Hermenötik Anlatılarda Eşek Alegorilerinin Gösterge Değeri

Öz

Bu makalede sözlü, yazılı ve görsel kültür ürünlerinde imge, sembol ve gösterge olarak karşımıza çıkan eşek figürlerinden yola çıkılarak alegorik anlatım biçimlerinin sanatsal bağlamda değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Antikiteden günümüze değin uzun tarihsel süreçte karşımıza çıkan eşek alegorileri, insanın varoluşsal sosyo-kültürel eylemlerinden anlam oluşturma, oluşturulmuş anlamı yorumlama, yorumları anlatı düzlemine taşıma pratiklerine iyi birer örnek olmuştur. Dini mitolojilerde, felsefede, edebiyatta, sosyal yaşamda ve politikada tekrarlanan eşek sembolizminin, ait olduğu temsil düzenine özgü, değişimi arzulayan, gelişen ve dönüşen insanın kişileştirmelerine karşılık geldiği anlaşılmıştır.Yaşantı dolayımıyla edinilmiş dikkate değer bilgi eşek sembolizmi ile görünürlük kazanırken, eşek alegorileri, aynı anda anlamayı ve yorumlamayı mümkün kılan, bilme, bilinç ve zihni bir araya getiren bir işlevselliğe sahip olmuştur.Eşek alegorilerinin süreklilik arz eden göstergesel niteliği, geçmiş örneklerle aralarındaki benzer ve farklı özelliklerin zaman ve mekân bağlamı sayesinde üretilecek anlamı özerk kılmıştır. Böylelikle temsiliyet alanının genişliği ölçüsünde etki alanını genişleten eşek alegorileri, kültürel bir olgu düzeyine yükselmiştir. Dünyanın en güzel gözlü ve en çirkin sesli hayvanı kabul edilen eşekle birlikte yaşam ve eşeğin görünürlük kazandırdığı anlayış, entelektüel bir geleneği temsil eden hermenötik bakış açısıyla ele alınmıştır. Eşek alegorileri aracılığıyla iletilen yada iletilmek istenmiş mesajların değişen zaman ve mekan bağlamı içinde hangi coğrafyaları katettiği hakkında kültürlerarası/ metinlerarası/ disiplinlerarası ardışık sonuçlar elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hermenötik
• Anlatı
• Alegori
• Gösterge
• Eşek

The Indicative Value of Donkey Allegories in Hermeneutic Narratives

Abstract

This article explores the use of donkey figures as allegories in artistic expressions, considering their roles as images, symbols, and indicators in oral, written, and visual cultural products. From ancient times to the present, donkey allegories have served as powerful tools for understanding human existential and socio-cultural actions, interpreting meaning, and transferring these interpretations into narrative forms. The symbolism of donkeys, which appears across religious mythologies, philosophy, literature, social life, and politics, often represents the human desire for change and transformation. These symbolic figures embody aspects of human experience within specific cultural contexts. The knowledge derived from life experiences has given donkey allegories the ability to connect consciousness and reasoning, allowing for simultaneous comprehension and interpretation. Due to their continuous semiotic nature, donkey allegories enable the production of meanings by comparing past and present examples across time and space. As a result, donkey allegories have evolved into a significant cultural phenomenon. Viewed from a hermeneutic perspective, the donkey—often described as having the most beautiful eyes and the ugliest voice—becomes a symbol through which deeper understandings of life are illuminated. The article also examines the intercultural, intertextual, and interdisciplinary messages conveyed by donkey allegories, tracing their evolving meanings across different geographies and changing contexts of time and space.

Keywords

• Hermeneutics
• Narrative
• Allegory
• Indicator value
• Donkey

Kaynakça

1. Abramović, M. (2010). İtiraf. [Video enstelasyon]. https://www.li-ma.nl/lima/catalogue/art/ marina-abramovic/confession/17560
2. Agefotostock. (2023). Tanrı Seth. [Taş kabartma]. https://www.agefotostock.com/age/en/details-photo/karnak-luxor-egypt-temple-of-karnak-sacred-to-god-amon-relief-of-the-god-seth/H44-30047672
3. Akalın, H.K. (2016). Göğün kraliçesi İsis’in geri dönüşü: hristiyanlıkta Meryem Ana tapınması. İlted, 2016(1), 45, 81-107
4. Akbulut, M. (2020). Türk halk edebiyatında eşek. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
5. Albayrak N. (2006). Nasrettin Hoca. TDV İslam Ansiklopedisi, (c.32. 418-420). Diyanet Vakfı Yayınları.
6. Alexamenos grafitosu. (2018). Wikipedia. [Duvar Yazısı]. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Alexorig.jpg/220px-Alexorig.jpg
7. Apuleius, L. (2017). Başkalaşımlar (Altın eşek). (Çev. Ç. Dürüşken). (1. baskı). Alfa.
8. Arkonaç, S. (2010). Kolektif bilinç/kolektif temsiller: Wundt ile Durkheim. İstanbul University Journal of Sociology, 3(21), 103-113. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusosyoloji/issue/514/4711

