Falih Rıfkı Atay’ın Gezi Yazılarında Yurt İçi Turizmine Dair Görüşleri1

Öz

Falih Rıfkı Atay, Cumhuriyet Devri Türk edebiyatında seyahatname türünde en fazla eser veren sanatçıdır. Seyahat edebiyatını Türk modernleşmesinde bir araç olarak gören yazar, gezilerini yazı dizilerine çevirerek Türk halkına bir görgü ve bellek oluşturmayı amaçlar. Sıklıkla yurt dışında Türkiye’yi temsil eden Atay, yurt içi gezileri de ihmal etmez. Çoğunluğu Ege ve Akdeniz kıyılarında geçen gezilerini de yazı dizisi hâlinde okurlarıyla paylaşır. Bu yazıları Türk seyahat edebiyatı kadar turizm tarihi açısından da önemlidir. Yazılarında şehirlerin iyileştirilmesi, konaklama alanlarının geliştirilmesi, yolların bakımı, imar faaliyetleri, tabiat bilinci, tarih, sağlık, müzik ve eğlence kültürü gibi başlıklar altında Türk turizminin çeşitli unsurlarını merkeze alan Atay; turizm kültürü ve medenileşme konularında okurlarını bilgilendirmeyi arzular. Ayrıca devrin önemli isimlerine seslenerek yazılarını bölgesel ve ulusal kalkınma konulu raporlara dönüştürür. Bu çalışmada, yurt içi seyahat yazılarından hareketle Falih Rıfkı Atay’ın turizm ve medenileşmeye dair görüşleri, tespit ve önerileri aktarılarak yazarın turizm tarihi ve seyahat edebiyatındaki yerine dikkat çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Falih Rıfkı
• Türkiye modernleşmesi
• seyahat edebiyatı
• turizm kültürü

Falih Rıfkı Atay’s Views on Domestic Tourism in His Travel Writings

Abstract

Falih Rıfkı Atay is the artist who produced the most works in the travelogue genre in the Turkish literature of the Republican Era. The author, who sees travel literature as a tool for Turkish modernization, aims to create an etiquette and memory for the Turkish people by turning his travels into a series of articles. Atay, who frequently represents Turkey abroad, does not neglect domestic trips either. He shares his travels, most of which take place on the Aegean and Mediterranean coasts, with his readers in the form of a series of articles. These texts are important for the history of tourism as well as Turkish travel literature. Focusing on various elements of Turkish tourism under such headings as the improvement of cities, the development of accommodation areas, the maintenance of roads, construction activities, natural awareness, history, health, music and entertainment culture in his writings, Atay wishes to inform his readers about tourism culture and civilization. He also addresses the important figures of the period and transforms their writings into reports on regional and national development. In this study, Falih Rıfkı Atay’s views, findings and suggestions on tourism and civilization are conveyed based on his domestic travel writings, and the author’s place in tourism history and travel literature is emphasized.

Keywords

• Falih Rıfkı
• Turkish modernization
• travel literature
• tourism culture

Kaynakça

1. Atay, F. R. (1934). Bizim Akdeniz. Ankara: Hâkimiyeti Milliye Matbaası.
2. Atay, F. R. (1934). Bizim Akdeniz: I-II. Hâkimiyeti Milliye, nr. 4628, 12 Haziran 1934, 6.
3. Atay, F. R. (1962). Pazar Konuşması: Ege Kıyıları. Dünya, nr. 4352, 3 Haziran 1962, 2.
4. Atay, F. R. (1962). Ege Kıyıları - I. Dünya, nr. 4353, 4 Haziran 1962, 3.
5. Atay, F. R. (1962). Ege Kıyıları - II. Dünya, nr. 4354, 5 Haziran 1962, 3.
6. Atay, F. R. (1962). Ege Kıyıları - III. Dünya, nr. 4355, 6 Haziran 1962, 3.
7. Atay, F. R. (1962). Ege Kıyıları - IV(I). Dünya, nr. 4356, 7 Haziran 1962, 3.
8. Atay, F. R. (1962). Ege Kıyıları - IV(II). Dünya, nr. 4357, 8 Haziran 1962, 3.

