İlkokul Düzeyinde Okuma İlgisi Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Bu araştırmanın odak noktası, ilkokul öğrencilerinin okuma ilgilerini değerlendirecek bir ölçek geliştirmektir. İlkokulun üç farklı kademesinden (2, 3 ve 4. sınıflar) seçilen 676 öğrenci ile gerçekleştirilen çalışmada, veri analizi kapsamında ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere AFA ve DFA uygulanmıştır. AFA, ölçeğin dört boyuttan meydana geldiğini ortaya çıkarmış; bu boyutlar "okumada sosyal etkileşim", "okuma sevgisi", "okumadan duyulan haz" ve "okumaya karşı kararsızlık" olarak isimlendirilmiştir. Uyum iyiliği indekslerini (x²/sd, NNFI/TLI, CFI, GFI, AGFI, RMR, RMSEA) içeren DFA sonuçları ise, dört faktörlü modelin istatistiksel olarak kabul edilebilir bir uyum sergilediğini doğrulamıştır. Yapılan güvenilirlik hesaplamalarında, Cronbach Alfa katsayısı .705, McDonald Omega (ω) katsayısı ise .730 olarak belirlenmiştir. Ölçekte yer alan ve açık uçlu olarak tasarlanan son üç maddenin çoklu yanıt özelliği nedeniyle ayrıca bir Çoklu Yanıt Analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen tüm bu bulgular ışığında, 19 maddelik, üçlü Likert tipi ve çoklu yanıt seçenekleri barındıran bu ölçeğin, ilkokul çağındaki öğrencilerin okuma ilgisini belirlemede geçerli ve güvenilir bir ölçüt olduğu kanısına varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İlkokul
• okuma
• okuma alışkanlığı
• okuma ilgisi
• ölçek geliştirme

Development Of The Reading Interest Scale at Elementary School Level: A Validity and Reliability Study

Öz

The primary objective of this study was to construct a valid and reliable scale for assessing reading interest among primary school students. The research was conducted with a sample of 676 pupils selected from three different grade levels (2nd, 3rd, and 4th). To investigate the factor structure of the instrument, Exploratory Factor Analysis and Confirmatory Factor Analysis were performed. The EFA yielded a four-factor solution, with the dimensions being labeled "social interaction in reading," "affection for reading," "enjoyment derived from reading," and "indecision toward reading." The CFA results, which included goodness-of-fit indices such as χ²/df, TLI, CFI, GFI, AGFI, RMR, and RMSEA, verified that the four-factor model exhibited a statistically acceptable fit. Reliability analyses produced a Cronbach's alpha coefficient of .705 and a McDonald's omega (ω) coefficient of .730. Additionally, a Multiple Response Analysis was conducted for the final three open-ended items due to their capacity to capture multiple answers. In conclusion, the cumulative evidence indicates that this 19-item, triple-Likert-type scale, which incorporates multiple-response options, is a psychometrically sound instrument for measuring reading interest in primary school children.

Anahtar Kelimeler

• Primary school
• reading
• reading habit
• reading interest
• scale development.

Kaynakça

1. Akhani, D.O., Napratilora, M., & Siagian, S.Y. (2025). The effect of literacy programmed toward students’ reading interest in elementary school. Al-Ihda': Jurnal Pendidikan dan Pemikiran, 20 (1), 1940-1951. https://doi.org/10.55558/alihda.v20i1.264
2. Apriwulan, H. F., Hanama, A., Pisriwati, S. A., & Siswanto, D. H. (2025). Library service management as an effort to cultivate students' reading interest in improving activities and learning outcomes. Curricula: Journal of Curriculum Development, 4(1), 199-214. https://doi.org/10.17509/curricula.v4i1.76911
3. Arıcı, A.F. (2005). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin okuma durumları. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Erzurum, Atatürk Üniversitesi.
4. Ainley, M., Hidi, S., & Berndorff, D. (2002). Interest, learning, and the psychological processes that mediate their relationship. Journal of educational psychology, 94(3), 545-561. https://doi.org/10.1037/0022-0663.94.3.545
5. Aulia, F. R., & Rachman, Y. B. (2019). Reading materials preference and family support towards the development of farmer children’s reading interest. Library philosophy and practice (e- journal), 2659.
6. Ayyıldız, H. ve Cengiz, E. (2006). Pazarlama modelleri testinde kullanılabilecek yapısal eşitlik modeli (YEM) üzerine kavramsal bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11, 63-84.
7. Babiaková, S., & Simanová, L. (2018). The theoretıcal scopes os support for reading interest and enthusıasm ın oyunger school-age learnes. In ICERI2018 Proceedings, doi:1725-1732. 10.21125/iceri.2018.1387
8. Boerma, I. E., Mol, S. E., & Jolles, J. (2018). Parents adjust the quality of their home literacy environment to the reading interest of their third to sixth graders. Parenting, 18(4), 243- 261. https://doi.org/10.1080/15295192.2018.1524243

9. Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research (2nd ed.). Guilford Press.
10. Byrne, B. M. (2016). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (3rd ed.). New York: Routledge. Büyüköztürk, Ş. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (20. Baskı). Pegem Akademi Yayınları.
11. Can, A. (2020). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi, 001-429.
12. Charneidy, M. A., Robani, M. A., & Nugraheni, Y. T. (2025). Literacy Culture Development in Improving Students’ Reading Interest (Case study of SMA Negeri Banguntapan Yogyakarta). Proceeding International Conference on Religion, Science and Education, 4, 67–70.
13. Dobbs‐Oates, J., Pentimonti, J. M., Justice, L. M., & Kaderavek, J. N. (2015). Parent and child attitudinal factors in a model of children's print‐concept knowledge. Journal of Research in Reading, 38(1), 91-108. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.2012.01545.
14. Dökmen, Ü. (1990). Lise ve Üniversite Öğrencilerinin Okuma Becerileri, İlgileri, Okuma ve Kütüphane Kullanma Alışkanlıkları. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 23(2), 395-418.
15. Durmuş, B., Yurtkoru, E. S., & Çinko, M. (2011). Sosyal bilimlerde SPSS’le veri analizi. Beta Yayıncılık.
16. Ekici, G. (2002). Biyoloji öğretmenlerinin laboratuvarı dersine yönelik tutum ölçeği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 62-66.
17. Fahrurrozi, D. (2017). Relationship between students' reading interest and vocabulary mastery with reading comprehension ability. In Advances in Social Science, Education and Humanities Research. 9th International Conference for Science Educators and Teachers (ICSET), 118, 357-362.
18. Fulmer, S. M., D'Mello, S. K., Strain, A., & Graesser, A. C. (2015). Interest-based text preference moderates the effect of text difficulty on engagement and learning. Contemporary Educational Psychology, 41, 98-110. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2014.12.005
19. Guthrie, J. T., Hoa, A. L. W., Wigfield, A., Tonks, S. M., Humenick, N. M., & Littles, E. (2007). Reading motivation and reading comprehension growth in the later elementary years. Contemporary Educational Psychology, 32(3), 282-313. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2006.05.004
20. Güneş, F. (2017). Okuma ilgisi ve gücü. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 3(3), 119-128.
21. Hankinson, R. D., & Myers, D. L. (2000). Effectiveness of the Middle School PALS in Reading program on the reading comprehension of middle school students (Doctoral dissertation), Duquesne University.
22. Hickerson, D. (2012). The impact of differentiated reading homework assignments on students' attitudes toward homework, motivation to read, interest in reading, and reading achievement. (Unpublished doctoral thesis). Walden University.
23. Ho, R. (2006). Handbook of univariate and multivariate data analysis and interpretation with SPSS. Chapman and Hall/CRC.
24. Hsu, M. C., & Chen, C. P. (2013). Analysis of motivation triggers in interactive digital reading for children. International Journal for Infonomics (IJI), 6(1/2), 669-675.
25. Kayış, A. (2010). Güvenilirlik analizi. Şeref Kalaycı (Editör). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (404-424). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
26. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press. Lindgren, G. E. (2006). " Hey Wait! this is Reading!": Making School Reading as Enjoyable as Home Reading (Doctoral dissertation, Pacific Lutheran University).
27. Liu, C. C., Lin, Y. Y., Lo, F. Y., Chang, C. H., & Lin, H. M. (2025). From readers to players: Exploring student engagement in a gamified metaverse and its effect on reading interest. Education and Information Technologies, 30(1), 421-447. https://doi.org/10.1007/s10639-024-13068-1
