Ottoman Culinary Route: Evaluating It as an Integrative Model in Gastronomic Tourism of Balkan and Turkish Heritage

Öz

This study aims to evaluate the Ottoman culinary heritage within the framework of gastronomic tourism, making the historical and cultural interaction between Türkiye and the Balkans visible through a thematic route. The Ottoman Culinary Route, covering Bursa, Edirne, Sofia, Shkodra, Skopje, and Sarajevo, reflects the regional diversity and cultural permeability of the Ottoman gastronomic heritage. This route, created using document analysis and thematic route modeling methods, was developed based on four criteria: historical context, gastronomic representation, geographical continuity, and cultural diversity and local differences. Each destination was analyzed through dishes, festivals, and gastronomy centers representing the interaction of Ottoman cuisine with local cuisines. The study reveals that Ottoman cuisine is not only a historical legacy but also a functional tool for sustainable tourism and cultural diplomacy. Unlike wine- or olive oil-based routes in the literature, this study offers a unique contribution by addressing transnational heritage holistically. Future research aims to strengthen the route's feasibility with field data and to detail the length of stays and recommended gastronomic experiences.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Cuisine
• Culinary Tourism
• Cultural Heritage
• Cultural Diplomacy

Osmanlı Mutfak Rotası: Balkan ve Türk Mirasının Gastronomi Turizminde Bütünleştirici Bir Model Olarak Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, Osmanlı mutfak mirasını gastronomi turizmi çerçevesinde değerlendirerek, Türkiye ve Balkanlar arasındaki tarihsel ve kültürel etkileşimi tematik bir rota üzerinden görünür kılmayı amaçlamaktadır. Bursa, Edirne, Sofya, İşkodra, Üsküp ve Saraybosna’yı kapsayan Osmanlı Mutfak Rotası, Osmanlı’nın gastronomik mirasının bölgesel çeşitliliklerini ve kültürel geçişkenliğini yansıtmaktadır. Doküman analizi ve tematik rota modellemesi yöntemleriyle oluşturulan bu güzergâh, tarihsel bağlam, gastronomik temsiliyet, coğrafi süreklilik ve kültürel çeşitlilik ve yerel farklılıklar olmak üzere dört kriter çerçevesinde oluşturulmuştur. Her destinasyon, Osmanlı mutfağının yerel mutfaklarla etkileşimini temsil eden yemekler, festivaller ve gastronomi merkezleri üzerinden analiz edilmiştir. Çalışma, Osmanlı mutfağının yalnızca tarihsel bir miras değil, aynı zamanda sürdürülebilir turizm ve kültürel diplomasi için işlevsel bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Literatürdeki şarap veya zeytinyağı temelli rotalardan farklı olarak, bu çalışma transnasyonel bir mirası bütüncül bir yaklaşımla ele alarak özgün bir katkı sunmaktadır. Gelecek araştırmalar, saha verileriyle rotanın uygulanabilirliğini güçlendirmeyi, kalış süreleri ve önerilen gastronomik deneyimleri detaylandırmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Mutfağı
• Gastronomi Turizmi
• Kültürel Miras
• Kültürel Diplomasi

Kaynakça

1. Akbaş, A. (2024). Doğu-Batı karşılaştırmaları: Bosna-Hersek’in kültürel çeşitliliği. Journal of Balkan and Black Sea Studies, 12, 131-160. https://doi.org/10.56679/balkar.1414051
2. Akdağ, G. (2015). Trakya bağ rotasını takip eden yerli turistlerin şarap turizmi deneyimleri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(4), 3-11.
3. Akdağ, G., & Üzülmez, M. (2020). Gastronomi turizminde yeni tur rotaları: 3 A (Adana-Antep-Antakya) lezzet bölgesi örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(4), 51-63. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.669
4. Aliağaoğlu, A., & Uğur, A. (2016). Osmanlı Şehri. Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 38, 203-226.
5. Alkan, F., & Yavaş, D. (2019). Bursa’nin tahıl pazarı ve galle hanı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(37), 659-687. https://doi.org/10.21550/sosbilder.557845
6. Apaydın, A. (2025). Tarihsel süreçte Balkanlar, bölgenin jeostratejik ve jeopolitik önemi, küresel dinamikler içerisindeki yeri. Journal of History and Strategy, 1, 53-97.
