Dönemine Damga Vurmuş Liderlerin Beslenme Alışkanlıkları

Öz

Bu çalışma, farklı dönemler ve yönetim biçimlerinde öne çıkan liderlerin yemek ve beslenme tercihlerini gastronomi, kültürel etki ve siyaset çerçevesinde ele almaktadır. Liderlerin yemek seçimleri ve sofra düzenlerinin yalnızca bireysel beslenme tercihleri olarak değil; dönemin toplumsal yapısı, ideolojik eğilimleri, güç ilişkileri ve kültürel değerleriyle birlikte şekillenen bir alan olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, anlatımsal derleme olarak tasarlanmış olup veriler doküman analizi tekniğiyle elde edilmiştir. Bu doğrultuda liderler; Osmanlı dönemi, Cumhuriyet dönemi ve modern dünya liderleri olmak üzere üç ana başlık altında incelenmiş ve her dönemden üç lider çalışmaya dâhil edilmiştir. Osmanlı döneminde saray mutfağının etkisi, ziyafet sofraları, padişahların ihtişamı gibi önemli unsurlar liderlerin beslenmesiyle doğrudan ilişkilidir. Cumhuriyet döneminde ise liderlerin yemek ve beslenmelerinde yaşadıkları ortam, askerlik geçmişleri ile dini yönelimlerinin etkisiyle şekillenen kişisel beslenmeleri ön plana çıkmaktadır. Modern dünya liderlerinde ise beslenme pratiklerinin kişisel sağlık tercihleri ve sadelik ekseninde şekillendiği görülmektedir. Çalışmada liderlerin yemek seçimlerinin hem kişisel hem de yaşadıkları toplumların etkisiyle şekillendiği görülmektedir. Ayrıca çalışma sofraların yalnızca bir yemek yeme mekânı değil, sosyalleşme ve devlet işlerinin konuşulduğu diplomatik bir alan olduğuna da ortaya koymaktadır. Çalışma, lider gastronomisi ve gastrodiplomasi alanlarına disiplinler arası bir bakış açısıyla yaklaşmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sultan
• Cumhurbaşkanı
• Beslenme
• Gastrodiplomasi
• Gastronomi

Dietary Habits of Leaders Who Shaped Their Era

Öz

This study examines the food and nutritional preferences of prominent leaders from different periods and forms of government within the framework of gastronomy, cultural influence, and politics. Leaders' food choices and table settings are considered not merely as individual dietary preferences, but as a field shaped by the social structure, ideological leanings, power relations, and cultural values of the era. Designed as a narrative compilation, data was obtained using document analysis techniques. Accordingly, leaders are examined under three main headings: Ottoman era, Republic era, and modern world leaders, with three leaders from each period included in the study. In the Ottoman period, the influence of the palace kitchen, banquet tables, and the splendor of the sultans are directly related to the leaders' diets. In the Republic era, the personal diets of leaders, shaped by their living environment, military background, and religious orientation, come to the forefront. In modern world leaders, dietary practices are seen to be shaped by personal health preferences and simplicity. The study shows that leaders' food choices are shaped by both personal preferences and the influence of the societies in which they live. The study also reveals that dining tables are not merely places for eating, but also diplomatic spaces where socialization and state affairs are discussed. The study aims to approach the fields of leadership gastronomy and gastrodiplomacy from an interdisciplinary perspective.

