Makale Gönderim ve Yazar Telif Hakkı Devir Sözleşmesi

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi’nde makale başvuruları kapsamında, makalenin hazırlanma ve yazım süreçlerinde yapay zekâ tabanlı araçların kullanımına ilişkin “Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Yazar Beyan Formu”nun tüm yazarlar tarafından doldurulması ve imzalanması gerekmektedir.

Makale başvurusu sırasında, formun tüm yazarlar tarafından imzalanmış hâlinin DergiPark sistemine ek dosya olarak yüklenmesi zorunludur.

Formun eksik veya yüklenmemiş olması durumunda makale başvuru süreci başlatılmayacaktır.

Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Yazar Beyan Formuna aşağıdan ulaşabilirsiniz.

📝 BSEU_FenBilimleri_Yapay_Zeka_Kullanim_Beyan_Formu.docx 

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Genel Çerçeve

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, araştırma ve yayın etiği konusunda ulusal ve uluslararası standartlara bağlıdır. Dergi; COPE (Committee on Publication Ethics)ve ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) tarafından belirlenen ilkeleri benimsemiştir. Derginin etik politikası, aşağıda "Araştırma Etiği" ve "Yayın Etiği" başlıkları altında ayrı ayrı düzenlenmiştir.

ARAŞTIRMA ETİĞİ

Dergiye gönderilen tüm çalışmaların, araştırmanın tasarımından raporlanmasına kadar her aşamada aşağıdaki araştırma etiği ilkelerine uygun olarak yürütülmüş olması zorunludur:

1. Araştırmanın tasarlanması, gözden geçirilmesi, yürütülmesi ve raporlanmasında bilimsel dürüstlük, şeffaflık ve etik sorumluluk esastır.
2. Etik kurul izni gerektiren tüm bilim dallarındaki araştırmalar için etik kurul onayı alınmış olmalı; kurul adı, karar tarihi ve karar numarası makalenin Yöntem bölümünde belirtilmeli, ayrıca onay belgesi başvuru sırasında sisteme yüklenerek belgelendirilmelidir.
3. Anket, ölçek, mülakat, odak grup görüşmesi, gözlem, deney ve benzeri veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı çalışmalar ile insan ve hayvan materyali kullanılan, kişisel veri içeren retrospektif çalışmalar etik kurul izni kapsamındadır.
4. İnsan katılımcıların yer aldığı araştırmalar Helsinki Bildirgesi ilkelerine uygun yürütülür; katılımcılardan bilgilendirilmiş gönüllü onam alınır ve bu durum Yöntem bölümünde açıkça beyan edilir.
5. Hayvanlar üzerinde yürütülen araştırmalarda ARRIVE Kılavuzu  esas alınır ve Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu izni alınır.
6. Etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalarda bu durum, gerekçesi ile birlikte yazar(lar) tarafından yazılı olarak beyan edilir.
7. Başkalarına ait ölçek, anket, test, yazılım, görsel, tablo ve fotoğrafların kullanımında hak sahiplerinden izin alınır ve izin alındığı makalede belirtilir.
8. Fikir ve sanat eserlerinin kullanımında telif hakları düzenlemelerine uyulur.
9. Kişisel verilerin işlenmesi ve korunmasında 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümlerine uyulur; katılımcıların kimlik bilgileri gizlenir.
10. Araştırmaya sağlanan finansal destek ile destek veren kişi, kurum ve kuruluşların araştırmadaki katkısı açıkça beyan edilir.
11. Veri uydurma, veri çarpıtma, intihal, dilimleme, tekrar yayım ve haksız yazarlık araştırma etiğine aykırı davranışlar olup, tespiti hâlinde COPE akış şemaları uygulanır.

YAYIN ETİĞİ

Dergi, yayın sürecinin tüm aşamalarında COPE Core Practices, "Dergi Editörleri için Davranış Kuralları ve En İyi Uygulama Rehber İlkeleri" ile "Dergi Yayıncıları için Davranış Kuralları" ilkelerini benimsemektedir. Yayın sürecinin tüm paydaşları aşağıdaki etik sorumlulukları taşır.

1. Yazarların Sorumlulukları

• Tüm yazarlar araştırmaya önemli oranda fikri katkı sunmuş olmalıdır; ICMJE yazarlık ölçütleri esas alınır.
• Makaledeki tüm verilerin gerçek ve özgün olduğu beyan edilmelidir.
• Kaynakça listesi eksiksiz ve doğru olmalıdır.
• İntihal ve sahte veriye yer verilmemelidir.
• Aynı araştırmanın birden fazla dergide yayımlanmasına teşebbüs edilmemelidir.
• Gönderilen çalışma başka bir yerde yayımlanmamış ve eş zamanlı olarak başka bir dergiye gönderilmemiş olmalıdır.
• Çıkar çatışması durumları ve finansal destek beyan edilmelidir.
• Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında fark ettikleri hataların düzeltilmesini veya çalışmanın geri çekilmesini sağlamakla yükümlüdür.

Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler:

a) İntihal: Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini, uygulamalarını, yazılarını, şekillerini veya eserlerini sahiplerine bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseriymiş gibi sunmak,

b) Sahtecilik: Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek, sunulan veya yayınlanan eseri gerçek olmayan verilere dayandırarak düzenlemek veya değiştirmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak, yapılmamış bir araştırmayı yapılmış gibi göstermek,

c) Çarpıtma: Araştırma kayıtları ve elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan yöntem, cihaz ve materyalleri kullanılmış gibi göstermek, araştırma hipotezine uygun olmayan verileri değerlendirmeye almamak, ilgili teori veya varsayımlara uydurmak için veriler ve/veya sonuçlarla oynamak, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek,

ç) Tekrar yayım: Bir araştırmanın aynı sonuçlarını içeren birden fazla eseri doçentlik sınavı değerlendirmelerinde ve akademik terfilerde ayrı eserler olarak sunmak,

d) Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde, uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak ve birbirine atıf yapmadan çok sayıda yayın yaparak doçentlik sınavı değerlendirmelerinde ve akademik terfilerde ayrı eserler olarak sunmak,

e) Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek, aktif katkısı olan kişileri yazarlar arasına dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini yayım sırasında veya sonraki baskılarda eserden çıkarmak, aktif katkısı olmadığı hâlde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,

f) Diğer etik ihlali türleri: Destek alınarak yürütülen araştırmaların yayınlarında destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile onların araştırmadaki katkılarını açık bir biçimde belirtmemek, insan ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak, yayınlarında hasta haklarına saygı göstermemek, hakem olarak incelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri yayınlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak, bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak, tamamen dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlali suçlamasında bulunmak.

2. Hakemlerin Sorumlulukları

• Değerlendirmeler tarafsız, nesnel ve yapıcı olmalı, kişisel eleştiri içermemelidir.
• Hakemler araştırmayla, yazarlarla ve/veya araştırma fon sağlayıcılarla çıkar çatışması içerisinde olmamalıdır; çıkar çatışması durumunda görev reddedilerek editör bilgilendirilmelidir.
• Uzmanlık alanı dışındaki çalışmalar için hakemlik görevi kabul edilmemelidir.
• Hakemler ilgili yayımlanmış ancak atıfta bulunulmamış eserleri belirtmelidir.
• Değerlendirme süreci gizlilik esasına dayanır; incelenen çalışmanın hiçbir bölümü paylaşılamaz veya kullanılamaz.

3. Editörlerin Sorumlulukları

• Editörler bir makaleyi kabul etmek ya da reddetmek için tüm sorumluluğa ve yetkiye sahiptir.
• Makaleler; yazarların dili, dini, ırkı, cinsiyeti, uyruğu, kurumu ve siyasi görüşünden bağımsız olarak yalnızca bilimsel içerik ve özgünlük ölçütleriyle değerlendirilir.
• Editörler kabul ettikleri ya da reddettikleri makaleler ile ilgili çıkar çatışması içerisinde olmamalıdır; editörlerin kendi çalışmaları bağımsız bir editör tarafından yürütülür.
• Sadece alana katkı sağlayacak makaleler kabul edilmelidir.
• Hata bulunduğunda düzeltmenin yayımlanması ya da çalışmanın geri çekilmesi desteklenmelidir.
• Hakemlerin ismi saklı tutulmalı, intihal ve sahte veriye engel olunmalıdır. Hakemlik süreci bilimsel yayımlamanın başarısının merkezinde bulunmaktadır.
• İtiraz, şikâyet ve etik ihlal iddiaları COPE akış şemalarına göre soruşturulur.

4. İntihal Eylem Planı ve Derginin Önlemleri

Dergi fikri mülkiyete saygı duyar ve yazarlarının özgün çalışmalarını korumayı ve teşvik etmeyi amaçlar. İntihal içerikli yazılar kalite, araştırma ve yenilik standartlarına aykırıdır. Bu nedenle, dergiye makale gönderen tüm yazarların etik standartlara uyması ve herhangi bir biçimde intihalden kaçınması beklenir.