28. McDonald, R. (1985). Factor analysis and related methods. Hillsdale, NJ: Erlbaum.
29. McKenna, M. C., & Kear, D. J. (1990). Measuring attitude toward reading: A new tool for teachers. Reading Teacher, 43, 626–639.
30. Nagle, L. (2012). The role of self-efficacy in students' reading enjoyment through reciprocal teaching. St Mary's College of California.
31. Ortiz, C., Stowe, R. M., & Arnold, D. H. (2001). Parental influence on child interest in shared picture book reading. Early Childhood Research Quarterly, 16(2), 263-281.
32. Pezoa, J. P., Mendive, S., & Strasser, K. (2019). Reading interest and family literacy practices from prekindergarten to kindergarten: Contributions from a cross-lagged analysis. Early Childhood Research Quarterly, 47, 284-295. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2018.12.014
33. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of psychological research online, 8(2), 23-74.
34. Seçer, İ. (2018). Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci: SPSS ve LISREL uygulamaları. Anı yayıncılık. Springer, S. E., Harris, S., & Dole, J. A. (2017). From surviving to thriving: Four research‐based principles to build students’ reading interest. The Reading Teacher, 71(1), 43-50. https://doi.org/10.1002/trtr.1581
35. Suna, Ç. (2006). İlköğretim öğrencilerinin okuma ilgi ve alışkanlıklarını etkileyen etmenlerin analitik olarak incelenmesi ve değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
36. Sünbül, A. M., Yılmaz, E., Demirer, V., Ceran, D., Işık, A., Çintaş, D., Çalışkan, M., & Alan, S. (2010). İlköğretim öğrencileri kitap okuma alışkanlıkları: Konya ili araştırma raporu. Konya: Selçuk Üniversitesi.
37. Şencan, H. (2005). Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenilirlik ve Geçerlilik. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
38. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (1996). Using multivariate statistics (3rd ed.). New York: Harper & Row
39. Veneziano L., & Hooper J. (1997). A method for quantifying content validity of health-related questionnaires. American Journal of Health Behavior, 21(1), 67-70.
40. Vieira, A. L. (2011). Preparation of the analysis. In Interactive LISREL in Practice. Springer, Berlin, Heidelberg. 9-25.
41. Wang, J. H. Y., & Guthrie, J. T. (2004). Modeling the effects of intrinsic motivation, extrinsic motivation, amount of reading, and past reading achievement on text comprehension between US and Chinese students. Reading research quarterly, 39(2), 162-186. https://doi.org/10.1598/RRQ.39.2.2
42. Wang, L., Lee, H., & Ju, D. Y. (2019). Impact of digital content on young children’s reading interest and concentration for books. Behaviour & Information Technology, 38(1), 1-8. https://doi.org/10.1080/0144929X.2018.1502807
43. Ware, R. J. (2012). Middle school students' perceptions of their interests in reading as defined by engagement and social interaction when using sustained silent reading, SSR, and peer interests reading strategies, PIRS (Unpublished doctoral tehesis). Lindenwood University.
44. Wigfield, A. (1994). Expectancy-value theory of achievement motivation: A developmental perspective. Educational psychology review, 6, 49-78.
45. Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, 1, 771-774.
46. Zhao, W., Song, Y., Zhao, Q., & Zhang, R. (2019). The effect of teacher support on primary school students’ reading engagement: the mediating role of reading interest and chinese academic self-concept. Educational Psychology, 39(2), 236-253. https://doi.org/10.1080/01443410.2018.1497146
47. Zinbarg, R. E., Revelle, W., Yovel, I., & Li, W. (2005). Cronbach’s a, Revelle’s, b and McDonalds w: their relations with each other and two alternative conceptualizations of reliability. Psychometrika, 70(1), 1-11