Anahtar Kelimeler

• Sultan
• President
• Nutrition
• Gastrodiplomacy
• Gastronomy

Kaynakça

1. Abir, N. (2018). Siniden masaya: Türk romanında sofra (Tez No. 512478) [Doktora tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
2. Açıköz, Z. (2023). Şef Zeki Açıköz anlatıyor siyasetin sofrası. Nobel Akademik.
3. Adana Post. (2012, 25 Şubat). Kızı hiç bilinmeyen Erbakan’ı anlattı... Adana Post. https://www.adanapost.com/kizi-hic-bilinmeyen-erbakani-anlatti-17615h.htm
4. Akay, O. (2005). Atatürk’ün sofrası. Truva Yayınları.
5. Anadolu Ajansı. (2022, 27 Şubat). Eski başbakanlardan merhum Necmettin Erbakan’ı, kızı ve damadı anlattı. https://www.aa.com.tr/tr/28-subat/eski-basbakanlardan-merhum-necmettin-erbakani-kizi-ve-damadi-anlatti/2516618
6. Arpacı I. (2020). Söylemden ideolojiye Erbakan ve Millî Görüş. Maarif Mektepleri Uluslararası Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 3(1), 16-37.
7. Aşık, S. (2019). İsmet İnönü’nün vefatı ve yakınları. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 135-152. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.473512
8. Atay, F. R. (2012). Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar. Pozitif Yayınları.

