Öz
Bu araştırma, ortaokul öğrencilerinin istatistiksel okuryazarlık düzeylerini kendi ürettikleri örnekler bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Tarama modelinde yürütülen çalışma, Ankara’daki bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 8. sınıf öğrencileriyle gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen İstatistiksel Okuryazarlık Envanteri (N=183), Örnek Üretme Temelli İstatistiksel Okuryazarlık Envanteri (N=80) ve klinik mülakatlar (N=6) aracılığıyla toplanmış; Rasch Ölçüm Modeli ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, her iki envantere katılan ortak katılımcıların (N=72) karşılaştırmalı analizlerinde öğrencilerin istatistiksel okuryazarlık düzeylerinin Watson’un modeline göre ilk üç düzeyde toplandığını göstermiştir. Örnek üretme gerektiren görevlerde zorlanan öğrencilerin, istatistiği matematiksel bir yapı olarak kavramakta güçlük çektikleri ve veri temelli çıkarımlar yerine öznel yargılar kullandıkları, tanıdık bağlamların analitik düşünmeyi engelleyebildiği belirlenmiştir. Örnek üretmenin öğrencilerin düzeylerini ayırt etmede etkili olduğu, ayrıca kavramsal anlamayı derinleştirme potansiyeli taşıdığı görülmüştür. Araştırma, örnek üretme etkinliklerinin öğrencileri bilişsel olarak daha fazla etkinleştirdiğini ve istatistiksel okuryazarlığın bağlamsal ve eleştirel boyutlarının öğretim programlarında daha güçlü biçimde vurgulanması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederim.
Çalışma için herhangi bir kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen kuruluştan mali destek alınmamıştır.
This research investigates middle school students’ statistical literacy levels through self-generated examples. Conducted as a survey with 8th graders in Ankara, data were collected via a researcher-developed Statistical Literacy Inventory (N=183), an Example-Generation-Based Inventory (N=80), and clinical interviews (N=6). Analyses utilized the Rasch Measurement Model and content analysis. Comparative results for common participants (N=72) showed that literacy levels clustered within the first three stages of Watson’s model. Students struggling with example-generation tasks failed to perceive statistics as a mathematical structure, preferring subjective judgments over data-based inferences, while familiar contexts occasionally hindered analytical thinking. The example-generation approach proved effective in differentiating learner levels and deepening conceptual understanding. Ultimately, the study demonstrates that these activities enhance cognitive activation, necessitating a stronger curricular emphasis on the contextual and critical dimensions of statistical literacy.
Statistical literacy Example generation Learner generated examples
I hereby declare that all procedures of this study were conducted in accordance with research and publication ethics, and that I have complied with ethical principles and the rules of proper scientific citation.
No financial support was received for this study from any public, commercial, or non-profit organization.
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Matematik Eğitimi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 12 Ekim 2025 |
| Kabul Tarihi | 22 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 17 Mart 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.12984/egeefd.1802128 |
| IZ | https://izlik.org/JA34KS76DZ |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1 |
Ege Eğitim Dergisi; eğitimle ilgili akademik, evrensel bilim ölçütlerine uygun kuramsal ve uygulamalı çalışmaları yayımlayarak alan uzmanlarının birbirleriyle ve toplum arasında etkileşim kurmalarını ve paylaşım yapmalarını amaçlamaktadır.
Ege Eğitim Dergisi; eğitim alanına katkıda bulunan özgün araştırma, derleme ve çeviri makaleleri yayımlayan hakemli ve bilimsel bir dergidir. Dergide araştırma makalelerine ağırlık verilir. Her sayıda en fazla iki derleme türünde makaleye yer verilir. Ege Eğitim Dergisi yılda en fazla bir kez olmak üzere, kongrede sunulmuş bildiriler için ek sayı yayımlayabilir.
Ege Eğitim Dergisi’nde Türkçe ve İngilizce makaleler yayımlanır. Türkçe makaleler için İngilizce, İngilizce makaleler için Türkçe geniş özet istenir.
Derginin kapsamına aşağıdaki çalışma alanlarında hazırlanmış makaleler girer:
Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri EğitimiYazım Kuralları
Ege Eğitim Dergisine gönderilen Türkçe çalışmalar Makale Şablonu üzerinde, 📝 Yazım Kuralları belgesindeki yönergeler dikkate alınarak hazırlanır. İngilizce çalışmalar İngilizce Makale Şablonu dikkate alınarak hazırlanır. Yazım Kurallarında belirtilmeyen durumlarda Amerikan Psikoloji Birliği Yayın Kılavuzu (Publication Manual of the American Psychological Association-APA) (7. Basım, 2020) dikkate alınır. Makale Şablonuna ve/veya Yazım Kurallarına uygun olmayan çalışmalar değerlendirmeye alınmamaktadır.
