DAVRANIŞSAL EĞİLİMLERİN DEMOGRAFİK DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ: KIRKLARELİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu araştırma, geleneksel finans teorilerinin rasyonel varsayımlarından farklılık gösteren bireysel yatırımcıların karar mekanizmalarını ve finansal tercihlerini etkileyen psikolojik farklılıkları ampirik bir çerçevede incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini, Kırklareli il sınırları içerisinde aktif olarak finansal işlem yürüten ve kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 368 bireysel yatırımcı oluşturmaktadır. Nicel araştırma yöntemine uygun olarak tasarlanan çalışmada veriler, yapılandırılmış anket tekniği kullanılarak toplanmış; elde edilen verilerin analizinde aritmetik ortalama, bağımsız örneklem t-testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) tekniklerinden yararlanılmıştır. Analiz sonuçları, yaş grupları ile portföy kontrol sıklığının davranışsal eğilimlerin hiçbir boyutunda anlamlı farklılık oluşturmadığını göstermiştir. Cinsiyet değişkeni sürü davranışı, pişmanlıktan kaçınma, temsil etme ve kayıptan kaçınma boyutlarını anlamlı biçimde farklılaştırırken aşırı güven boyutunda anlamlı bir farklılık oluşturmamıştır. Eğitim düzeyi beş davranışsal eğilim boyutunun tamamını anlamlı biçimde farklılaştırmıştır. Benjamini–Hochberg düzeltmesi sonrasında yatırım deneyimi aşırı güven, sürü davranışı ve temsil etme boyutlarında anlamlı farklılık oluştururken pişmanlıktan kaçınma ve kayıptan kaçınma boyutlarında anlamlı bir farklılık oluşturmamıştır. Medeni durum ise çoklu test düzeltmesi sonrasında davranışsal eğilim boyutlarının hiçbirinde anlamlı farklılık oluşturmamıştır. Genel olarak bulgular, demografik ve deneyimsel özelliklerin davranışsal eğilimler üzerinde tekdüze bir etki yaratmadığını, etkilerin boyutlara göre değiştiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Davranışsal eğilimler
• demografik değişkenler
• Kırklareli
• ANOVA

BEHAVIORAL BIASES OF INDIVIDUAL INVESTORS ACROSS DEMOGRAPHIC VARIABLES: EVIDENCE FROM KIRKLARELI

Öz

This research was conducted to empirically examine the psychological differences influencing the financial preferences and decision-making mechanisms of individual investors, which diverge from the rational assumptions of conventional finance theories. The sample of the study consists of 368 individual investors actively conducting financial transactions within the provincial borders of Kırklareli, selected through the convenience sampling method. Designed in accordance with quantitative research methodology, the study collected data using a structured questionnaire. Arithmetic mean, independent samples t-test, and one-way analysis of variance (ANOVA) were employed in the analysis of the collected data. The results indicated that age groups and portfolio review frequency did not significantly differentiate any of the behavioral bias dimensions. Gender significantly differentiated herding behavior, regret aversion, representativeness, and loss aversion, whereas no significant gender difference was observed in overconfidence. Education level significantly differentiated all five behavioral bias dimensions. After the Benjamini–Hochberg correction, investment experience significantly differentiated overconfidence, herding behavior, and representativeness, but not regret aversion or loss aversion. Marital status did not significantly differentiate any of the behavioral bias dimensions after the correction for multiple testing. Overall, the effects of demographic and experiential characteristics varied across behavioral bias dimensions rather than producing uniform differences across all biases.

