Orman yangınlarının atmosferik uzantısı olarak pyrocumulonimbus (pyrocb) üzerine kavramsal bir analiz: Eğitim ve toplumsal dirençlilik bağlamında bir değerlendirme
Öz
İklim değişikliğiyle birlikte artan orman yangınları, yalnızca ekosistemler ve atmosferik sistemler üzerinde değil, aynı zamanda toplumlar ve afet yönetimi yapıları üzerinde de çok boyutlu etkiler yaratmaktadır. Bu yangınların bazıları, atmosferde Pyrocumulonimbus (PyroCb) olarak adlandırılan özel bulut oluşumlarını tetikleyerek yangın kaynaklı fırtınalara ve yeni yangın odaklarının ortaya çıkmasına yol açmaktadır. PyroCb olayları; stratosfere ulaşan duman kütleleri, ani hava değişimleri ve şiddetli meteorolojik olaylarla yalnızca yangın yönetimini değil, hava taşımacılığını, sağlık sistemlerini ve toplumların psikolojik dayanıklılığını da etkilemektedir. Bu çalışma, PyroCb olaylarını yalnızca meteorolojik bir olgu olarak değil, afet yönetimi literatüründe giderek önem kazanan çoklu tehlike yaklaşımı çerçevesinde sosyal etkileri ve yönetsel boşluklarıyla ele almaktadır. Holling’in sosyal-ekolojik dirençlilik kuramı, IPCC’nin iklim dirençliliği modeli ve Sendai Çerçevesi üzerinden, PyroCb olaylarının dirençlilik sistemlerine entegrasyonu tartışılmaktadır. Ayrıca, 371 katılımcıdan elde edilen anket verileri analiz edilerek eğitim düzeyi ile çevre eğitimi/seminer katılımının afet bilinci üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bulgular, afet bilincinin yalnızca teknik altyapıyla değil, aynı zamanda formal ve informal eğitim temelli stratejilerle güçlendirilebileceğini göstermektedir. Çalışma, PyroCb gibi yeni nesil risklerin anlaşılması ve afet yönetimi politikalarına entegrasyonu açısından hem bilimsel hem de uygulamaya dönük katkılar sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AFAD. (2022). Türkiye afet risk azaltma planı (TARAP). Ankara: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
- Alexander, D. E. (2020). A new realism for the Anthropocene: The role of resilience in managing wildfire. Fire, 3(3), 42. https://doi.org/10.3390/fire3030042
- Allen, C. D., Breshears, D. D., & McDowell, N. G. (2020). On underestimation of global vulnerability to tree mortality and forest die-off from hotter drought in the Anthropocene. Ecosphere, 11(8), e03203. https://doi.org/10.1002/ecs2.3203
- Beeler, R. A. (2023). PyroCb dynamics and climate implications. Atmospheric Research, 268, 105997. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2021.105997
- Birkmann, J., Welle, T., Solecki, W., Lwasa, S., & Garschagen, M. (2022). Boost resilience of small and mid-sized cities. Nature, 611(7937), 641-643. https://doi.org/10.1038/d41586-022-03781-8
- Copernicus. (2024). European forest fire information system - EFFIS, Wildfire News July 2024. European Commission. https://effis.jrc.ec.europa.eu/apps/effis_current_situation
- Cutter, S. L., Burton, C. G., & Emrich, C. T. (2008). Disaster resilience indicators for benchmarking baseline conditions. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 5(1). https://doi.org/10.2202/1547-7355.1732
- DeVellis, R. F. (2016). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hayat Boyu Öğrenme, Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
1 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
8 Eylül 2025
Kabul Tarihi
1 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1