7. Arslan, M. (2022). Türkiye’de belediyelerde örnek gastronomi ve el sanatları turizmi faaliyetleri. Türk Kamu Yönetimi Dergisi, 3(1), 14-31.
8. Ay, A., & Kocadoğan, S. (2021). Edirne saray şenlikleri ve mutfağı. Edirne Belediyesi Yayınları.

9. Ayyıldız, S., Türker, N., & Pınaroğlu, B. (2023). Safranbolu’dan taşköprü’ye kuyu kebabı: Bir gastronomi rotası önerisi. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel, 6(1), 365-376.
10. Bessière, J. (2013). ‘Heritagisation’, a challenge for tourism promotion and regional development: An example of food heritage. Journal of Heritage Tourism, 8(4), 275-291. https://doi.org/10.1080/1743873X.2013.770861
11. Bidžan-Gekić, A., Gekić, H., & Gavranović, S. (2024). The gastronomic offer of the sarajevo touristgeographical region. Journal of Toursim and Hospitality Management, 10, 141-155. https://doi.org/10.35666/25662880.2024.10.141
12. Bruwer, J. (2003). South African wine routes: Some perspectives on the wine tourism industry’s structural dimensions and wine tourism product. Tourism Management, 24(4), 423-435. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(02)00105-X
13. Bulduk, Ü. (2020). Fetih ve çekilme dönemlerinde Osmanlıların Balkan politikaları: Tarihi arka plan ve sonuçları. İçinde Osmanlı İdaresinde Balkanlar. Palet Yayınları.
14. Can, İ. İ., & Ağcakaya, H. (2019). Somut olmayan kültürel miras kapsamında mutfak kültürünün sürdürülebilirliği: Türkiye’deki gastronomi müzeleri örneği. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 3(4), 788-804. https://doi.org/10.32958/gastoria.582778
15. Čaušević, A., & Fusté-Forné, F. (2022). Local cuisine in a tourist city: Food identity in sarajevo restaurant menus as a source of destination marketing. European Journal of Tourism, Hospitality and Recreation, 12(1), 61-77. https://doi.org/10.2478/ejthr-2022-0004
16. Ceylan, Z., Okat, Ç., Koç, P., Torusdağ, G. B., & Ocak, E. (2021). Yerel mutfak kültürünün sürdürülebilirliği kapsamında van gastronomi rotası önerisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9(4), 2655-2669.
17. Çam, O., & Çılgınoğlu, H. (2024). Gastronomi turizmi kapsamında coğrafi işaretli ürünlerin incelenmesi: Ağrı Örneği. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1), 107-128.
18. Çelik Kader, B. (2020). Destinasyon pazarlamasında yöresel mutfağın etkinliği üsküp mutfağı [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
19. Çetin, E. (2023). Examples of culinary diplomacy in late era ottoman diplomacy. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 50, 215-230. https://doi.org/10.21497/sefad.1407743
20. Çiftçi, G., Çakır, G., & Çakır, A. (2017). Trakya turizm rotası projesi: Lezzet rotası üzerine bir değerlendirme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(2), 194-205. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.123
21. Demirel, T., Muhacir, B., Güneş, Ş. N., & Akcan, T. (2021). Gastronomik zeytinyağı rotasının Balıkesir ilinde uygulanabilirliğine ilişkin bir çalışma. In Proceedings of the 21st National – 5th International Tourism Congress (ss. 719–727). Balıkesir University.
22. Doğan, S. (t.y.). Bulgaristan Mutfağı. İçinde Türkiye Turizm Ansiklopedisi. Geliş tarihi 08 Mart 2025, gönderen https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/bulgaristan-mutfagi
23. Durmaz, P., & Ceyhun Sezgin, A. (2019). Osmanlı mutfak kültüründe şerbetlerin yeri ve tüketimi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(2), 1499-1518. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.432
24. Emgilli, F. (2009). Mübadeleden kurtulma çabası olarak: İhtidâ. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 28(45), 221-234. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000429
25. Ergan, K., Kızılırmak, İ., & Ergan, S. (2020). Gastronomik ürünlerin destinasyon seçimine olan etkisi: Edirne ili örneği. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 6(3), 1-10.
26. Ergüven, M. H. (2015). Bir özel ilgi turizm çeşidi olarak gastronomi ve şarap turizmi: Trakya bağ rotası. Journal of Turkish Studies, 10(10), 449-449. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8709
27. Erhan, K. (2021). Tekirdağ ilinde bağcılık ve bağ turizmi. Doğu Coğrafya Dergisi. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.910637
28. Evren, S., Şengül, S., & Yarmacı Güvenç, N. (2025). Kültürel mirasın sürdürülebilirliğinde mutfak mirasının rolü. Journal of Global Tourism and Technology Research, 6(1), 56-72. https://doi.org/10.54493/jgttr.1607523
29. Gashi, F. (2023). Balkanlarda din, toplum ve aydınlar. Çamlıca Yayınları.
30. Gazelci, S. C., & Aksoy, M. (2024). Türkiye’de oluşturulan teorik gastronomi rotalarının bibliyometrik analizi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 21(1), 149-167. https://doi.org/10.24010/soid.1388600
31. Giritlioğlu, İ., & Avcıkurt, C. (2013). Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlarda bıraktığı tarihi yapılar ve kültürel zenginliğin bölge turizmine etkileri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(28), 111-117.
32. Gómez, M., Molina, A., & Esteban, Á. (2013). What are the main factors attracting visitors to wineries? A PLS multi-group comparison. Quality & Quantity, 47(5), 2637-2657. https://doi.org/10.1007/s11135-012-9676-5
33. Güleç, H., & Durlu Özkaya, F. (2019). Gastronomi turizminde bursa. IV. international gastronomy tourism studies congress, Nevşehir.
34. Güneş, Ş. N., & Akcan, T. (2022). Yenilebilir çiçek olarak gülün önemi ve Osmanlı mutfak kültüründeki yeri. Aydın Gastronomy, 6(2), 325-334.
35. Haydaroğlu, İ. (2003). Osmanlı saray mutfağından notlar. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 22(34), 1. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000157
36. Hristova-Vladi, S. D. (2023). Roses, tomato chutney and rising sun: On visibility of three festivals in Bulgaria. Anthropological Researches and Studies, 13(1), 152-173. https://doi.org/10.26758/13.1.10
37. İnce Karaçeper, E. (2024). Yemek ve kültür ilişkisi bağlamında balkan restoranlarının menü içerik analizi. Kent Akademisi, 17(5), 1975-1994. https://doi.org/10.35674/kent.1433018
38. İyiyol, F. (2010). The effect of Turkish culture on Bosnian culture exemplified by food culture. In Proceedings of the 2nd International Symposium on Sustainable Development (pp. 469–474). Sarajevo.
39. Kapar, M. A. (2019). İki seyyah bir kültür: Broquière ve İbn Battûta seyahatnâmelerine göre Türklerde yemek kültürü. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41, 427-444. https://doi.org/10.21497/sefad.586682
40. Karaman, N. (2023). Orta Asya’dan cumhuriyet dönemi Türkiye’sine: Tarihsel süreç içerisinde Türk mutfak kültürünün gelişimi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(49-1), 595-610. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1354735
41. Kazancıoğlu, H. (2024). Balkanlarda bir Osmanlı şehri: İşkodra (İskenderiye). Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, 13, 9-30. https://doi.org/10.53336/rumeli.1463962
42. Kızıldemiz, Ö., Öztürk, E., & Sarıışık, M. (2014). Türk mutfak kültürünün tarihsel gelişiminde yaşanan değişimler. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3), 191-210.
43. Kızılırmak, İ., Ofluoğlu, M., & Şişik, L. (2016). Türkiye’de uygulanan gastronomi turları rotalarının web tabanlı analizi ve değerlendirmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4, 258-269.
44. Kolit, Ö. (2019). Bölgesel kalkınmada turizmin etkisi: Konya örneği [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi].
45. Köseler, S., Koçhan, B., Atsız, N., & Sünnetçioğlu, S. (2021). Çanakkale’de alternatif gastronomi rotaları belirlemeye yönelik bir araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(4), 1533-1551.
46. Meyer, D. (2004). Tourism routes and getaways: Key issues for the development of tourism routes and gateways and their potential for pro-poor tourism. Overseas Development Institute, 1-31.
47. Nureski, D. (2014). Osmanlı kaynaklarına göre kültür merkezi konumundaki Makedonya şehirleri ve özellikleri. Balkan Araştırmaları Enstitüsü, 3(1), 63-102.
48. Nureski, D. (2016). Osmanlı’dan günümüze Makedonya’daki Türk kültürü ve Makedonya’nın Türk kültür tarihindeki yeri ve önemi. Avrasya Etüdleri, 50(2), 351-388.
