in world history, are presented in the history textbooks of England, France, Germany, and Italy, countries that played active roles in these campaigns. The study examined these countries’ shared perspectives, including their processes of othering, self-criticism, empathy toward the Muslim world considered “the other,” and overall sensitivity to the topic. In addition, the countries’ interpretations of the campaigns, selected visuals and maps, and activities and recommendations aimed at developing students’ historical skills were obtained through document analysis of secondary school curricula and history textbooks. As a result of the descriptive analysis of the textbooks and curricula, first examined individually and then comparatively, it was observed that the curricula objectives largely overlap and aim to foster both historical skills and a sense of citizenship. Moreover, this alignment, reflected in the instructional organization and content of the textbooks, enables students to engage with texts like young historians, contributing to the development of their research skills. The First, Second, Third, and Fourth Crusades—their causes, results, and the economic, political, cultural, and scientific relations between the Christian and Muslim worlds—have been the main topics addressed in the textbooks.