9. Atay, F. R. (1962). Ege Kıyıları - IX. Dünya, nr. 4362, 13 Haziran 1962, 3.
10. Atay, F. R. (1962). Pazar Konuşması: Tamamlık. Dünya, nr. 4366, 17 Haziran 1962, 2.
11. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 1/ Gemide. Dünya, nr. 6049, 27 Nisan 1964, 1.
12. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 2/ Bizimsemek. Dünya, nr. 6050, 28 Nisan 1964, 1.
13. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 3/ Güllük. Dünya, nr. 6051, 29 Nisan 1964, 3.
14. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 4/ Bodrum. Dünya, nr. 6052, 30 Nisan 1964, 3.
15. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 5/ Bir Ülke. Dünya, nr. 6053, 1 Mayıs 1964, 3.
16. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 8/ Ataş’ın Alevi. Dünya, nr. 6057, 5 Mayıs 1964, 3.
17. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 9/ 85000!. Dünya, nr. 6058, 6 Mayıs 1964, 3.
18. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 11/ Bir Yapıcı. Dünya, nr. 6060, 8 Mayıs 1964, 3.
19. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 12/ Hatay’da Turizm. Dünya, nr. 6061, 9 Mayıs 1964, 3.
20. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 14/ Ayrılış. Dünya, nr. 6064, 12 Mayıs 1964, 3.
21. Atay, F. R. (1964). Güney Kıyılarında: 15/ Neler Yapmalıyız?. Dünya, nr. 6065, 13 Mayıs 1964, 3.
22. Atay, F. R. (1964). Çirkin İstanbul. Dünya, nr. 6066, 14 Mayıs 1964, 1-3.
23. Atay, F. R. (1965). Marmaris Koyunda. Dünya, nr. 6367, 19 Nisan 1965, 1-7.
24. Atay, F. R. (1965). Bir Dokun Bin Âh Dinle. Dünya, nr. 6369, 21 Nisan 1965, 1-7.
25. Atay, F. R. (1965). Güneş Yolunda Gelişmeler. Dünya, nr. 6376, 28 Nisan 1965, 1.
26. Atay, F. R. (1965). Turizmi Yürütebilmek İçin. Dünya, nr. 6377, 29 Nisan 1965, 1.
27. Atay, F. R. (1965). Yokedici Dinamit. Dünya, nr. 6378, 30 Nisan 1965, 1.
28. Atay, F. R. (1966). Gezi Notları: 1/ Deniz Yollarımız. Dünya, nr. 6987, 28 Eylül 1966, 1-7.
29. Atay, F. R. (1966). Gezi Notları: 2/ Foça. Dünya, nr. 6988, 29 Eylül 1966, 1-7.
30. Atay, F. R. (1966). Gezi Notları: 4/ Ah Bu Kafa!. Dünya, nr. 6992, 3 Ekim 1966, 1.
31. Atay, F. R. (1966). Kurtuluş. Doğan Kardeş Yayınları.
32. Dinç Kurt, Y. (2015). Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Yurt Dışı Gezi Kitapları (1920-1980). Ankara: Akçağ Yayınları.
33. Dinç Kurt, Y. (2018). Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Yurt İçi Gezi Kitapları (1920-1980). Ankara: Akçağ Yayınları.
34. (Dünya gazetesi duyuru). (1964). Güney Kıyılarında. Dünya, nr. 6048, 23 Nisan 1964, 1.
35. (Dünya gazetesi duyuru). (1965). Başyazarımız Güney İllerinde. Dünya, nr. 6365, 17 Nisan 1965, 1.
36. Eroğlu, O. Falih Rıfkı Atay’ın Fikir ve Sanat Dünyası (Basılmamış Doktora tezi). Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
37. Girgin, S. (2012). Falih Rıfkı Atay’ın Gezi Yazılarında Avrupa (Yüksek lisans tezi), Kıbrıs: Doğu Akdeniz Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim ve Araştırma Enstitüsü.
38. Kansu, N. A. (1934). Bitikler: Bizim Akdeniz, Ülkü, 4 (21): 229.
39. Karaduman, O. (2023). Erken Dönem Cumhuriyet Döneminde Bir Edibin Gözünden Yurt ve Turizm: İsmail Habip Sevük Örneği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi. 34 (3): 215-229. https://doi.org/10.17123/atad.1309649.
40. Ortaylı, İ. (1988). Devr-i Âlem: Falih Rıfkı Atay ve Seyahatnameleri. Gergedan, 1 (16): 131-132.