Araştırma Makalesi

Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması

Cilt: 17 13 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması

Öz

Kazı yönteminin seçimi, tünel tasarımının ilk aşamalarındaki en önemli mühendislik kararlarından biridir. Klasik kazı yöntemi, değişken jeolojik koşullara kazı sırasında uyum sağlayabilmesiyle öne çıkarken, Tünel Açma Makineleri (TBM) uzun tünellerde yüksek ilerleme hızı ve maliyet avantajı sunmaktadır. Ancak, TBM’lerde meydana gelebilen kalkan sıkışması, önemli zaman ve maliyet kayıplarına neden olabilmektedir. Bu çalışma, sıkışan kaya koşullarında kazılan 4.5 m çapında ve toplam 11465 m uzunluğundaki Uluabat Tüneli’nde (Bursa) uygulanan klasik kazı yöntemi ile TBM performansını karşılaştırarak bu tür jeolojik ortamlarda en uygun kazı yöntemini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, tünel güzergâhındaki jeolojik birimlerin sıkışma potansiyeli ampirik ve yarı ampirik yaklaşımlarla değerlendirilmiş, elde edilen sonuçlar gerçek deformasyon kayıtlarıyla karşılaştırılmıştır. Ayrıca, her iki kazı yöntemi için ilerleme hızları, kalkan sıkışma olayları ve TBM arızaları değerlendirilmiştir. Klasik kazı yönteminde tek aynada ortalama 1 m/gün ilerleme hızı elde edilirken, TBM’de operasyonel zorluklara nedeniyle ortalama 7.83 m/gün ve en yüksek 26 m/gün ilerleme hızına ulaşılmıştır. Bulgular, uzun tünellerde TBM kullanımının önemli performans avantajları sağladığını, ancak ayrıntılı jeolojik ve jeoteknik araştırmaların yetersiz olduğu veya sıkışma potansiyelinin güvenilir biçimde belirlenemediği koşullarda klasik kazı yönteminin daha güvenli ve uyarlanabilir bir alternatif sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Yazarlar, bu çalışmanın hazırlanması sırasında verdiği destekten dolayı Sedat Cansu’ya, Utku Silver’e teşekkür ederler. Yazarlar ayrıca, makale üzerindeki büyük çabaları için hakemlere ve editöre teşekkürlerini sunarlar.

Kaynakça

  1. ISRM, Characterisation of Swelling Rock. Commission on Swelling Rock. Pergamon Press, Oxford, U.K., 1983.
  2.     G. Barla, “Squeezing rocks in tunnels,” ISRM News Journal, 3/4, 44-49, 1995.
  3.     E. Grimstad, “Squeezing in Leardal tunnel surprised the tunnel experts (in Norwegian),” Proceedings of Fjellsprengningskonferansen/Bergmekanikkdagen/Geoteknikkdagen, pp. 1-36, Oslo, Norway, 2000.
  4.     S. Dalgıç, “Tunneling in squeezing rock, the Bolu tunnel, Anatolian Motorway, Turkey,” Engineering Geology, 67 (1-2), 73-96, 2002. https://doi.org/ 10.1016/S0391-903X(02)00061-X
  5.     E. B. Aygar, “Evaluation of new Austrian tunnelling method applied to Bolu tunnel’s weak rocks,” Journal of Rock Mechanics and Geotechnical Engineering, 12 (3), 541-556, 2020. https://doi.org/10.1016/j.jrmge .2019.12.012
  6.     E. Posluk, S. Karahan, S. Dalgıç and C. Gökçeoğlu, “An empirical equation for tunnel squeezing prediction in weak rock masses,” Advances in Civil Engineering, 2025 (1), 7026847, 2025. https://doi.org/10.1155/ 2025/7026847
  7. E. Posluk, E. B. Aygar, E. A. Posluk, S. Karahan, S. Dalgıç and C. Gökçeoğlu, “Assessment of support system for tunnel excavation in highly squeezing fault zone conditions,” Geotechnical and Geological Engineering, 44, 38, 2026. https://doi.org/10.1007 /s10706-025-03552-x
  8.     E. Posluk, “Comparison of Tunnel Boring Machine (TBM) and Conventional Excavation Methods in Squeezing Rocks in the T26 Tunnel,” Ph.D. Thesis, Institute of Graduate Studies, İstanbul University-Cerrahpaşa, İstanbul, Türkiye, 2024.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kaya Mekaniği, Mühendislik Jeolojisi, Uygulamalı Jeoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

13 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

4 Nisan 2026

Kabul Tarihi

27 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17

Kaynak Göster

APA
Kuşku, İ., Poşluk, E., & Dalğıç, S. (2026). Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 17. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1923102
AMA
1.Kuşku İ, Poşluk E, Dalğıç S. Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 2026;17. doi:10.28948/ngumuh.1923102
Chicago
Kuşku, İbrahim, Evren Poşluk, ve Süleyman Dalğıç. 2026. “Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 17 (Temmuz). https://doi.org/10.28948/ngumuh.1923102.
EndNote
Kuşku İ, Poşluk E, Dalğıç S (01 Temmuz 2026) Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 17
IEEE
[1]İ. Kuşku, E. Poşluk, ve S. Dalğıç, “Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması”, NÖHÜ Müh. Bilim. Derg., c. 17, Tem. 2026, doi: 10.28948/ngumuh.1923102.
ISNAD
Kuşku, İbrahim - Poşluk, Evren - Dalğıç, Süleyman. “Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 17 (01 Temmuz 2026). https://doi.org/10.28948/ngumuh.1923102.
JAMA
1.Kuşku İ, Poşluk E, Dalğıç S. Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 2026;17. doi:10.28948/ngumuh.1923102.
MLA
Kuşku, İbrahim, vd. “Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 17, Temmuz 2026, doi:10.28948/ngumuh.1923102.
Vancouver
1.İbrahim Kuşku, Evren Poşluk, Süleyman Dalğıç. Sıkışan kayada açılan Uluabat Tünelinde klasik ve tünel açma makinesiyle (TBM) yapılan kazıların karşılaştırılması. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 01 Temmuz 2026;17. doi:10.28948/ngumuh.1923102