9. Âtıf Hüseyin Bey (haz. Hülagü, M. M.). (2013). Sultan II. Abdülhamidʼin sürgün günleri: Hususi doktoru atıf Hüseyin Bey’in hatıratı (1909-1918). Timaş Yayınları.
10. Avcı, N. (2022). İsmet İnönü'nün şahsi hayatı, askerliği ve bibliyografyası (Tez No. 710065) [Yüksek lisans tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
11. Aydın, İ. (2022). Paşa’nın sofracısı: Pembe Köşk’te üç yıl. Usûl Yayınları.
12. Bardakçı, M. (2022). Atatürk’ün mutfağı: Mustafa Kemal Atatürk’ün sofrasında yenenler, içilenler, mutfak harcamaları ve personel masrafları. Turkuvaz Kitap.
13. Bardakçı, M. (2024). Makbule: Atatürk’ün kızkardeşi Makbule Atadan’ın hayatı, mektupları ve yayınlanmamış hatıraları. Turkuvaz Kitap.
14. Bilgehan, G. (2015). Mevhibe: Çankaya’nın hanımefendisi. Bilgi Yayınevi.
15. Bilgin, A. (2004). Osmanlı saray mutfağı. Kitabevi Yayınları.
16. Birlik, K. G. (2007). Mi̇lli̇ Mücadele ve Cumhuri̇yet Dönemi̇nde Atatürk’ün Sofrası [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
17. Bozok, S. (2001). Yaveri Atatürk'ü anlatıyor. Doğan Kitapçılık.
18. Cabral, Ó., Lavrador, L., Orduna, P., & Moreira, R. (2024). Gastronomy as a diplomatic tool: A systematic literature review. International Journal of Gastronomy and Food Science, 38, 101072. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.101072
19. Cöhce, S. (2014). İnsan Atatürk. Electronic Turkish Studies, 9(4), 225-234. http://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7053
20. Çalışlar, İ. (2020). Atatürk: Çocukluk ve okul yılları. Yapı Kredi Yayınları.
21. Çekal, N. (2024). Cumhuriyetin 101. yıl döneminde Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün beslenme alışkanlığı. İçinde Gastronomi akımları III (ss. 4–19). İksad Yayınevi. https://doi.org/10.5281/zenodo.14568622
22. Demirkan, A. E. (2017). Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın zarif devletçilik ve üslup anlayışı. Turkish Studies, 12(8), 451-472. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.11684
23. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi [BOA]. Cevdet Saray [C.SM], nr. 36/1812, H. 29 Zilhicce 1247 / M. 30 Mayıs 1832.
24. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi [BOA]. Cevdet Saray [C.SM], nr. 131/6557, H. 10 Rebiülevvel 1233 / M. 18 Ocak 1818.
25. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi [BOA]. Cevdet Saray [C.SM], nr. 51/2589, H. 19 Muharrem 1249 / M. 8 Haziran 1833.
26. Engin, V. (2022). Bir devrin son sultanı II. Abdülhamid. Yeditepe Yayınevi.
27. Erbakan, N. (2016). Yeni bir dünya ve adil düzen (2. bs.). MGV Yayınları.
28. Erdoğan, A. (2019). Atatürk'ün Sofrası. Journal of Universal History Studies, 2(2), 288-295.
29. Eren, E. (2001). Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi. Beta Yayıncılık.
30. Ergin, M. (2015). Asrın lideri Erbakan. Ravza Yayınları.
31. Gandhi, M. K. (1968). An autobiography or the story of my experiments with truth. Navajivan Publishing House.
32. Granda, C. Ç. (2007). Atatürk’ün uşağı: Cemal granda anlatıyor (2. bs.). Pal Medya ve Organizasyon.
33. Güler, S. (2010). Türk mutfak kültürü ve yeme içme alışkanlıkları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(26), 24- 30.
34. Halıcı, Ş. (2008). İsmail Müştak Mayakon’un Atatürk’ün sofrasında tuttuğu notlar. Erdem, (51), 171-178.
35. Hatipoğlu, A. (2014). Osmanlı Saray Mutfağı’nın Gastronomi Turizmi Çerçevesinde İncelenmesi [Yayımlanmamış Doktora Tezi Sakarya Üniversitesi.]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/docview/2707538804/abstract/E396F0747D9D4774PQ/1
36. Huggler, J. (2017, 24 Ağustos). Angela Merkel reveals her potato soup recipe as survey shows half of German voters still undecided. The Telegraph. https://www.telegraph.co.uk/news/2017/08/24/angela-merkel-reveals-potato-soup-recipe-survey-shows-half-german/
37. İnönü, İ. (2016). Defterler, 1919-1973. Yapı Kredi Yayınları.
38. İnönü, İ., & İnönü, E. (2011). Canım Erdalım, sevgili babacığım: Erdal İnönü- İsmet İnönü mektuplaşmaları. Can Yayınları.
39. Jena, N. P. (2017). Gandhi’s perspective on non-violence and animals: Ethical theory and moral practice. Journal of Global Ethics, 13(3), 398–416. https://doi.org/10.1080/17449626.2018.1425216
40. Kaya, Y. (2024). Hatıratlara göre halk adamı Atatürk. Journal of Turkish Studies, 9(4), 645-657. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6759
41. Kılıçhan, R., & Ülker, M. (2022). Türk mutfağı. İçinde Dünya mutfak kültürleri (2. bs., ss. 347–359). Beta Yayıncılık.
42. Koloğlu, O. (1988). Abdülhamid II. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 1, ss. 216–224). Türkiye Diyanet Vakfı.
43. Köroğlu, V. (2009). Çevreci Atatürk. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 57-69.