9. Arnheim, R. (2007) Görsel düşünme. (Çev. R. Öğdül). (1. baskı). Metis.
10. Becermen, M. (2004). Dilthey, Heidegger ve Gadamer’de anlama sorunu. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(6), 35-66.
11. Bohn, H. (1853). Apuleius'un iki yanında Pamphile'nin bir baykuşa ve kendinin Altın Eşeğe dönüşen portresi. [İlüstrasyon]. https://en.wikipedia.org/wiki/Apuleius#/media/File:ApuleiusFrontispiece.jpg
12. Boronali, J.R. (1910). Adriatik üzerinden günbatımı. [Tuval Üzerine Yağlı Boya]. https://en.wikipedia.org/wiki/JoachimRapha%C3%ABl_Boronali#/media/File:Boronali_Impression.jpg
13. Bough, J. (2010). The mirror has two faces: contradictory reflections of donkey in western literatüre from Lucius to Balthazar. Animals. 2011, 1(1), 56-68. https://doi.org/10.3390/ani1010056
14. Bulutoğlu, S. (2007). Dilthey ve Gadamer’de hermeneutiğin kapsamı ve işlevi. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/45033.pdf
15. Bust, K. (2016) Lolo the donkey and the Avant-garde that never was: Part 1. Michigan Quarterly Review. https://sites.lsa.umich.edu/mqr/2016/03/lolo-the-donkey-and-the-avant-garde-that-never-was-part-1/
16. Cattelan, M. (2016). Uyarı II. [Ensteleasyon]. https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/may/05/frieze-new-york-review-art-world-presents-greatest-hits-and-ass
17. Crane, W. (1920). Bremen mızıkacıları. [İlüstrasyon]. https://www.gutenberg.org/files/19068/19068-h/images/illus-158.jpg
18. Curtis, P. (2011) Laura Ford biography. https://www.lauraford.net/biography
19. Daumier, H. (1867). Don Quixote, Sancho Pansa ve ölü katır. [Tuval Üzerine Yağlı Boya]. https://www.wikiart.org/en/honore-daumier/don-quixote-sancho-pansa-and-the-dead-mule-1867
20. Deveci, B.A. (2017). Hinduizm de Durgā Pūcā’nın yeri ve önemi. V. Türkiye Lisansüstü Çalışmaları Kongresi - Bildiriler Kitabı III, s.211-220.
21. di Bondone, G. (1306). Mısır’a kaçış. [Fresk]. https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giotto_-_Scrovegni_-_-20-_-_Flight_into_Egypt.jpg di Buoninsegno, D. (1308-11). Doğuş. [Ahşap üzerine tempera]. https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Duccio_di_Buoninsegna_002.jpg#mw-jump-to-license
22. Durmuş, M. (2009). Güldürünün saklanan gerçeği ve Nasreddin Hoca fıkralarında sosyo-psikolojik kendilik tanımlaması. 21.yüzyılı Nasreddin Hoca ile anlamak uluslararası sempozyumu, Akşehir, 8-9 Mayıs 2008, Bildiriler kitabı. (ss.245-252).
23. Dürer, A. (1509). Mesih’in Kudüs’e girişi. [Gravür]. https://en.m.wikipedia.org/wiki/File:Albrecht_D%C3%BCrer,_Christ%27s_Entry_into_Jerusalem,_probably_c._1509-1510,_NGA_6756.jpg
24. El Cem Mozaikleri. (2019). Antik Roma Şehri Thysdrus’daki Silenus Evi'nde Dionysos'un yaşamının tasviri. [Mozaik]. https://www.tunisiatourism.info/uploads/editor/46830487-1556035377.jpg
25. Erhat, A. (1984). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi.
26. Eyigör Pelikoğlu, F. (2019). Sürdürülebilir beklentilere teamülen sanat. Akademisyen Yayınevi.
27. Eyigör, F. & Fındık, M. (2016). Bir gösterge olarak ‘köşe’ye konumlandırılmış sanat yapıtları ve cezalandırılma olgusu. İstanbul Aydın Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 2(4) , 27-44. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aydinsanat/issue/31796/348619
28. Ford, L. (2000). Eşek. [Heykel]. https://artuk.org/discover/artworks/donkey-268863
29. Ford, L. (2003). Düşünenkafalar. [Enstelesyon]. https://www.lauraford.net/headthinkers
30. Freeman, N. (2016). Maurizio Cattelan’s live donkey at Frieze New York enrages animal activists as fairgoers line up to see It. Art News. https://www.artnews.com/art-news/market/maurizio-cattelans-live-donkey-at-frieze-enrages-animal-activists-as-fairgoers-line-up-to-see-it-6280/