Ön kontrolden geçirilen makaleler intihal için taranır. İntihal veya kendi kendine intihal tespit edilirse yazarlar bilgilendirilir. Editörler, gerekli olması hâlinde makaleyi değerlendirme ya da üretim sürecinin çeşitli aşamalarında yeniden intihal kontrolüne tabi tutabilir. Yüksek benzerlik oranları, bir makalenin kabul edilmeden önce ve hatta kabul edildikten sonra reddedilmesine neden olabilir. Benzerlik oranının, kaynakça ve üst bilgi çıkarılacak şekilde toplamda %20'yi, tek bir kaynaktan %5'i aşmaması beklenmektedir.

Dergi, intihal içerdiği tespit edilen yayımlanmış yazılara karşı yazar(lar)ın bağlı olduğu üniversite ile derhâl iletişime geçer; yayımlanan makalenin PDF kopyasını web sitesinden kaldırır ve tam metin makaleye tüm bağlantıları devre dışı bırakır.

5. Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Politika

Yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez ve yazarlık sorumluluğu üstlenemez. Çalışmanın herhangi bir aşamasında kullanılan yapay zekâ tabanlı araçlar; kullanım amacı, kapsamı ve aşaması belirtilerek bu sayfanın başında yer alan "Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Yazar Beyan Formu" ile beyan edilir. Nihai içeriğin bilimsel doğruluğundan ve bütünlüğünden yazarlar sorumludur. Hakemler, değerlendirdikleri çalışmaların tamamını veya bir bölümünü gizlilik ilkesi gereği yapay zekâ araçlarına yükleyemez. Editörler, beyan edilmemiş yapay zekâ kullanımı tespit ettiklerinde COPE ilkeleri doğrultusunda işlem yapar.

6. Çıkar Çatışması Politikası

Yazarlar, hakemler ve editörler; finansal, kurumsal veya kişisel nitelikteki tüm potansiyel çıkar çatışmalarını beyan etmekle yükümlüdür. Beyan edilen durumlar makalede "Çıkar Çatışması" başlığı altında yer alır.

7. Makalenin Geri Çekilmesi, Düzeltme ve İtiraz Süreci

Makaleler yalnızca resmi olarak yayımlanmamışlarsa geri çekilebilir. Bir makaleyi geri çekmek için yazarlar, makalenin neden geri çekilmesi gerektiğine dair derinlemesine bir açıklama içeren açık ve kısa bir mektup yazmalıdır. Mektup tüm yazarlar tarafından imzalanmalıdır. Dergi, intihal, dolandırıcılık amaçlı veri kullanımı veya diğer etik kuralların ihlali nedeniyle bir makaleyi geri çekme hakkını saklı tutar.

8. Özel Sayı Yayımlama Politikası

Özel sayıda yer alması için gönderilen makaleler önce Editöryal ön incelemeye tabi tutulur. Sonra derginin yazım kurallarına uygunluk açısından incelenir ve intihali önlemek için benzerlik taraması yapılır. Bu aşamalardan sonra çift taraflı körleme modelinin kullanıldığı bir değerlendirmesürecine alınır.

MAKALE DEĞERLENDİRME SÜRECİ

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, gönderilen makalelerin değerlendirilmesinde editöryal iç inceleme ve dış hakem değerlendirmesi olmak üzere iki aşamalı bir süreç işletmektedir. Gönderim yapıldıktan hemen sonra Baş Editör/Editör, makaleyi derginin amaç ve kapsamına uygunluk ile araştırma ve yazımda etik standartlara bağlılık açısından kontrol eder. Dergi yayın politikasına uygun makaleler, şekilsel inceleme için Yardımcı Editörlerden birine gönderilir. Editör Yardımcısı, makaleyi dergi yazım kurallarına uygunluk açısından inceler ve makaleyi intihal tespiti için intihal taramasına tabi tutar. Bu süreçleri tamamlayan makalelerin dış değerlendirme süreci başlatılır. Dış değerlendirme aşamasında, Alan Editörü tarafından makalenin konusuna dair araştırması bulunan uzmanlar arasından en az iki dış hakem seçilir. Hakemler ilgili bilim dalında en az doktora derecesine sahip araştırmacılar arasından belirlenir. Hakemler konusu, yöntemi ve sonuçları açısından makaleyi ayrıntılı bir şekilde değerlendirerek yayımlanıp yayımlanmamasına dair görüş belirtirler. Değerlendirmeye alınan makaleler çift taraflı kör hakemlik değerlendirmesine tabi tutulur. En az iki hakem tarafından kabul gören makaleler yayına hazırlanır. Yayına kabul edilen çalışma Baş Editör/Editör tarafından son kez okunur. Akabinde İngilizce dil kontrolüne gönderilir.