44. Kul, N. (2019). Mutfak, kimlik, diplomasi. Türkiye’de gastro diplomasi. Tün Eğitim Yayın.
45. Let’s Move! Official Archive. (2017, 7 Ocak). America’s move to raise a healthier generation of kids. Obama White House Archives. https://letsmove.obamawhitehouse.archives.gov/
46. Li, G., & Mok, K. (2025). More than two decades of gastrodiplomacy: A review of the concept, current characteristics, and future trends. Frontiers in Political Science, 7, Article 1659162. https://doi.org/10.3389/fpos.2025.1659162
47. Mills, C. W. (2020). Angela Merkel (3. bs.). Chelsea House
48. Narin, A., & Yıldırım, S. (2023). Türk kahvesi atlası: Anadolu topraklarındaki telvenin izinde. Humanist Kitap Yayıncılık.
49. Osmanoğlu, Ş. (2011). Babam Abdülhamid: Saray ve sürgün yılları. Timaş Yayınları.
50. Özdil, Y. (2018). Mustafa Kemal (2. bs.). Kırmızı Kedi Yayınevi.
51. Özer, Ç., & Atay, E. (2022). Osmanlı saray mutfağı teşkilatı ve escoffier mutfak hiyerarşisi üzerine bir araştırma. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 6(2), 468-477.
52. Packer, G. (2014, Kasım 1). The quiet German. The New Yorker. https://www.newyorker.com/magazine/2014/12/01/quiet-german
53. Payzın, L., & Esmer, Y. (2023). Girişimci̇ bir lider olarak Atatürk. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı), 165-185. https://doi.org/10.30692/sisad.1363578
54. Pears, E. (1917). Life of Abdul Hamid. Constable.
55. Pratt, T., & Vernon, J. (2005). “Appeal from this fiery bed …”: The colonial politics of Gandhi’s fasts and their metropolitan reception. Journal of British Studies, 44(1), 92–114. https://doi.org/10.1086/424944
56. Rockower, P. S. (2012). Recipes for gastrodiplomacy. Place Branding and Public Diplomacy, 8(3), 235–246. https://doi.org/10.1057/pb.2012.17
57. Samancı, Ö. & Croxford, S. (2006). 19. yüzyıl İstanbul mutfağı (2. bs.). Medyatik Yayınları.
58. Samancı, Ö. (2006). 19. yüzyılda Osmanlı saray mutfağı. Yemek ve Kültür, (4), 36–60.
59. Samancı, Ö. (2018). Geç Dönem Osmanlı Saray Mutfak Kültüründe Ziyafetler ve Yemekler. İçinde M. B. Z. Aydın & R. Aydın (Ed.), Osmanlı’da mimari, sanat ve yemek kültürü. Mahya Yayıncılık. Uluslararası Osmanlı Araştırmaları Kongresi, Fatih, İstanbul.
60. Samancı, Ö., & Bilgin, A., (2022). II. Mahmud dönemi İstanbul ve saray mutfağı. Research in History, 12(1), 111-148.
61. Seçim, Y. (2018). Selçuklu ve Osmanlı mutfağının gastronomi açısından değerlendirilmesi. Journal of Tourism Theory and Research, 4(2), 122-132. https://doi.org/10.24288/jttr.452330
62. Seeman, N. (2011). Move if u wanna: Obama and the weight loss nudge. Healthcare Policy, 6(3), 15–20.
63. Sevinç, C. (2024). Özlem Kumrular’ın Sultan’ın mutfağı adlı romanında Osmanlı mutfak kültürü ve Matbah-ı Âmire. NEUGastro, 3(2), 112-123. https://doi.org/10.54497/neugastro.2024.8
64. Slate, N. (2019). Gandhi’s search for the perfect diet: Eating with the world in mind. University of Washington Press.
65. Sonnevend, J., & Steiert, O. (2024). The power of predictability: How Angela Merkel constructed her authenticity on Instagram. New Media & Society, 26(10), 5719–5741. https://doi.org/10.1177/14614448221138472
66. Tezcan, M. (2000). Atatürk’ün Beslenme Alışkanlığı (Yediği ve Sevdiği Yemekler). https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78669/ataturkun-beslenme-aliskanligi-yedigi-ve-sevdigi-yemekl-.html
67. Toker, Ö. (1964, 2 Temmuz). Mevhibe İnönü. AKİS, 30(524), 10–12. https://www.inonuvakfi.com/akis/1964_524.pdf
68. Turgut, H. (Ed.). (2010). Atatürk’ün sırdaşı Kılıç Ali’nin anıları (12. bs.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
69. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Lider. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi 13 Ocak 2026, https://sozluk.gov.tr/?kelime=lider
70. Türker, N. (2018). Gastrodiplomasi Türk mutfağının tanıtımında bir araç olabilir mi? Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2, 14-29.
71. Uca, A. (2010). Atatürk’ün doğumu ve çocukluk yılları (1881-1893). Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 12(31), 1-13.
72. Uzunçarşılı, İ. H. (Ed.). (2011). Anadolu Selçukluları ve Anadolu beylikleri hakkında bir mukaddime ile Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan İstanbul’un fethine kadar (10. bs.). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
73. Ünver, A. S. (1952). Fatih devri yemekleri. Istanbul University Press. https://doi.org/10.26650/AB/AA7.2022.132
74. Yerasimos, S., & Taşkeser, B. (2002). Sultan Sofraları: 15. ve 16. Yüzyılda Osmanlı saray mutfağı (5. bs.). Yapı Kredi Yayınları.
75. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. bs.). Seçkin Yayınları.
76. Yusufoğlu, K. (2011). Atatürk’ten Hatıralar: Sofra Sırları. Nakkaş Yapım.