The Representation of Political Ideology in the Context of Atatürk Statues in Ankara

Öz

This article examines Atatürk’s monumental sculptures in Ankara, analyzing their formal and thematic features to reveal the evolution of monumental sculpture within the framework of political ideology. As the founding figure of the Republic and central to Ankara’s designation as the capital, Atatürk’s role is reflected in these monuments, emphasizing their significance within modern society and education. These works are not only aesthetic objects but also instruments representing the founding ideology, ensuring continuity, and shaping collective memory in public space. The monuments are categorized into three types: statues depicting Atatürk as a single figure, figurative monuments featuring him within a thematic or narrative context, and monuments where he is absent from the central composition but represented through a bust or relief. Atatürk is portrayed as strong, resilient, pioneering, and charismatic, executed in both classical and modern artistic styles. Situated in public spaces and integrated into daily urban life, these monuments function as reminders of the leader’s identity and as powerful symbols sustaining the continuity of the modern Republic, transmitting the ideological principles that underpin it to society. 

Anahtar Kelimeler

• Atatürk statues
• Centennial of the Republic
• Ankara
• monument statue

Ankara'daki Atatürk Heykelleri Bağlamında Siyasal İdeolojinin Temsili

Öz

Bu makale, Ankara’da yer alan ve Atatürk’ün temsil edildiği anıt heykelleri biçimsel ve içeriksel açıdan ele alarak, günümüze kadar geçen süreçte anıt heykel anlayışında meydana gelen dönüşümü siyasal ideolojinin temsili bağlamında ortaya koymayı amaçlamaktadır. Cumhuriyet’in ilanı ve Ankara’nın başkent olarak kabul edilmesinde Atatürk belirleyici figür olmuştur, bu rolü yansıtan anıt heykellerin modern toplum ile eğitim anlayışı içindeki yeri, çalışmanın önemini ortaya koyar. Bu bağlamda anıt heykeller, yalnız estetik nesneler olarak değil devletin kurucu ideolojisini temsil eden, sürekliliğini sağlayan ve kamusal alanda toplumsal belleğe yön veren araçlar olarak değerlendirilmiştir. Devletin siyasal yapısı ile toplumun sosyo-kültürel yapısını şekillendirmede Atatürk’ün aldığı rolü en güçlü şekilde temsil eden görünür unsurların başında anıt heykeller gelmiştir. Atatürk’ün temsil edildiği anıtlar; Atatürk’ün tek figürlü işlendiği anıt heykeller, merkezinde Atatürk’ün işlendiği belirli bir tema veya konu içeren figürlü anıt heykeller, merkezinde Atatürk’ün olmadığı ancak büstü veya rölyefiyle temsil edildiği anıt heykeller olmak üzere üç başlıkta irdelenmiştir. Atatürk; anıtta güçlü, sağlam, öncü ve karizmatik tema içinde hem klasik hem de modern sanat üslubunda işlenmiştir. Bu bağlamda söz konusu anıtlar, kamusal alanda halkın gündelik kent yaşamının merkezinde konumlanarak, lider kimliğini hatırlatıcı bir unsur olmanın yanı sıra modern Cumhuriyet’in sürekliliğini var eden düşüncenin topluma aktarılmasını sağlayan güçlü birer simge olmuşlardır. 

Anahtar Kelimeler

• Atatürk heykelleri
• Cumhuriyet’in 100. Yılı
• Ankara
• anıt heykel

Kaynakça

1. Akyürek, F. (2010). Türkiye’de heykel sanatı. Mimarist, 35, 144-156.
2. Berk, N. ve Gezer H. (1973). Elli yılın Türk resim ve heykeli, (2. Baskı). Türkiye İş Bankası Yayınları.
3. Cezar, M. (1986). XIX. yüzyıl Türkiye’sinde heykel plastiği sorunu. Hürriyet Gösteri Sanat-Edebiyat Dergisi, 66, 83-85.
4. Demirkol, G. H. (2014). A Reading on Atatürk Monument in the grand national assembly of Turkey: From idealızed to realized, Art-Sanat, 1, 73-99.
5. Doğramacı, B. (2010). Ankara Zafer Anıtı, Goethe-Institut. https://www.goethe.de/ins/tr/ank/prj/urs/geb/mon/mon/trindex.htm (Erişim: 10.12.2025)
6. Elibal, G. (1973). Atatürk ve resim-heykel, (3. Baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
7. Erten, O. (2012). Türk plastik sanatlarında ilkler, (1. Baskı). Artam Antik A.Ş. Kültür Yayınları.
8. Foubister, M. (2018). Ankara… City scenes… [Fotoğraf]. Flickr. https://www.flickr.com/photos/mfoubister/41764739654/in/photostream/ (Erişim: 10.12.2025).

9. Gezer, H. (1994). Cumhuriyet Dönemi Türk heykeli, (2. Baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
10. Giray, K. (1999). Osmanlı İmparatorluğu’nda heykel sanatının gelişim çizgisi. Osmanlı Ansiklopedisi, (C. 11, s. 491-495), Yeni Türkiye Yayınları.
11. Gür, F. (2001). Atatürk heykelleri ve Türkiye’de resmi tarihin görselleşmesi. Toplum ve Bilim, 90, 147-166.
12. Gür, F. (2013). Sculpting the nation in early republican Turkey. Institute of Historical Research, 86(232), 342-372.
13. Hamilton, A. (2009). Monuments and memory. Continuum: Journal of Media & Cultural Studies, 10(1), 101-114. https://doi.org/10.1080/10304319009388152
14. Oral, B. (2021). Duygu ve düşünce bağlamında anıt heykel: Kavramsal çerçeve ve sınıflandırma, H. Arapgirlioğlu (Ed.), Güzel sanatlarda araştırma ve değerlendirmeler, (ss. 41-75). Gece Kitaplığı.
15. Öndin, N. (2003). Cumhuriyet’in kültür politikası ve sanat. Sanat Dünyamız Dergisi, 89, 144-157.
16. Özsezgin, K. (2006). Zühtü Müridoğlu, resim, heykel: Bütün bir yaşam, Sergi, (24 Şubat-14 Nisan), Yapı Kredi Kazım Taş kent Sanat Galerisi.
17. Renda, G. (2002). Osmanlılarda heykel. Sanat Dünyamız Dergisi, 82, 139-144.
18. Sözen, M. (1973). Türklerde anıt. Mimarlık, 7, 7-20.
19. Tekiner, A. (2014). Atatürk heykelleri kült, estetik, siyaset, (3. Baskı). İletişim Yayınları.
20. Yaman, Z. Y. (2011). ‘Siyasi/Estetik Gösterge’ olarak kamusal alan da anıt ve heykel. METU JFA, 28(1), 177-190.
21. Yelbaşı, C. (2025). Sculpting the leader and making the nation; Atatürk monuments and statues in the early Republican period, Middle Eastern Studies, 1-22, https://doi.org/10.1080/00263206.2025.2561660
22. Yeşilkaya, N. G. (2002). Osmanlı’da ve Cumhuriyet’te anıt heykeller ve kentsel mekân. Sanat Dünyamız Dergisi, 82, 146-153.