Fen bilimleri öğretiminde sınıf öğretmenlerinin öğretim yeterlikleri ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin ilkokul üçüncü ve dördüncü sınıf düzeyinde yürüttükleri fen bilimleri öğretimine ilişkin öğretim yeterliklerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Bu doğrultuda Fen Bilimleri Öğretim Yeterlik Ölçeği (FBÖYÖ) geliştirilmiş ve ölçeğin psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde kapsam geçerliği için uzman görüşüne başvurulmuş, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizleri gerçekleştirilmiş ve madde analizleri yapılmıştır. Güvenirlik çalışmaları kapsamında Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı .950 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca iki yarı test güvenirlik analizinde Spearman-Brown katsayısı .981 ve Guttman Split-Half katsayısı .980 olarak bulunmuştur. Elde edilen bulgular, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Son halinde 27 madde yer alan ölçeğin, “öğretme becerileri” ve “yöntem ve teknikler” olmak üzere iki kategoriden oluşmasına karar verilmiştir. FBÖYÖ; çok boyutlu yapısıyla, sınıf öğretmenlerinin fen bilimleri öğretimine ilişkin öğretim yeterliklerini değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araçtır. Ölçeğin, öğretmen yetiştirme programlarının değerlendirilmesi, hizmet içi eğitim gereksinimlerinin belirlenmesi ve güncel öğretim programlarının uygulama düzeylerinin analiz edilmesi açısından alana önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Fen Bilimleri öğretimi
• Sınıf öğretmeni
• Öğretim Yeterliği
• Geçerlik
• Güvenirlik.

Questionnaire of Teaching Competencies of Primary Teachers in Teaching Science: Validity and Reliability Study

Öz

The aim of this research is to develop a valid and reliable measurement tool to determine the teaching competencies of classroom teachers in teaching science at the third and fourth grade levels of primary school. In this context, the Science Teaching Competency Scale (STSS) was developed and its psychometric properties were examined. During the scale development process, expert opinions were sought for content validity, factor analyses were performed to determine construct validity, and item analyses were conducted. Within the scope of reliability studies, the Cronbach Alpha internal consistency coefficient was calculated as .950. Furthermore, in the split-half reliability analysis, the Spearman-Brown coefficient was found to be .981 and the Guttman Split-Half coefficient was found to be .980. The findings indicate that the scale has a high level of internal consistency and strong psychometric properties. In its final form, the scale, which includes 27 items, was decided to consist of two categories: “teaching skills” and “methods and techniques”. The STSS; with its multidimensional structure, it is a valid and reliable tool for evaluating the teaching competencies of classroom teachers regarding science education. It is believed that the scale will make significant contributions to the field in terms of evaluating teacher training programs, determining in-service training needs, and analyzing the implementation levels of current curricula.

Anahtar Kelimeler

• Science education
• Classroom teacher
• Teaching competence
• Validity
• Reliability

Kaynakça

1. Ak, B. S., ve Köse, M. (2024). 2024 fen bilimleri dersi öğretim programı hakkında öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 7(2), 132-169. https://doi.org/10.55150/apjec.1582677
2. Akıncı, B., Uzun, N., ve Kışoğlu, M. (2015). Fen Bilimleri öğretmenlerinin meslekte karşılaştıkları problemler ve fen öğretiminde yaşadıkları zorluklar. International Journal of Human Sciences, 12(1), 1189-1215.
3. Alım, B., ve Gürbüz, F. (2025). Köklerden geleceğe yeni bir vizyon: Türkiye yüzyılı maarif modeli çerçevesinde fen eğitiminin dinamiksel analizi. In F. Gürbüz & B. Alım (Eds.), 21. yüzyılda fen eğitimi: Yapay zekâ, STEM, okul dışı öğrenme ve maarif modeli uygulamaları (pp. 121–136). İksad Publishing House. https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.17788133
4. Anderson, G. (1990). Fundamentals of educational research. The Falmer Press.
5. Anıl, D., ve Acar, M. (2008). Sınıf öğretmenlerinin ölçme değerlendirme sürecinde karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüşleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 44-61.
6. Arbuckle, J. L. (2010). IBM SPSS Amos 19 user’s guide. Amos Development Corporation.
7. Avcı, Y. E. (2011). Özel alan yeterliklerine sahip olma düzeyleri (Kilis ili örneği) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kilis 7 Aralık Üniversitesi.
8. Ayan, M. (2011). Eğitim Fakültelerinin sınıf öğretmenliği bölümü programlarının öğretmenlik mesleği genel yeterliklerini kazandırma düzeyi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