Anahtar Kelimeler

• Behavioral biases
• demographic variables
• Kırklareli
• ANOVA

Kaynakça

1. Allais, M. (1953). Le comportement de l'homme rationnel devant le risque: Critique des postulats et axiomes de l'école américaine. Econometrica, 21(4), 503–546. https://doi.org/10.2307/1907921
2. Ateş, A. (2007). Finansal Yatırımların Davranışsal Finans Açısından Değerlendirilmesi Üzerine Bir Araştırma (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
3. Ateş, S. (2014). Finansal okuryazarlık ve davranışsal önyargılar: bireysel hisse senedi yatırımcısı üzerine ampirik bir çalışma. (Yüksek Lisans Tezi). Galatasaray Üniversitesi, İstanbul.
4. Baker, H. K., Kumar, S., Goyal, N. & Gaur, V. (2018). How financial literacy and demographic variables relate to behavioral biases. Managerial Finance, 45(1), 124-146. https://doi.org/10.1108/MF-01-2018-0003
5. Baker, H.K. & Nofsinger, J.R. (2002). Psychological Biases of Investors. Financial Services Review, 11, 97-116.
6. Barber, B. M., & Odean, T. (2001). Boys will be boys: Gender, overconfidence, and common stock investment. The Quarterly Journal of Economics, 116(1), 261–292. https://doi.org/10.1162/003355301556400
7. Benjamini, Y., & Hochberg, Y. (1995). Controlling the false discovery rate: A practical and powerful approach to multiple testing. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 57(1), 289–300. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1995.tb02031.x
8. Birgili, M. E. (2013). Teknik analiz yöntemini kullanan yatırımcıların davranışsal finans modelleri ile açıklanması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.