31. Gadamer, H.-G. (2017). Hermeneutik. (Çev. D. Özlem) Cogito, 89, 42-58. Yapı Kredi Yayınları.
32. Günaydın, İ. (2022). Alegori sözcüğünün otantisitesinin hermeneutik çözümlemesi. Lotus International Journal of Language and Translation Studies, 2(1), 38-58.
33. Güner, E. (2019). İthifallik tanrılar ve ifade ettikleri. Androl Bulten, 21, 155−160 https://doi.org/10.24898/tandro.2019.10437
34. Güneş, H. (2006). Grimm masallarının olumsuz eğiticilik boyutu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 98-111.
35. Jordaens, J. (1640). Apollo ve Pan arasındaki yarışmada Midas’ın yargısı. [Panel üzerine yağlı boya]. https://www.christies.com/img/LotImages/2013/NYR/2013_NYR_02710_0027_000(jacob_jordaens_and_studio_the_judgment_of_midas).jpg
36. Kalaratri. (2010). Wikipedia. [Heykel]. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Kalratri_Sanghasri_2010_Arnab_Dutta.JPG/800px-Kalratri_Sanghasri_2010_Arnab_Dutta.JPG
37. Kültür Portalı. (2023). Nasreddin Hoca. [Minyatür]. https://www.kulturportali.gov.tr/medya/fotograf/fotodetay/9087
38. Lib Thack. (2013, Temmuz 24). Liberace Introduces Rolf Harris- Jake the Peg- The Liberace Show. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=imRaRW4ltOs
39. Lolo. (1910). Lapin Agile kabaresinde sahne performansı. [Fotoğraf]. https://ecclesiastes911.net/boronali/Boronali_donkey_painting_a_picture.jpg Meisterdrucke. (2023). Samson Filistinlileri eşeğin çene kemiğiyle vuruyor. [Fresk]. https://www.meisterdrucke.com.tr/kunstwerke/1200w/Paleo_Christian_-_Paleochretian_art_%28period_of_ancient_Rome%29_Samson_weapon_of_a_donkey_jaw_massacr_-_%28MeisterDrucke-970992%29.jpg
40. Merrifield, A. (2014). Eşeklerin bilgeliği. (Çev.A. Terzi). Aylak.
41. Nasrettin Hoca. (1992). Wikipedia. [Heykel]. https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Dosya:MASamarkandNasreddin.jpg
42. NYPL. (2017). Priapos’un Kurbanı, [Gravür] https://images.nypl.org/index.php?id=56963371&t=w
43. Ordine, N. (1996). Giordino Bruno and the philosophy of the ass. (Çev.H. Boronski). Yale University.
44. Özkul, B. (2021, Ocak 31). George Orwell ve kapanmayan “ideolojiler çağı”. Birikim Dergisi. https://birikimdergisi.com/haftalik/10462/george-orwell-ve-kapanmayan-ideolojiler-cagi
45. Pekak, M. S., & Gür, D. (2016). İsa’nın Doğumu. Sanat Tarihi Dergisi, 24(2), 175-226. https://doi.org/10.29135/std.273896
46. St. Louis Community College. (2015) Akrobat. [Mozaik]. https://users.stlcc.edu/mfuller/volubilis/VolubilisMosaicBackwardRiderSm.jpg
47. Stolias, H. (2016). Maurizio Cattelan and a donkey who's starred at the Met—it must be Frieze New York. The Art Newspaper. https://www.theartnewspaper.com/2016/05/04/maurizio-cattelan-and-a-donkey-whos-starred-at-the-metit-must-be-frieze-new-york
48. Şeriati, A. (2019). Bilinç ve eşekleştirme. (Çev.M Demirkol). FCR Yayınları.
49. Taşdelen, V. (2007). Çağdaş hermeneutiğe doğru: Schleiermacher ve genel hermeneutik. Felsefe Dünyası, (46), 189-203.
50. Timurtaş, F.K. (1971). Şeyhi’nin Harname’si. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Yayını.
51. Uslu, M. (2022). Wilhelm Dilthey’ın felsefesinde tarihsel anlama. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2(3), 183-195.
52. Yılmaz, S. (2022). Paganizmden hristiyanlığa geçmiş semboller: I.ve V. yüzyıl. İksa.
53. Yılmaz, O. & Ertuğrul, M. (2011) Eşeğin (Equus asinus) evcilleştirilmesi. Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(3), 111-115.
54. Yurdanur, M. (1979). Miras [Heykel] https://tr.wikipedia.org/wiki/Miras_%28heykel%29#/media/Dosya:Hitit_aslan%C4%B1na_ters_binmi%C5%9F_nasrettin_hoca.jpg