9. Aydın, E., & Mıhladız Turhan, G. (2023). Exploring primary school teachers’ pedagogical content knowledge in science classes based on PCK model. Journal of Pedagogical Research, 7(3), 70-99. https://doi.org/10.33902/JPR.202318964
10. Bakırcı, H., Yucakuş, D. N., ve Karslı, G. (2025). 2024 Fen bilimleri dersi öğretim programı hakkında fen bilimleri öğretmenlerinin görüşleri: Maarif modeli örneği. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 9(4), 1049-1070. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1799269
11. Balcı, A. (2009). Sosyal bilimlerde araştırma yöntem, teknik ve ilkeler. Pegem Akademi Yayıncılık.
12. Banoğlu, C. (2009). Bilişim teknolojileri öğretmenlerinin alternatif değerlendirme yöntemlerine yönelik yeterlik düzeyleri (Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Bentler, P. M. (1990). Comparative fit indexes in structural models. Quantitative Methods in Psychology, 107(2), 238-246.
14. Bıkmaz, F. H. (2004). Sınıf öğretmenlerinin fen öğretiminde öz yeterlilik inancı ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 31(161), 172-180.
15. Bilir, U. (2025). Türkiye’de 2018 ve 2024 yılları fen bilimleri dersi öğretim programlarının temel ögeler açısından karşılaştırılması. Millî Eğitim, 54(246), 793-836. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1532604
16. Bozan, M., ve Küçüközer, H. (2008). Fen ve Teknoloji öğretmenlerinin fen etkinliklerine ve problem çözmeye ilişkin görüşleri. İlköğretim Online, 7(2), 218-231.
17. Büyüköztürk, Ş. (2005). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. Pegem Akademi Yayınları.
18. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
19. Büyüköztürk, Ş. (2012). Veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
20. Byrne, M. B. (2010). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming. Routledge.
21. Cabı, E., ve Yalçınalp, S. (2013). Öğretmen adaylarına yönelik mesleki kaygı ölçeği (MKÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(44), 85-96.
22. Can, A. (2014). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi Yayınları.
23. Çankaya, C., ve İşçen, C. F. (2014). Fen bilgisi öğretmen adaylarına yönelik su tüketim davranış ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. e-Journal of New World Sciences Academy, 9(3), 341-352.
24. Çepni, S. (Ed.). (2023). Kuramdan uygulamaya fen bilimleri öğretimi (1-8. sınıflar) (18. baskı). Pegem Akademi.
25. Çimen, B. (2021). Öğretmenlerin gözünden öğretmenlik mesleğinin ilk yılları. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 367-378.
26. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., ve Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
27. Çoruhlu, A. G., Nas, T. Ş., ve Çepni, S. (2009). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin alternatif ölçme-değerlendirme tekniklerini kullanmada karşılaştıkları problemler: Trabzon örneği. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 122-141.
28. Denizoğlu, P. (2008). Fen bilgisi öğretmen adaylarının fen bilgisi öğretimi öz-yeterlik inanç düzeyleri, öğrenme stilleri ve fen bilgisi öğretimine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. DeVellis, R. F. (2014). Ölçek geliştirme: Kuram ve uygulamalar (T. Totan, Çev.). Nobel.
30. Ecevit, T., & Özdemir Şimşek, P. (2017). Öğretmenlerin fen kavram öğretimleri, kavram yanılgılarını saptama ve giderme çalışmalarının değerlendirilmesi. İlköğretim Online, 16(1), 129–150. https://doi.org/10.17051/io.2017.47449
31. Ekici, G. (2012). Akademik öz-yeterlik ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(43), 174-185.
32. Elmas, Z. T. (2013). İlköğretim öğrencilerinin ve öğretmenlerinin fen ve teknoloji dersindeki öğrencinin başarısını, tutumunu ve motivasyonunu etkileyen öğretmen nitelikleri ile ilgili algıları (Yüksek lisans tezi). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
33. Ergenç, M. (2023). Sınıf öğretmenlerinde bulunması gereken mesleki genel yeterliklerin okul müdürü, öğretmen, öğrenci ve veli görüşlerine göre değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Trabzon Üniversitesi.
34. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage.
35. Gedik, N. B., & Çapuk, S. (2024). 3. sınıf fen bilimleri dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(109), 1323–1336. https://doi.org/10.5281/zenodo.12690516
36. Gözüm, A. İ. C., & Güneş, T. (2018). Fen bilimleri öğretimi öz yeterlik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 1176-1199.
37. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
38. Huyugüzel Çavaş, P. (2009). Sınıf öğretmenlerinin fen ve teknoloji okuryazarlıkları ile öğretim yeterliklerinin belirlenmesi (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
39. Huyugüzel Çavaş, P., ve Kesercioğlu, T. (2008). Sınıf öğretmenlerinin fen ve teknoloji öğretim yeterliklerinin belirlenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 1(9), 75-94.
40. Insorio, A. O. (2024). Teachers’ research characteristics, competencies, motivation, and challenges: Basis for research manual. International Journal of Research in Education and Science (IJRES), 10(4), 799–825. https://doi.org/10.46328/ijres.3529
41. International Development Research Centre [IDRC] . (2024). Teacher professional development: A research synthesis. GPE KIX. https://www.gpekix.org/resources/teacher-professional-development-research-synthesis
42. Kadirhan, Z., & Şat, M. (2025). A review of studies on the Türkiye Century Maarif Model. Millî Eğitim, 54(246), 84-105. [Dergideki orijinal sayfa aralığına göre düzenlenmiştir]. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1532604
43. Kahramanoğlu, R., ve Yusuf, A. Y. (2013). Sınıf öğretmeni adaylarının özel alan yeterlik algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2(2), 285-301.
44. Kalaycı, Ş. (2009). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik uygulamaları. Asil Yayınevi.
45. Karadağ, E. (2007). Development of the teachers’ sufficiency scale in relation to constructivist learning: Reliability and validity analysis. Educational Sciences: Theory and Practice, 7(1), 165-175.
46. Karasar, N. (2010). Bilimsel araştırma yöntemi (21. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
47. Kenar, İ., ve Balcı, M. V. (2012). İlköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencileri için teknolojiye yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33, 303-314.
48. Kılıç, M. S., ve Aydın, A. (2018). Öğretmenlerin fen bilimleri dersi kapsamında laboratuvar uygulamaları hakkındaki görüşlerinin planlanmış davranış teorisi yardımıyla incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(1), 241-246.
49. Kline, R. B. (2015). Principles and practice of structural equation modeling (4. baskı). Guilford Publications.
50. Kocagül, M. (2013). Sorgulamaya dayalı mesleki gelişim etkinliklerinin ilköğretim fen ve teknoloji öğretmenlerinin bilimsel süreç becerilerine, öz-yeterlik ve sorgulamaya dayalı öğretime ilişkin inançlarına etkisi (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
51. Kuşdemir Kayıran, B., & Özyurt, M. (2020). Sınıf öğretmenlerinin özel alan yeterliklerini kazanma durumlarının öğretmenlik eğitimlerine ve meslekî deneyimlerine göre incelenmesi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 10(1), 337–363. https://doi.org/10.23863/kalem.2020.159
52. Küçük, M., Altun, E., ve Paliç, G. (2013). Sınıf öğretmenlerinin fen öğretimi öz-yeterlik inançlarının incelenmesi: Rize ili örneklemi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 45-70.
53. Küçük, N. D. (2008). İlköğretim ikinci kademe fen bilgisi dersi öğretmenlerinin fen bilgisi dersi eğitim–öğretim süreci bakımından yeterliliklerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
54. Loach, K. A. (2021). Science in elementary education: Teacher self-efficacy, preparation and student achievement. Journal of Research in Education, 30(1), 1–28. https://www.eeraonline.org/journal-of-research-in-education
55. Mertens, D. (1998). Research methods in education and psychology. SAGE Publications. Milli Eğitim Bakanlığı. (2013). İlkokul fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Programlar.aspx
56. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?ID=35
57. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli: Müfredat ortak metni. https://yuzyilmaarif.meb.gov.tr/
58. Murphy, C., Neil, P., & Beggs, J. (2007). Primary science teacher confidence revisited: Ten years on. Educational Research, 49(4), 415-430.
59. OECD. (2024). TALIS 2024 results: The OECD teaching and learning international survey. https://www.oecd.org/education/talis
60. Özcan, H., & Orhan, A. T. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerinin mesleklerinin ilk yıllarında karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüşleri. Cumhuriyet International Journal of Education, 12(4), 954-968. https://dx.doi.org/10.30703/cije.1264568
61. Öztürk, B., & Gök, B. (2022). Sınıf öğretmeni adaylarına yönelik öğretmenlik mesleği genel yeterlik algısı ölçeğinin geliştirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 471–484. https://doi.org/10.16986/HUJE.2021066736
62. Peker Ünal, D. (2013, 25-27 Nisan). Sınıf öğretmenlerinin 4+4+4 uygulamasına yönelik görüşleri. 4. Uluslararası Eğitimde Yeni Yönelimler ve Yansımaları Konferansı (ICNE), Antalya.
63. Salihoğlu, M., ve Yayla, A. (2023). Hizmet içi eğitimlerin öğretmen niteliğine olan etkisinin değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 134-153. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1118567
64. Şeker, H., ve Gençdoğan, B. (2006). Psikolojide ve eğitimde ölçme aracı geliştirme. Nobel Yayın Dağıtım.
65. Şahin, Ç., ve Öztürk, Y. A. (2014). Sınıf öğretmeni adaylarının alternatif ölçme-değerlendirme yöntemlerine ilişkin görüşleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 123-142.
66. Şahin, M., & Altıncelep, S. (2022). Fen bilimleri öğretmen adaylarına yönelik fen öğretimi öz yeterlik inancı ölçeği geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(2), 1290–1313. https://doi.org/10.51460/baebd.1214225
67. Shulman, L. S. (1987). Knowledge and teaching: Foundations of the new reform. Harvard Educational Review, 57(1), 1–23. https://doi.org/10.17763/haer.57.1.j463w79r56455411
68. Sönmez, K., Gündüz, Y., & Kılıç, H. İ. (2024). Sınıf öğretmeni görüşlerine göre ilkokullarda branşlaşma durumu. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(41), 303-339. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.76908
69. Tabachnick, B. G., ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. baskı). Pearson.
70. Tavşancıl, E. (2002). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Yayın Dağıtım.
71. Tekin, H. (2008). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Yargı Yayınevi.
72. Telli, S., Den Brok, P., & Cakiroglu, J. (2007). Students’ perceptions of science teachers’ interpersonal behaviour in secondary schools: Development of a Turkish version of the Questionnaire on Teacher Interaction. Learning Environments Research, 10(2), 115-129.
73. Tschannen-Moran, M., & Woolfolk Hoy, A. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17(7), 783–805. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(01)00036-1
74. Uluçay, Ö. B., & Akıllı, M. (2021). Sınıf öğretmenlerinin fen öğretimine yönelik öz yeterlilik inançlarının incelenmesi ve kaynak etkilerinin modellenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 539–575. https://doi.org/10.19171/uefad.823491
75. Yıldırım, A., İlhan, N., Şekerci, A. R., ve Sözbilir, M. (2014). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin eğitim araştırmalarını takip etme, anlama ve uygulamalarda kullanma düzeyleri: Erzurum ve Erzincan örneği. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 81-100.
76. Yıldırım, R., & Uyanık, G. (2025). Examining the science teaching self-efficacy beliefs of prospective classroom teachers in terms of various variables. Journal of Computer and Education Research, 13(26), 940–955. https://doi.org/10.18009/jcer.1660042
77. Yılmaz, H., ve Çavaş, P. H. (2007). Fen öğrenimine yönelik motivasyon ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 6(3), 430-440.
78. Zambak, A. (2025). Türk Millî Eğitim Bakanlığı bağlamında öğretmen yeterlikleri: Eğitim potansiyelini açığa çıkarmanın anahtarı. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 252-266. https://doi.org/10.29229/busbed.1580132