Türk Kültüründe Konukseverlik ve Konaklama Mekânları: Kavramsal Çerçeve ve Kaynaklar

Öz

Tarih boyunca her toplum kendine has özellikleri ile tanınmış ve onunla anılmıştır. Köklü bir geçmişe sahip olan Türkler, tarih sahnesine çıktıkları andan itibaren; askeri ve siyasi başarılarının yanı sıra “konukseverlik” anlayışlarıyla da öne çıkmışlardır. Bu çalışmanın odağını Türk kültürünün temel değerlerinden biri olan konukseverlik anlayışı ve bunun mimarideki yansıması olan konaklama mekânları oluşturmaktadır. 

Derin bir tarihsel birikime sahip olan Türk kültürü, aynı zamanda geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bununla birlikte çalışma konusunu oluşturan konaklama mekânlarının sayıca fazla olması, kaynaklara dayalı bir incelemeyi gerekli kılmaktadır. Bu doğrultuda, çalışma konukseverlik olgusu ile ilgili en gerçekçi bilgileri barındıran seyahatnameler başta olmak üzere, diğer tarihsel kaynaklara ve bu kaynaklardan hareketle üretilmiş olan günümüz bilimsel yayınlarına dayanmaktadır. Konunun genişliği göz önüne alındığında, farklı disiplinlerce üretilmiş zengin bir külliyatın varlığından söz etmek mümkündür. Ancak mevcut literatürün konukseverlik ile konaklama mekânlarını bütüncül bir yaklaşımla ele alınmadığı dikkat çekmektedir. Bu yazı dizisi, konuyu bütün olarak ele alarak; Türk kültürü araştırmalarına katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kültürü
• Konuk-Misafir
• Konukseverlik-Misafirperverlik
• Konaklama Mekânı-Misafirhane

Hospitality and Accommodation Spaces in Turkish Culture: Conceptual Framework and Sources

Öz

Throughout history, societies have been recognized and identified by their unique cultural characteristics. The Turks, who possess a deep-rooted and rich historical background, have drawn attention not only with their military and political achievements but also with their strong sense of hospitality. This study focuses on one of the fundamental values of Turkish culture: the notion of hospitality and its architectural manifestation in the form of accommodation spaces. 

Spreading across a vast geography, Turkish communities developed diverse social and architectural practices in every region they inhabited. However, the large number of accommodation facilities that form the topic of this study makes it necessary to conduct the study based on available contemporary sources. In this context, to understand this rich historical and cultural background, travelogues, which are among the most realistic sources on the subject, provide valuable insights. Accordingly, this study is based on primary sources such as travel accounts, historical documents, archaeological findings, and contemporary scholarly publications derived from these materials. 

Although a significant body of literature exists on the subject, it is observed that the relationship between hospitality culture and accommodation spaces is rarely addressed from an integrated perspective. This series of writings aims to fill this gap by offering a comprehensive approach, thereby contributing to the broader field of Turkish cultural studies.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Culture
• Guest
• Hospitality
• Guest-Friendliness
• Accommodation Spaces
• Guesthouse

Kaynakça

1. Akcan, E., (2014). Türk Kültüründe Konukseverlik (Osmanlı Devleti’ne Kadar), (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı.
2. Altunbay, M., (2016). “Temel Bir Değer Olarak Dede Korkut’ta Misafirperverlik ve İzzeti İkram”, Akademik Bakış Dergisi, 56, Temmuz-Ağustos, s. 359-371.
3. And, M., (2004). Osmanlı Tasvir Sanatları: 1 Minyatür, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.
4. Burnaby, F., (2021). At Sırtında Anadolu, (Çeviren: Fatma Taşkent), İletişim Yayınları, İstanbul.
5. Clavijo, R. G., (2016). Timur Devrinde Kadis’ten Semerkand’a Seyahat, (Çeviren: Ömer Rıza Doğrul), Köprü Kitapları, İstanbul.
6. Çoşkun, Z., (2019). “Oryantalizm, Edward Said ve Sanat Tarihinde Değişimler”, Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(2), Temmuz, s. 215-247.
7. Demirci, H. ve Bürkütbayeva, Ş., (2020). “Kazak Misafirperverliği: Ülüş, Misafir Ağırlama ve Tabak Kültürü”, Millî Folklor, 16(126), s. 198-209.
8. Durkaya, H., (2022). “Ahlaki Mesnevilerde Misafirlik Kavramı”, RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, S. 28, Haziran, s. 369-382.

9. Ebû Abdullah Muhammed İbn Battûta Tancî, (2013). İbn Battûta Seyahatnâmesi, (Çeviri: A. Sait Aykut), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
10. Gökşen, C. ve Topalak, H.İ., (2024). “Yabancı Seyyahlara Göre Türklerde Misafirperverlik”, Mavi Atlas, 12(2), s. 589-604.
11. Karadağ, B., (2008). Sünnette Misafirlik ve Misafir Ağırlama, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Anabilim Dalı.
12. Kaşgarlı Mahmut, (1985). Divanü Lûgat-it-Türk, (Çeviren: Besim Atalay), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
13. Krickl, E., (2005). 1892 Lykia Günlüğü, (Yayına Hazırlayan: Nezih Başgelen), Suna ve İnan Kıraç Vakfı İle Arkeoloji ve Sanat Yayınları Ortak Yayını, İstanbul.
14. Kocaer, S., (2024). “Dîvânu Lugâti’t-Türk’te Misafir Anlayışı ve Misafirperverlik”, Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E- Dergisi, S. 11, Aralık, s. 69-78.
15. Memiş, G., (2023). “Avrupalı Seyyahların İzlenimleriyle 19. Yüzyılda Batı Türkistan’da “Türk Misafirperverliği””, Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(1), Haziran, s. 64-83.
16. O’donovan, E., (2021). Merv Vahası Merv Tekkeleri Arasında Seyahat ve Maceralar 2. Cilt, (Çeviren: Resul Şahsi), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
17. Ögel, B., (2000). Türk Kültür Tarihine Giriş, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
18. Polo, M., (2019). Seyahatname Dünyanın Tasviri, Alfa Klasik, İstanbul.
19. Raczynski, E., (2021). Türkiye Seyahati Günlüğü, (Çeviren: Sabire Arık), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
20. Şahin, G., (2017). İngiliz Seyahatnamelerinde Osmanlı Toplumu ve Türk İmajı, Gökkubbe Yayınları, İstanbul.
21. Şeşen, R., (2018). İbn Fadlan Seyahatnamesi ve Ekleri, Yeditepe Yayınevi, İstanbul.
22. Şihabeddin b.Fazlullah El-Ömeri, (2019). Türkler Hakkında Gördüklerim ve Duyduklarım, (Çeviri: Ahsen Batur), Selenge Yayınları, İstanbul.
23. Teyek, S. (2017). Dede Korkut Hikâyeleri, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara.
24. Yusuf Hâs Hâcib, (2024). Kutadgu Bilig, (Çeviren: Yaşar Çağbayır), Ötüken Yayınları İstanbul.
25. https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 26.01.2021.
26. http://lugatim.com/s/KONUK Erişim tarihi: 08.05.2021.
27. http://lugatim.com/s/M%C4%B0HMANDAR Erişim Tarihi: 13.05.2021.
28. https://sozluk.gov.tr/ Erişim tairhi:21.09.2025.
29. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/FOTOGRAF/90567---0155.jpg Erişim Tarihi: 25.09.2025.
30. https://www.siverekhaber.com/tarihi-yolculuk-siverek-p1-aid,11846.html#galeri Erişim Tarihi: 25.09.2025.