Bertrand Russell Felsefesinde Tümeller Problemi

Öz

Bertrand Russell açısından bilginin kaynağının ne olması gerektiği, felsefe tarihi boyunca süregelen tartışmaların merkezinde yer almıştır. Bu tartışmalar neticesinde, rasyonalizm bilginin akıl vasıtasıyla elde edildiğini ileri sürmesine karşın, ampirizm ise bilginin duyusal deneyim aracılığıyla kazanıldığını savunmuştur. Ancak Russell bilginin, rasyonalizm ve ampirizmin öne sürdüğünden farklı bir temele dayandığını belirtir. Onun bilgi anlayışı, ampirizm ile rasyonalizmin bir sentezini oluşturur. Russell’a göre bilgi, nesneleri tanıma (acquaintance) ve betimleme (description) yoluyla edinilir. Tanıma ve betimleme, öncelikle tekillere ilişkin bilgi sağlar; aynı zamanda tümellere ilişkin bilginin oluşmasına da zemin hazırlar. Bu nedenle bilgi, tekilden tümele doğru yapılandırılır. Bu yaklaşım, Russell’ın bilgi anlayışında tümellerin vazgeçilmez bir rol oynadığını göstermektedir. Tümeller, yalnızca tekil varlıkların anlaşılmasını değil, önerme düzeyinde anlamlı ifadelerin kurulmasını da mümkün kılar. Bu bağlamda tümeller problemi, yalnızca ontolojinin değil, epistemolojinin de odağında yer alır. Russell, klasik metafizik gelenekten devraldığı bu sorunu, mantıksal analizle yeniden ele alarak hem metafiziksel varsayımları sorgular hem de onları rasyonel bir temele oturtmaya çalışır. Bu doğrultuda, Russell’ın tümellere yüklediği felsefi işlev, yalnızca metafiziği değil, bilgi kuramını da biçimlendirerek onun epistemolojisinin merkezinde belirleyici rol üstlenir. Bu çalışmada felsefe tarihinin temel sorunlarından birisi olan tümeller probleminin Russellcı okuması yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Bertrand Russell
• Betimleme
• Tikeller
• Tümeller

The Problem of Universals in Bertrand Russell's Philosophy

Öz

From Bertrand Russell’s perspective, the question of the source of knowledge has been at the heart of ongoing debates throughout the history of philosophy. As a result of these debates, rationalism holds that knowledge is derived from reason, whereas empiricism maintains that it is acquired through experience. However, Russell argues that the foundation of knowledge differs from the principles proposed by both rationalism and empiricism. His conception of knowledge synthesizes elements of both traditions. According to Russell, knowledge is obtained through acquaintance with and description of objects. These two modes primarily provide knowledge of particulars, but they also establish the foundation for knowledge of universals. Therefore, knowledge, in Russell's view, is structured from the particular to the general. This approach underscores the indispensable role of universals in his epistemology. Universals not only facilitate the understanding of particular entities but also enable the construction of meaningful propositional statements. In this context, the problem of universals lies at the core of not only ontology but also epistemology. By reexamining this classical metaphysical problem through the lens of logical analysis, Russell both questions traditional metaphysical assumptions and seeks to ground them on a rational basis. Consequently, the philosophical role Russell assigns to universals decisively shapes both metaphysics and epistemology, positioning universals at the center of his theory of knowledge. This study examines the problem of universals -one of the fundamental issues in the history of philosophy- from a Russellian perspective

Anahtar Kelimeler

• Bertrand Russell
• Description
• Particulars
• Universals

Kaynakça

1. Aristoteles. (1996). Organon 2: Önerme, (Çev. Hamdi Ragıp Atademir). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
2. Aristoteles. (2014). Metafizik (Çev. Ahmet Arslan). Sosyal Yayınları.
3. Armstrong, D. M. (1989). Universals: An opinionated introduction. Westview Press.
4. Aras, K. (2023). Gilles Deleuze felsefesinde özne-oluşun ontolojik tasarımı. Çıra Akademi Yayınları.
5. Cevizci, A. (2012). Felsefe sözlüğü. Say Yayınları.
6. Cevizci, A. (2015). Felsefe tarihi. Say Yayınları.
7. Çüçen, A. (Ed.). (2016). Felsefe tarihi 3. Sentez Yayınları.
8. Demir, A. (2024). Tümeller tartışmasına postmodern bir bakış. İslami Araştırmalar Dergisi, 35 (1), 51-68. https://doi.org/10.62862/isar.2023-100083

9. Denkel, A. (2003). Düşünceler ve gerçekler. Doruk Yayımcılık.
10. Grünberg, T. (1963). Bertrand Russell’ın tasvirler teorisi. Felsefe Arkivi, 14, 138–173.
11. Gökberk, M. (2012). Felsefe tarihi. Remzi Kitapevi.
12. Kahveci, K. (2021). Felsefeye Yeniden Dönüş: Tümeller Tartışması Üzerine Düşünceler. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 67, 363-375.
13. Osman, F. (2011). Tanrı üzerine konuşmanın anlamı. Asa Yayınları.
14. Platon. (1996). Lakhes Diyaloglar 2 (Çev. Tanju Gökçöl). Remzi Kitabevi.
15. Platon. (2012). Devlet (Çev. Sabahattin Eyüboğlu ve M. Ali Cimcoz). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
16. Russell, B. (1905). On Denoting. Mind, 14 (56), 479–493.
17. Russell, B. (1972). Mistisizm ve mantık (Çev. Ayseli Usluata). Varlık Yayınları.
18. Russell, B. (1996). Dış dünya üzerine bilgimiz (Çev. Vehbi Hacıkadiroğlu). Kabalcı Yayınları.
19. Russell, B. (2000). Felsefe sorunları (Çev. Vehbi Hacıkadiroğlu). Kabalcı Yayınları.
20. Russell, B. (2015). Mantıksal atomculuk (Çev. Dilek Arlı Çil, Kurtul Gülenç, Önder Kulak, Cenk Özdağ). Alfa Yayınları.
21. Russell, B. (2016). Batı felsefe tarihi 2 (Çev. Ahmet Fethi). Alfa Yayınları.
22. Russell, B. (2020). Batı felsefe tarihi 1 (Çev. Ahmet Fethi). Alfa Yayınları.
23. Rossi, J. G. (2013). Analitik felsefe (Çev. Atakan Altınörs). Bilge Kültür Sanat Yayınları.
24. Saygılı, S., Avcı, M., Bayrakdar, N., Denizer, N. (2020). Disiplinlerarası bir yaklaşımla felsefenin değeri. Kayseri: Kimlik Yayınları.
25. Skirbekk, G. ve Gilj, N. (2017). Antik Yunan’dan modern döneme, (Çev. Emrah Akbaş ve Şule Mutlu). Kesit Yayınları.
26. Soykan, Ö. N. (2006). Felsefe ve dil. MVT Yayıncılık.
27. Topakkaya, A. (2014). Sistematik felsefe bağlamında Platon-Aristoteles karşılaştırması. Nobel Yayınları.
28. Uygur, N. (1962). Bertrand Russell’ın felsefedeki gelişmesi. Felsefe Arkivi, 13, 103–115.
29. Uygur, N. (1963). Bertrand Russell’ın doğruluk anlayışı. Felsefe Arkivi, 14, 3–35.
30. Zeller, E. (2008). Grek felsefesi tarihi (Çev. Ahmet Aydoğan). Say Yayınları.