Ege Eğitim Dergisi’nin yayım sürecinde, Yayın Etiği Komitesi’nin (Committee on Publication Ethics - COPE) yayımladığı COPE Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors ve COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors kılavuzlarında önerilen etik ilkeler temele alınmaktadır. Buna göre Ege Eğitim Dergisi’nin paydaşlarının aşağıdaki sorumlulukları yerine getirmeleri beklenmektedir:
Ege Eğitim Dergisi’nin yayıncısı olan Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi, yayıncılığı kamu yararı gözeterek ve kâr amacı gütmeksizin yapmayı ilke edinmiştir. Dolayısıyla yazarlardan yazılarının değerlendirilmesi ve/veya yayımlanması için herhangi bir ücret talep edilmemektedir. Okuyucular için de derginin genel ağ (web) sitesinde dergiye açık, elektronik ve ücretsiz erişim olanağı sağlanmaktadır. Yazarlara telif ücreti ödenmemektedir.
Elif Iliman Püsküllüoğlu completed her bachelor's degree at Dokuz Eylul University. She received her master's and PhD degrees from Mugla Sitki Kocman University from the Educational Sciences Department, Educational Administration Division. Her research interests include organizational behavior (dissent, deviance, justice, democracy), higher education administration, educational supervision, economics of educations, administration of special education, lifelong learning, and adult education. On these topics, Dr. Iliman Püsküllüoğlu has published many articles and book chapters either with her colleagues or on her own. She has presented many proceedings on national and international conferences of education. She has completed many projects in educational sciences. She is currently a member of the research team for an Erasmus Project funded by the European Union. Dr. Iliman Püsküllüoğlu taught several courses, including Introduction to Education, Lifelong Learning and Adult Education, Sustainable Development, and Education.
At the beginning of her career, she was employed by the Ministry of National Education as a teacher of English. Then, she worked as a research assistant at Mugla Sitki Kocman University. She served in the Disabled Student Unit at Mugla Sitki Kocman University. Currently, Dr. Iliman Püsküllüoğlu holds the position of assistant professor in the Faculty of Education at Ege University at the Educational Sciences Department, Lifelong Learning and Adult Education Division.
During the 2024-2025 academic year, she served as a visiting scholar at Arizona State University's Mary Lou Fulton Teachers College. Her postdoctoral research was funded by the Scientific and Technological Research Council of Türkiye. During her visit to ASU, Dr. Iliman Püsküllüoğlu collaborated and did research with scholars outstanding in their disciplines. Her role as a visiting scholar there enhanced her professional development and research.
Dr. Çolak, 2007 yılında Ondokuzmayıs Üniversitesi Yabancı Diller Eğitimi Bölümü İngilizce Öğretmenliği Programında lisans öğrenimini tamamladı. 2007 yılında Muğla’da İngilizce öğretmeni olarak çalışmaya başladı. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Anabilim Dalı’nda 2016 yılında yüksek lisans, 2021 yılında doktora derecesini aldı. 2023 yılından bu yana Trabzon Üniversitesi Eğitim Bilimleri Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Dr. Çolak’ın çalışma alanları arasında öğretmen özerkliği, örgütsel davranış ve eleştirel eğitim gibi konular yer almaktadır.
Ege Eğitim Dergisi Editörü
Eğitim Bilimleri ve Sosyoloji Dergisi Yardımcı Editörü (Aktif Değil)
Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi.
Doç. Dr. Gülşah Taşçı, Türkiye'de Marmara Üniversitesi'nden Eğitim Yönetimi Alanında doktora derecesine sahiptir. George Washington Üniversitesi, Washington DC, ABD'de misafir araştırmacı (2017-2018) (Mentor Prof. B. Streitwieser) ve Taşçı, Cornell Üniversitesi 2018, New York, ABD'de Kadın Liderlik Programına katılmıştır. Araştırma alanları arasında yükseköğretimde uluslararasılaşma, sürdürülebilirlik, liderlik ve kadın çalışmaları yer almaktadır.
Bu eser Creative Commons Alıntı-GayriTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayımlanmıştır.