Araştırma Makalesi

Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel

Sayı: 2026 17 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel

Öz

Tarımsal gıda işleme süreçleri sonucunda ortaya çıkan yan ürünler, içerdiği biyoaktif ve besinsel bileşenler nedeniyle giderek daha fazla ilgi görmektedir. Antep fıstığı kabuğu, fıstık işleme sürecinde açığa çıkan başlıca tarımsal atıklardan biri olup çoğunlukla değerlendirilemeden bertaraf edilmektedir. Bu çalışmada, fıstık kabuğu atıkları fenolik bileşim, yağ asidi metil ester (YAME) profili ve mineral içerik açısından kapsamlı olarak incelenmiştir. Fenolik bileşiklerin analizi yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) ile, yağ asidi metil ester profili gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) ile ve mineral içerik indüktif eşleşmiş plazma-optik emisyon spektrometrisi (ICP-OES) kullanılarak belirlenmiştir. HPLC analizleri sonucunda, fıstık kabuğu etanol ekstraktında 350,45 µg/g ekstrakt düzeyinde gallik asit ve 290,86 µg/g ekstrakt düzeyinde kuersetin baskın fenolik bileşikler olarak belirlenmiştir. GC-MS analizine göre YAME içeriği doymamış yağ asitleri bakımından zengin olup, başlıca bileşenlerin % 62,66 oleik asit ve % 17,71 linoleik asit olduğu belirlenmiştir. Mineral analizinde fıstık kabuğunun sodyum (6266,67 µg/g), kalsiyum (4195,10 µg/g) ve potasyum (1142,67 µg/g) bakımından zengin olduğu saptanmış; toksik ağır metallerin ise tespit edilebilir seviyelerin altında olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular, fıstık kabuğu atıklarının biyokimyasal açıdan değerli bir içeriğe sahip olduğunu ve çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlayabilecek yaklaşımlar kapsamında gıda ve sağlık alanlarında değerlendirilebilecek potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Antep fıstığı kabuğu, kromatografi, ICP-OES, çevresel sürdürülebilirlik.

Kaynakça

  1. Balaji, M., Vashishth, R., & Das, U. (2026). Plant-based functional foods for healthy aging: current trends, bioactive compounds, and future perspectives. Journal of Functional Foods, 138, 107155. https://doi.org/10.1016/j.jff.2026.107155
  2. Benli, H., & Bahtiyari, M.İ. (2024). An approach for the valorization of bio-waste pistachio shells (Pistacia vera L.): Dyeing of cellulose-based fabrics. Journal of Cleaner Production, 445, 141213. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2024.141213
  3. Bruniaux, P., Raveschot, C., Daboudet, T., De Sousa Lopes Moreira, M., Cassan, L., Willeman, H., Flahaut, C., Coutte, F., & Cudennec, B. (2025). Lactic acid fermentation enhances antioxidant potential of chicory by-products for functional food applications. Journal of Cleaner Production, 534, 147079. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2025.147079
  4. Cardullo, N., Leanza, M., Muccilli, V., & Tringali, C. (2021). Valorization of Agri-Food Waste from Pistachio Hard Shells: Extraction of Polyphenols as Natural Antioxidants. Resources, 10(5), 45. https://doi.org/10.3390/resources10050045
  5. Chamika, W.A.S., Ho, T.C., Park, J.-S., Marasinghe, C.K., Je, J.-Y., & Chun, B.-S. (2025). Thermally optimized subcritical water hydrolysis for green extraction of bioactive compounds from sea cucumber Stichopus japonicus. Food Chemistry, 484, 144368. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2025.144368
  6. da Silva Rodrigues, L., Ferreira, D. S., Pereira-Filho, E.R., & Pereira, F.M.V. (2025). Mineral and trace element analysis of non-conventional food plants using ICP OES and chemometric techniques. Food Chemistry, 472, 142854. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2025.142854
  7. Demir, A. (2025). Fındık Kabuğunun Fenolik Profili ve Biyoaktivitesi: Antioksidan, Antiinflamatuvar ve Enzim İnhibisyon Potansiyeli. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(1), 298-316. https://doi.org/10.53501/rteufemud.1655650
  8. Demir, T., Akpınar, Ö., Kara, H., & Güngör, H. (2022). Phenolic profile and investigation of biological activities of Allium scorodoprasum L. subsp. rotundum. Food Bioscience, 46, 101548. https://doi.org/10.1016/j.fbio.2022.101548
  9. Demiral, İ., Atilgan, N.G., & Şensöz, S. (2008). Production of biofuel from soft shell of pistachio ( pistacia vera L.). Chemical Engineering Communications, 196(1-2), 104-115. https://doi.org/10.1080/00986440802300984
  10. Dreher, M.L. (2012). Pistachio nuts: composition and potential health benefits. Nutrition Reviews, 70(4), 234-240. https://doi.org/10.1111/j.1753- 4887.2011.00467.x

Kaynak Göster

APA
Demir, A. (2026). Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 2026. https://doi.org/10.35229/jaes.1886041
AMA
1.Demir A. Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 2026;(2026). doi:10.35229/jaes.1886041
Chicago
Demir, Adem. 2026. “Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, sy 2026. https://doi.org/10.35229/jaes.1886041.
EndNote
Demir A (01 Mart 2026) Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences 2026
IEEE
[1]A. Demir, “Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel”, Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, sy 2026, Mar. 2026, doi: 10.35229/jaes.1886041.
ISNAD
Demir, Adem. “Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 2026 (01 Mart 2026). https://doi.org/10.35229/jaes.1886041.
JAMA
1.Demir A. Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 2026. doi:10.35229/jaes.1886041.
MLA
Demir, Adem. “Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, sy 2026, Mart 2026, doi:10.35229/jaes.1886041.
Vancouver
1.Adem Demir. Antep Fıstığı (Pistacia vera L.) Kabuklarının Değerlendirilmesi: Kimyasal Bileşim ve Biyoaktif Potansiyel. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 01 Mart 2026;(2026). doi:10.35229/jaes.1886041