9. Böyükaslan, A. (2012). Bireysel yatırımcıları finansal yatırım kararına yönlendiren faktörlerin davranışsal finans açısından incelenmesi: Afyonkarahisar örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
10. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32, 470–483.
11. Chuang, W.I. & Lee, B.S. (2006). An empirical evaluation of the overconfidence hypothesis. Journal of Banking and Finance, 30(9), 2489-2515. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2005.08.007
12. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates. Döm, S. (2003). Yatırımcı Psikolojisi: İMKB Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Değişim Yayınları.
13. Ellsberg, D. (1961). Risk, ambiguity, and the savage axioms. The Quarterly Journal of Economics, 75(4), 643-669. https://doi.org/10.2307/1884324
14. Erbek Dertli, E. M., & Yükselen, C. (2025). Yatırımcı davranışlarının bireysel yatırım kararlarına etkisi: Finansal okuryazarlık ve risk algısının aracılık rolü. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (106), 139–172. https://doi.org/10.25095/mufad.1627758
15. Fama, E. F. (1970). Efficient capital markets: A review of theory and empirical Work. The Journal of Finance, 25(2), 383-417. https://doi.org/10.2307/2325486
16. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.1177/00222437810180010
17. Gervais, S., & Odean, T. (2001). Learning to be overconfident. The Review of Financial Studies, 14(1), 1–27. https://doi.org/10.1093/rfs/14.1.1
18. Gervais, S., Heaton, J. B. & Odean, T. (2007). Overconfidence, investment policy, and manager welfare. Fuqua School of Business Working Paper, 312, 1-46.
19. Gül, M., Ekşi, İ.H. & Sürme, M. (2017). To investigate of gold investors behaviours in view of behavioural finance: Case of Gaziantep. Journal of Finance Letters, 32(108), 143-165. https://doi.org/10.33203/mfy.313955
20. Hair, J.F., Risher, J.J., Sarstedt, M. & Ringle, C.M. (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review, 31(1), 2-24. https://doi.org/10.1108/EBR-11-2018-0203
21. Hırka, E. (2020). Bireysel yatırım kararlarında davranışsal eğilimlerin ölçülmesi: Gümüşhane ilinde bir araştırma. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi. Gümüşhane Üniversitesi, Gümüşhane.
22. Kahneman, D. & Tversky, A. (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, 47 (2), 263-291. https://doi.org/10.1142/9789814417358_0006
23. Kendirli, S. & Kaya, A. (2016). Davranışsal finans yaklaşımı ıle Çorum ve Yozgat illerindeki yatırımcıların karşılaştırması. KSÜ İİBF Dergisi, 5(2), 225-254. https://izlik.org/JA55CR74PD
24. Kline, R. B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (3rd ed.). Guilford Press.
25. Küçük, A. (2014). Bireysel yatırımcıları finansal yatırım kararına yönlendiren faktörlerin davranışsal finans açısından ele alınması: Osmaniye örneği. AKAD, 6(11), 104-122. https://doi.org/10.20990/aacd.81679
26. Lintner, J. (1965). The valuation of risk assets and the selection of risky investments in stock portfolios and capital budgets. The Review of Economics and Statistics, 47(1), 13–37. https://doi.org/10.2307/1924119
27. Markowitz, H. (1952). Portfolio selection. The Journal of Finance, 7(1), 77–91. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1952.tb01525.x
28. Ngoc, L.T.B. (2014). Behavior pattern of ındividual ınvestors in stock market. International Journal of Business and Management, 9(1), 1-16. http://dx.doi.org/10.5539/ijbm.v9n1p1
29. Özmerdivanlı, A. (2023). Bireysel yatırım kararlarında etkili olan faktörlerin davranışsal finans yaklaşımı ile incelenmesi: Karaman ilinde bir uygulama. Uşak Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 38-65. https://izlik.org/JA96EU58JE
30. Öztopçu, D. & Aytekin, S. (2017). Bireysel yatırım kararlarının davranışsal finans açısından değerlendirilmesi ve Balıkesir ilinde bir uygulama. Akademik Bakış Dergisi, 61, 456-476. https://izlik.org/JA32XD96AB
31. Pompian, M.M. & Longo, J.M. (2004). A new paradigm for practical application of behavioral finance. The Journal of Wealth Management, 7(2), 9-15. http://dx.doi.org/10.3905/jwm.2004.434561
32. Pompian, M.M. (2006). Behavioral finance and wealth management. John Wiley & Sons.
33. Pompian, M.M. (2011). Behavioral finance and wealth management (Vol. 667). John Wiley & Sons.
34. Sabir, S. A., Mohammad, H. B., & Shahar, H. B. K. (2019). The role of overconfidence and past investment experience in herding behaviour with a moderating effect of financial literacy: Evidence from Pakistan Stock Exchange. Asian Economic and Financial Review, 9(4), 480–490. https://doi.org/10.18488/journal.aefr.2019.94.480.490
35. Sharpe, W. F. (1964). Capital asset prices: A theory of market equilibrium under conditions of risk. The Journal of Finance, 19(3), 425-442. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1964.tb02865.x
36. Shefrin, H. & Statman, M. (1985). The disposition to sell winners too early and ride losers too long. The Journal of Finance, 40(3), 777-790. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1985.tb05002.x
37. Shleifer, A. (2000). Inefficient markets: An introduction to behavioural finance. Oup Oxford.
38. Simon, H. A. (1955). A behavioral model of rational choice. The Quarterly Journal of Economics, 69(1), 99–118. https://doi.org/10.2307/1884852
39. Tekin, B. (2016). Beklenen fayda ve beklenti teorileri baglaminda geleneksel finans-davranissal finans ayrimi. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 2(4), 75-107.
40. Thaler, R. (1980). Toward a positive theory of consumer choice. Journal of Economic Behavior & Organization, 1(1), 39-60. https://doi.org/10.1016/0167-2681(80)90051-7
41. Thaler, R. (1985). Mental accounting and consumer choice. Marketing Science, 4(3), 199-214. https://doi.org/10.1287/mksc.4.3.199
42. Thaler, R. H. (1999). Mental accounting matters. Journal of Behavioral Decision Making, 12(3), 183-206. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-0771(199909)12:3<183::AID-BDM318>3.0.CO;2-F
43. Thaler, R. H. (Ed.). (2005). Advances in behavioral finance, Volume II. Princeton University Press.
44. Tversky, A. & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124-1131.
45. Tversky, A. & Kahneman, D. (1981). The framing of decisions and the psychology of choice. Science, 211(4481), 453-458. https://doi.org/10.1126/science.7455683
46. Üstün, G. (2024). Davranışsal finans bağlamında yatırımcı kararlarının incelenmesi: Samsun örneği (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Ordu Üniversitesi, Ordu.
47. Wood, R. & Zaichkowsky, J. L. (2004). Attitudes and trading behavior of stock market ınvestors. Journal of Behavioral Finance, 5(3), 170-179.
48. Zengin, E. (2024). Yatırımcı eğilimlerinin davranışsal finans bağlamında incelenmesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Düzce Üniversitesi, Düzce.