49. Oğul, M. (2023). Cumhuriyet dönemine kadar Bursa şehrinin tarihi coğrafyası. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 7(4), 21-28.
50. Onur, N. (2021). Gastronomi turizmi ve Hatay lezzet rotası. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 3(2), 150-162.
51. Özkaya, M. T., Tunalıoğlu, R., Bayar, R., Tunalioğlu, E., & Durlu Özkaya, F. (2018). Anadolu' da zeytin ve zeytinyağlı yemekler rotası. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 263-274. https://doi.org/10.21325/jotags.2018.253
52. Porfido, E. (2022). Rural festival and event tourism in Albania. In M. Novelli, J. Cheer, C. Dolezal, A. Jones, & C. Milano (Eds.), Handbook of Niche Tourism (pp. 124-139). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781839100185.00020
53. Prat Forga, J. M., & Cànoves Valiente, G. (2012). Costa brava culinary tourism routes and relational dynamics. International Journal of Tourism Sciences, 12(3), 47-68. https://doi.org/10.1080/15980634.2012.11434663
54. Samancı, Ö. (2008). İmparatorluğun son döneminde İstanbul ve Osmanlı saray mutfak kültürü. İçinde Türk mutfağı. İslam Araştırmaları Merkezi.
55. Samardžić, S., Đurić, G., Rudić-Grujić, V., Radovanović, G., Dizdarević, T., & Đorđević-Milošević, S. (2021). Food, nutrition and health in Bosnia and Herzegovina. In Nutritional and Health Aspects of Food in the Balkans (pp. 47-66). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-820782-6.00007-4
56. Sannav, S. C. (2019). Dünden bugüne Balkanlarda bir başkent: Edirne ve Edirne’de yaşam. Journal of Turkish Studies, 14(7), 3919-3938. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.30156
57. Sarıışık, M., & Özbay, G. (2015). Gastronomi turizmi üzerine bir literatür incelemesi. Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/atad/article/318503
58. Seçim, Y. (2018). Selçuklu ve Osmanlı mutfağının gastronomi açısından değerlendirilmesi. Journal of Tourism Theory and Research, 4(2), 122-132. https://doi.org/10.24288/jttr.452330
59. Śmigelska, P., & Charzyński, P. (2020). North Macedonia as gastronomy destination – trends and perspectives. Geography and Tourism, 8(1), 91-104.
60. Şavkay, T. (2000). Osmanlı Mutfağı. Şekerbank Yayınları.
61. Tanrısever, C., & Ekerim, F. (2020). Türkiye gastronomi festivalleri ve haritalandırılması. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(3), 2277-2297. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.660
62. Telfer, D. J. (2001). From a wine tourism village to a regional wine route: An investigation of the competitive advantage of embedded clusters in Niagara, Canada. Tourism Recreation Research, 26(2), 23-33. https://doi.org/10.1080/02508281.2001.11081340
63. Uğurlu, K. (2015). The impacts of Balkan cuisine on the gastronomy of Thrace region of Turkey. In Gastronomy and culture (pp. 42-66). University of Debrecen.
64. UNESCO. (1972). Convention concerning the protection of the world cultural and natural heritage. https://whc.unesco.org/en/conventiontext/
65. UNESCO. (2003). Text of the convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. https://ich.unesco.org/en/convention
66. Wallwork, A. (2024). How to interact with a chatbot and simulate typical scenarios that take place in academia. In A. Wallwork, AI-Assisted writing and presenting in English (pp. 69-82). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-48147-5_5
67. Yalçın, E. (2009). Türk-Bulgar ortak kültürü. Ankara Üniversitesi Türk İnkilâp Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 43, 555-576.
68. Yıldız, N., Acar, V., & Tanrısevdi, A. (2022). Spa’dan gastronomiye: Ege bölgesini keşfetmeye yönelik bir tur önerisi. Turist Rehberliği Nitel Araştırmalar Dergisi, 3(1), 19-38.
69. Yüksel Oktay, E. (2022). Osmanlı’dan günümüze Bulgaristan’dan Türkiye’ye göçler. İçinde Geçmişten günümüze uluslararası göç (ss. 1-52). Filiz Kitabevi.
70. Zainal, A., Zali, A. N., & Kassim, M. N. (2010). Malaysian gastronomy routes as a tourist destination. Journal of Tourism, Hospitality & Culinary Arts, 2(1), 1-10.